આંદોલનકારીઓ સામે કાર્યવાહી નહીં થાય તો અન્નત્યાગ સમેટવા સોનમ વાંગચુક તૈયાર
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા યુવા આંદોલન અને વિરોધ પ્રદર્શનોમાં એક નવો અને મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવ્યો છે. નીટ (NEET) પેપર લીક અને પરીક્ષાઓમાં વ્યાપક અનિયમિતતાઓને લઈને આમરણાંત અનશન પર બેઠેલા જાણીતા પર્યાવરણવિદ્ અને કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુકે હવે સરકાર સમક્ષ એક સ્પષ્ટ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
વાંગચુકે બુધવારે જણાવ્યું હતું કે જો કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એ વાતની ખાતરી આપવામાં આવે કે આ આંદોલનમાં ભાગ લેનાર યુવાનો કે પ્રદર્શનકારીઓ સામે કોઈ દંડાત્મક અથવા બદલાની ભાવનાથી કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ પોતાના ઉપવાસ તાત્કાલિક ધોરણે સમેટવા માટે તૈયાર છે. આ જાહેરાત બાદ રાજકીય અને સામાજિક વર્તુળોમાં ચર્ચાઓનું જોર વધી ગયું છે.
કેન્દ્રીય મંત્રીઓને પત્ર લખીને માંગી સ્પષ્ટ ખાતરી
સોનમ વાંગચુકે કેન્દ્રીય મંત્રીઓ જેપી નડા અને ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહને એક સત્તાવાર પત્ર મોકલ્યો છે. આ પત્રમાં તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે જો સરકાર આ આંદોલન સાથે જોડાયેલા યુવાનોની સુરક્ષાની ગેરેંટી આપે છે, તો તેઓ પોતે આગળ આવીને વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રદર્શનકારીઓને આ આંદોલન સ્થગિત કરવા માટે અપીલ કરશે.
વાંગચુકે પત્રમાં લખ્યું છે કે, “હું સરકારને આદરપૂર્વક અપીલ કરું છું કે તે સ્પષ્ટ ખાતરી આપે કે આ આંદોલનમાં ભાગ લેવા બદલ દેશના કોઈપણ યુવા પ્રદર્શનકારી સામે કોઈ દંડાત્મક કે બદલાની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.” તેમના મતે, આ આંદોલન પાછળનો હેતુ માત્ર અને માત્ર એક પારદર્શક, જવાબદાર અને ન્યાયી શિક્ષણ પ્રણાલીની સ્થાપના કરવાનો છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પણ વિદ્યાર્થીનું ભવિષ્ય અંધકારમાં ન જાય.
હોસ્પિટલમાં મુલાકાત અને વહીવટી તંત્ર સાથે ચર્ચા
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે સોનમ વાંગચુક હાલમાં પોતાના લાંબા ઉપવાસના કારણે હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ છે. આ દરમિયાન કેન્દ્રીય મંત્રીઓએ હોસ્પિટલની મુલાકાત લઈને તેમની તબિયતની પૂછપરછ કરી હતી. વાંગચુકે મંત્રીઓનો આભાર માનતા જણાવ્યું કે સરકારે તેમની માંગણીઓ પર સકારાત્મક વિચારણા કરવાનું આશ્વાસન આપ્યું છે.
આ માંગણીઓમાં પેપર લીકને કારણે આત્મહત્યા કરનાર વિદ્યાર્થીઓના પરિવારજનોને યોગ્ય વળતર આપવું, શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ઉત્તરદાયિત્વ સુનિશ્ચિત કરવું અને સંસદમાં આ મુદ્દે ચર્ચા કરવાની સાથેસાથે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ પર વિચાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. વાંગચુકનું માનવું છે કે જો સરકાર સદભાવના દાખવશે તો આ વિવાદનો સંતોષકારક ઉકેલ આવી શકે છે.
