અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચે વેપાર યુદ્ધ વણસ્યું: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેનેડિયન પ્રોડક્ટ્સ પર ઝીંક્યો ૫૦ ટકા હેવી ટેરિફ
અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચેના સંબંધોમાં હાલ તણાવની નવી મોજું ફરી વળ્યું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેનેડામાંથી આયાત થતી અનેક મહત્વની ચીજવસ્તુઓ પર સીધો ૫૦ ટકાનો જંગી ટેરિફ (જકાત) લગાવવાની જાહેરાત કરી દીધી છે. ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્રના આ કડક નિર્ણયથી બંને પાડોશી દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વેપારી સંબંધો પર ગંભીર અસરો પડવાની પૂરી શક્યતા છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે કેનેડા દ્વારા અમેરિકી કાર, વાઇન, અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં અયોગ્ય વ્યવહાર કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેના જવાબમાં આ આકરું પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. આગામી સમયમાં આ નિર્ણય વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને બંને દેશોના બજારો માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
કયા ઉત્પાદનો પર લાગશે ૫૦ ટકા ટેરિફ?
યુએસ સરકાર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ઉત્પાદનોની યાદીમાં રોજિંદા વસ્તુઓથી લઈને ખાસ સાધનો સુધીની વિશાળ શ્રેણીની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. નવા ટેરિફ નિયમો અમલમાં આવ્યા પછી, કેનેડિયન દારૂ અને વાઇન, સિમેન્ટ, આઈસ હોકી મશીનરી, વિવિધ ડેરી ઉત્પાદનો, ફર્નિચર, સ્વિમિંગ પૂલ સાધનો, ફિશિંગ સળિયા, બીજ, કપડાં, વિગ અને અન્ય ઘણી વસ્તુઓ વધુ મોંઘી થશે.
આ ટેરિફ જાહેરાત બાદ ૩૦ દિવસની અંદર એટલે કે આગામી ૧૯ ઓગસ્ટથી સત્તાવાર રીતે લાગુ થવા જઈ રહ્યો છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે કેટલાક ખાસ ક્ષેત્રોને આ ટેરિફમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ઊર્જા ઉત્પાદનો (એનર્જી પ્રોડક્ટ્સ), પોટાશ, માછલી, મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને સેક્શન ૨૩૨ હેઠળ અલગ ટેરિફ વ્યવસ્થામાં આવતા ઉત્પાદનો પર આ નિયમની કોઈ અસર નહીં પડે.
એક સદી જૂના ‘ટેરિફ એક્ટ ૧૯૩૦’ નો પહેલીવાર ઉપયોગ
આ નિર્ણય પાછળ ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઇતિહાસના પાનાં ફંફોળ્યા છે. અમેરિકાએ આ પગલાં માટે ૧૯૩૦ના પ્રખ્યાત ટેરિફ એક્ટની ‘ધારા ૩૩৮’ (Section 338) નો સહારો લીધો છે. આ કાયદો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને એવી સત્તા આપે છે કે જો કોઈ દેશ અમેરિકી સામાન સાથે વેપારમાં ભેદભાવપૂર્ણ નીતિ અપનાવે, તો તેની સામે ૫૦ ટકા સુધીનો દંડરૂપી ટેરિફ ઝીંકી શકાય છે.
આ એક એવો કાયદો છે જે અમેરિકન ઇતિહાસમાં લગભગ 100 વર્ષ જૂનો છે, પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે, આટલા દાયકાઓમાં તેનો ક્યારેય ઉપયોગ થયો નથી. વર્તમાન યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ, જેમિસન ગ્રીરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યુએસ તેના તમામ ટ્રેડિંગ ભાગીદારો સાથે વાજબી અને સંતુલિત કરાર ઇચ્છે છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો છે કે કેનેડા સતત યુએસ આર્થિક નીતિઓના વિરોધમાં બદલો લેવાના પગલાં લઈ રહ્યું છે, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચે અવિશ્વાસનું વાતાવરણ સર્જાયું છે.
