રાજીનામું આપ્યાના માત્ર ૨ દિવસમાં મળશે ફાઈનલ સેટલમેન્ટ! સરકારે બદલી નાખ્યા પગાર ચૂકવણીના નિયમો
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાવવામાં આવેલા નવા શ્રમ કાયદાઓ પૈકી ‘કોડ ઓન વેજીસ’ (Code on Wages) કર્મચારીઓના હિતમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સુધારો લાવ્યો છે. આ નવા કાયદા હેઠળ રોજગારદાતાઓ (કંપનીઓ/માલિકો) માટે તેમના કર્મચારીઓને સમયસર પગાર અને વળતર ચૂકવવાની કડક સમયસીમા નક્કી કરવામાં આવી છે.
નવા વેજ કોડ મુજબ, હવે કોઈપણ કંપનીએ તેના માસિક પગારદાર કર્મચારીઓને આગામી મહિનાની ૭મી તારીખ પૂરી થાય તે પહેલાં જ પગાર ચૂકવી દેવો પડશે. આ ઉપરાંત, જો કોઈ કર્મચારી રાજીનામું આપે કે તેને નોકરીમાંથી છૂટો કરવામાં આવે, તો તેના તમામ બાકી નાણાં (Final Dues) ૨ કામકાજના દિવસોમાં ચુકવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ચાલો આ નવા કાયદાની મુખ્ય બાબતો અને કર્મચારીઓને મળતા અધિકારો વિશે વિગતવાર સમજીએ.
વિવિધ કેટેગરી મુજબ પગાર ચૂકવવાની સમયસીમા
નવા લેબર કોડમાં કામના સ્વરૂપ અને પગારની અવધિ (Wage Period) ના આધારે અલગ-અલગ સમયસીમા નક્કી કરવામાં આવી છે:
-
માસિક પગાર (Monthly Salary): મહિનાના આધારે કામ કરતા કર્મચારીઓને પછીના મહિનાની ૭ તારીખ પૂરી થાય તે પહેલાં જ પગાર મળી જવો જોઈએ.
-
પાખડિક/પંદર દિવસનો પગાર (Fortnightly): જે કર્મચારીઓને પંદર દિવસે પગાર મળતો હોય, તેમને પંદર દિવસ પૂરા થયાના આગામી ૨ દિવસની અંદર ચૂકવણી થઈ જવી જોઈએ.
-
સાપ્તાહિક પગાર (Weekly): અઠવાડિયાના ધોરણે કામ કરતા કર્મચારીઓને તે જ સપ્તાહના છેલ્લા કામકાજના દિવસે જ તેમનો પગાર મળી જવો જોઈએ.
-
દૈનિક વેતન (Daily Wage): રોજમદાર (ડેઈલી વેજ) કર્મચારીઓને દિવસનો અંત થાય ત્યારે જ તેમના કામની મજૂરી ચૂકવી દેવી પડશે.
નોકરી છોડવા કે છૂટા થવા પર ફાઈનલ સેટલમેન્ટના નિયમો
અગાઉના કાયદાઓમાં નોકરી છોડ્યા બાદ ગ્રેચ્યુઈટી, નોટિસ પીરિયડ કે બાકી પગારનું ફાઈનલ સેટલમેન્ટ (Full & Final Settlement) થવામાં મહિનાઓનો સમય લાગી જતો હતો. પરંતુ નવા કોડ હેઠળ, જો કોઈ કર્મચારી:
૧. જાતે રાજીનામું આપે છે,
૨. તેને કંપનીમાંથી બરતરફ (Dismiss/Remove) કરવામાં આવે છે, અથવા
૩. તેની છટણી (Retrenchment) કરવામાં આવે છે,
ત્યારે માલિકે તે કર્મચારીના તમામ બાકી નીકળતા નાણાં માત્ર ૨ કામકાજના દિવસો (2 Working Days) ની અંદર ચૂકવી દેવા કાયદાકીય રીતે બંધનકર્તા રહેશે.
જો પગાર ચૂકવવામાં મોડું થાય તો શું કરવું? (કર્મચારીઓના અધિકારો)
જો કોઈ કંપની અથવા માલિક સમયસર પગાર ન આપે કે બિનઅધિકૃત રીતે પગારમાંથી કાપ મૂકે, તો કર્મચારીઓ માટે કાયદાકીય મદદ લેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે:
-
ઇન્સ્પેક્ટર-કમ-ફેસિલિટેટરની નિમણૂક: કાયદાનું યોગ્ય પાલન થાય તે માટે સરકાર દ્વારા વિશેષ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવશે.
-
ફરિયાદ દાખલ કરવાની મુદત: જો પગારમાં વિલંબ થાય કે ગેરકાયદે કાપ મૂકવામાં આવે, તો કર્મચારીઓ કાયદા હેઠળ નિર્ધારિત ઓથોરિટી સમક્ષ ૩ વર્ષ સુધીના સમયગાળા અંદર પોતાની દાવો/ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે.
-
જમીન મહેસૂલની જેમ વસૂલાત: જો સક્ષમ ઓથોરિટી માલિકને પગાર કે વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપે અને માલિક તેનું પાલન ન કરે, તો તે રકમની વસૂલાત જમીન મહેસૂલની બાકી રકમ (Arrears of Land Revenue) ની જેમ કડક રીતે કરવામાં આવશે.
જૂના કાયદા અને નવા લેબર કોડ વચ્ચે શું તફાવત છે?
નવો ‘કોડ ઓન વેજીસ’ એ જૂના ‘પેમેન્ટ ઓફ વેજીસ એક્ટ, ૧૯૩૬’ જેવા અનેક વિખરાયેલા કાયદાઓનું સ્થાન લે છે. જૂના અને નવા કાયદા વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતો નીચે મુજબ છે:
૧. કોઈ વેતન મર્યાદા નથી (No Wage Ceiling): જૂનો કાયદો માત્ર અમુક ચોક્કસ મર્યાદા સુધીનો જ પગાર ધરાવતા કર્મચારીઓને જ લાગુ પડતો હતો. પરંતુ નવો વેજ કોડ કંપનીના તમામ કર્મચારીઓને લાગુ પડે છે – પછી ભલે તેમનો પગાર ગમે તેટલો ઊંચો કે નીચો હોય. સમયસર પગાર મેળવવાનો અધિકાર હવે દરેક કર્મચારીને મળશે.
૨. પે સ્લિપ (Wage Slip) ફરજિયાત: નવા નિયમો હેઠળ માલિકે પગારની ચૂકવણી વખતે કે તે પહેલાં ડિજિટલ અથવા ફિઝિકલ (કાગળ પર) સ્વરૂપે કર્મચારીને પે-સ્લિપ આપવી ફરજિયાત રહેશે.
૩. પગાર કાપ પર નિયંત્રણ: આ કોડ હેઠળ માલિક પોતાની મરજી મુજબ કર્મચારીના પગારમાંથી ગમે તેટલો કાપ મૂકી શકશે નહીં. કાયદામાં કપાત માટેની ચોક્કસ મર્યાદાઓ નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ ફેરફાર શા માટે મહત્વનો છે?
ભારતમાં મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓ અને કામદારો સમયસર પગાર ન મળવાની સમસ્યાથી પીડાતા હતા. આ નવો શ્રમ કાયદો દેશના દરેક વર્ગના કર્મચારીઓને નાણાકીય સુરક્ષા આપે છે અને કંપનીઓની જવાબદારી નક્કી કરે છે, જેનાથી સમગ્ર શ્રમ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને ઝડપ આવશે.