‘ચલો સંસદ’ માર્ચ અને પોલીસ કાર્યવાહીનો વિવાદ
સોનમ વાંગચુકે સોમવારે યોજાયેલી ‘ચલો સંસદ’ માર્ચનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે પ્રદર્શનકારીઓએ ભારે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વચ્ચે પણ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાનો અવાજ બુલંદ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ પોલીસ દ્વારા અસંતુલિત બળપ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે સરકારને અપીલ કરી છે કે લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓમાં વિશ્વાસ જાળવી રાખવો જોઈએ અને આંદોલનમાં સામેલ લોકો સામે કોઈપણ પ્રકારની હાનિકારક કાનૂની કાર્યવાહી કે ઉત્પીડન ટાળવું જોઈએ.
આજે સોનમ વાંગચુકના અનશનનો ૨૫મો દિવસ છે. આટલા લાંબા સમય સુધી અન્નનો ત્યાગ કરીને યુવાનોના હકો માટે લડવું એ સામાન્ય વાત નથી. વાંગચુકે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે જો સરકાર તેમની આ વ્યાજબી માંગ સ્વીકારશે, તો તે માત્ર તેમની જ અપીલ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશના યુવાનોની ચિંતાઓ પ્રત્યે સરકારની સંવેદનશીલતા દર્શાવશે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટે પોલીસ કાર્યવાહી સામે માંગી પ્રતિક્રિયા
બીજી તરફ, આ સમગ્ર મામલો હવે ન્યાયિક પ્લેટફોર્મ પર પણ પહોંચી ગયો છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટે સોમવારના રોજ સંસદ માર્ચ દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓ પર કથિત અતિશય બળપ્રયોગ કરવાના મામલે કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી પોલીસને નોટિસ પાઠવીને જવાબ માંગ્યો છે. કોર્ટે આ કેસની આગામી સુનાવણી ૧૧ સપ્ટેમ્બરના રોજ નિર્ધારિત કરી છે.
અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓમાં દિલ્હી પોલીસ દ્વારા શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓ પર કોઈ પણ પ્રકારની ચેતવણી આપ્યા વગર લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસ છોડવાના કૃત્યની સખત આલોચના કરવામાં આવી છે. વકીલોએ કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરી કે પ્રદર્શન દરમિયાન સુરક્ષાકર્મીઓએ નિર્દોષ નાગરિકો પર પણ અત્યાચાર કર્યો છે, જેની ન્યાયિક તપાસ થવી જોઈએ.
દિલ્હી પોલીસનો પક્ષ અને જમીની વાસ્તવિકતા
અરજીઓનો વિરોધ કરતા દિલ્હી પોલીસે દાવો કર્યો છે કે જે પ્રદર્શનને શાંતિપૂર્ણ ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે તે વાસ્તવિકતામાં હિંસક બની ગયું હતું. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની પાસે એવા વીડિયો પુરાવા છે જેમાં કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા પથ્થરમારો કરવામાં આવ્યો હતો અને આ સંઘર્ષમાં કેટલાક પોલીસકર્મીઓ પણ ઘાયલ થયા હતા. પોલીસનું માનવું છે કે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે બળપ્રયોગ કરવો અનિવાર્ય બની ગયો હતો.
સોમવારે CJPના નેતૃત્વ હેઠળ હજારોની સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો દિલ્હીના જંતર-મંતર પર એકઠા થયા હતા. ચોમાસુ સત્રના પ્રથમ દિવસે સંસદ તરફ કૂચ કરવાનો આ પ્રયાસ હતો, જેણે રાજધાનીના રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે.
સોનમ વાંગચુકની આ તાજી અપીલ દર્શાવે છે કે તેઓ ટકરાવના બદલે સંવાદ અને સમજૂતીના માર્ગે ઉકેલ ઈચ્છે છે. જો સરકાર યુવાનો વિરુદ્ધ બદલાની કાર્યવાહી ન કરવાની બાંહેધરી આપે છે, તો આ આંદોલનનો શાંતિપૂર્ણ અંત આવી શકે છે. પરંતુ જો વહીવટી તંત્ર કડક રૂખ અપનાવશે, તો આ વિવાદ લાંબો ખેંચાઈ શકે છે, જે દેશના શૈક્ષણિક અને રાજકીય વાતાવરણ માટે ચિંતાનો વિષય બની રહેશે. આગામી સમયમાં સરકાર આ પ્રસ્તાવ પર શું નિર્ણય લે છે, તેના પર સમગ્ર દેશની નજર રહેશે.