કેનેડાના વડા પ્રધાન માર્ક કાર્નીની પ્રતિક્રિયા
અમેરિકાના આ આક્રમક વલણ સામે કેનેડાના વડા પ્રધાન માર્ક કાર્નીએ પણ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે આ પ્રકારના એકપક્ષીય વેપાર વિવાદો અને ઊંચા ટેરિફ બંને દેશોના સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રાહકો માટે અત્યંત મોંઘા સાબિત થઈ રહ્યા છે. તેમ છતાં, કેનેડા હજુ પણ વાતચીતના માર્ગ દ્વારા તમામ અટવાયેલા પ્રશ્નોનો શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ લાવવા માટે તૈયાર છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, થોડા સમય પહેલા જ ન્યૂ જર્સીમાં યોજાયેલા ફિફા વર્લ્ડ કપ ફાઇનલ દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કેનેડિયન વડા પ્રધાન વચ્ચે મુલાકાત પણ થઈ હતી. આ બેઠક દરમિયાન ટ્રમ્પે કેનેડામાં ફેલાયેલી જંગલની આગ અને તેના કારણે અમેરિકામાં પ્રવેશી રહેલા પ્રદૂષિત ધુમાડાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. ટ્રમ્પે અગાઉથી જ સંકેત આપી દીધા હતા કે પર્યાવરણીય અને આર્થિક મુદ્દાઓને લઈને કેનેડા પર દબાણ વધારવામાં આવશે.
ઐતિહાસિક ભૂલોનું પુનરાવર્તન કે નવો વ્યૂહ?
આર્થિક નિષ્ણાતો અને ભૂતપૂર્વ યુએસ વેપાર અધિકારીઓ આ નિર્ણય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ૧૯૩૦નો ટેરિફ એક્ટ વૈશ્વિક આર્થિક ઇતિહાસમાં કુખ્યાત છે કારણ કે તે સમયના ભારે ટેરિફ અને નિયંત્રણોએ વૈશ્વિક વેપારની કરોડરજ્જુ તોડી નાખી હતી અને ‘મહાન મંદી’ ની સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી હતી.
ભૂતપૂર્વ વેપાર અધિકારી જોન વેરોનીસના જણાવ્યા મુજબ, કલમ ૩૩૮ મૂળ રીતે દેશો વચ્ચે સમાન વેપાર નિયમો જાળવવાનો હતો, પરંતુ હાલમાં તેનો ઉપયોગ ખુલ્લા બદલો અથવા બળજબરીનાં હથિયાર તરીકે થઈ રહ્યો છે, જે કાયદાની મૂળ ભાવનાની વિરુદ્ધ છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી, વિશ્વના મોટાભાગના દેશોએ વેપારમાં ભેદભાવ ઘટાડવા માટે ‘મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’ (MFN) સિસ્ટમ અપનાવી હતી, પરંતુ ટ્રમ્પની નવી નીતિઓ આ પરંપરાગત વેપાર માળખાને મોટો ફટકો આપી રહી છે.
ભવિષ્યના પડકારો અને વેપાર જગત પર અસર
અમેરિકા દ્વારા ૧૯ ઓગસ્ટથી અમલી બનનારો આ ૫૦ ટકાનો ટેરિફ કેનેડાની અર્થવ્યવસ્થાને મોટો આંચકો આપી શકે છે. કેનેડા તેની નિકાસ માટે મોટાભાગે અમેરિકા પર નિર્ભર છે, અને આવી સ્થિતિમાં ત્યાંના ઉદ્યોગો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે. બીજી તરફ, અમેરિકી બજારમાં પણ આયાતી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધવાથી સામાન્ય જનતા પર મોંઘવારીનો બોજ વધી શકે છે.
આર્થિક મોરચે શરૂ થયેલું આ નવું ‘વેપાર યુદ્ધ’ કઈ દિશામાં આગળ વધશે અને બંને દેશો વચ્ચે કોઈ રાજદ્વારી સમજૂતી સધાશે કે કેમ, તે તો આવનારો સમય જ નક્કી કરશે, પરંતુ હાલ પૂરતું તો ઉત્તર અમેરિકાના આ બંને દિગ્ગજ દેશો વચ્ચેનો વ્યાપારી તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે.
