નેપાળ પ્રવાસ પર જતા પહેલાં ખાસ જાણી લો ચલણી નોટો અને વિદેશી હૂંડિયામણના નવા નિયમો: પ્રવાસીઓ માટે મોટી રાહત
ભારત અને નેપાળના સંબંધો માત્ર બે દેશો વચ્ચેની રાજકીય સીમાઓ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સદ્ભાવ, ધાર્મિક આસ્થા અને પારિવારિક સંબંધોનો એક અનન્ય સેતુ જોડાયેલો છે. દર વર્ષે લાખોની સંખ્યામાં ભારતીય પ્રવાસીઓ, શ્રદ્ધાળુઓ અને વ્યાપારીઓ પવિત્ર ભૂમિ નેપાળની મુલાકાતે જાય છે. આ ઉપરાંત, નેપાળના લાખો નાગરિકો પણ રોજગારી, ઉચ્ચ અભ્યાસ અને વેપાર-ધંધા અર્થે ભારતમાં રહે છે અને અવારનવાર અવરજવર કરતા રહે છે. ભારત એ નેપાળનો સૌથી મોટો વ્યાપારી ભાગીદાર દેશ છે અને નેપાળમાં આવતા વિદેશી પ્રવાસીઓમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ભારતીયોનો જ હોય છે.
આવા ગાઢ અને પરસ્પર જોડાયેલા સંબંધો વચ્ચે, નેપાળ સરકારે ભારત અને નેપાળના નાગરિકો માટે ચલણી નોટો અને વિદેશી હૂંડિયામણ (Currency & Foreign Exchange) સંબંધિત કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને નવા નિયમો જારી કર્યા છે. આ નવા નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરહદ પારના નાણાકીય વ્યવહારોમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને પ્રવાસીઓની અસમંજસતા દૂર કરવાનો છે. જો તમે પણ આગામી દિવસોમાં નેપાળ પ્રવાસનું આયોજન કરી રહ્યા છો, તો આ નવા નિયમો વિશે વિગતવાર જાણી લેવું અત્યંત આવશ્યક છે.
ભારતીય ચલણ સંબંધિત નવા નિયમો: હવે કેટલી રકમ સાથે રાખી શકાશે?
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા તાજેતરના નોટિસ અનુસાર, હવે ભારતીય અને નેપાળી નાગરિકો પોતાની સાથે મહત્તમ ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની ભારતીય ચલણી નોટો નેપાળમાં લાવી શકે છે કે ત્યાંથી પાછી લઈ જઈ શકે છે. અગાઉ આ અંગે પ્રવાસીઓમાં ભારે મૂંઝવણ રહેતી હતી, જેને હવે સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.
પરંતુ, આ છૂટછાટ સાથે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ શરત પણ જોડવામાં આવી છે. આ મર્યાદા હેઠળ માત્ર ૨૦૦ અને ૫૦૦ રૂપિયાની નવી નોટો જ માન્ય ગણવામાં આવશે. સૌથી મોટો નિયમ એ છે કે આ નોટો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ અથવા તેના પછી જારી કરાયેલી હોવી અનિવાર્ય છે. જો કોઈ પ્રવાસી પાસે આ તારીખ પછીની નવી ડિઝાઇનની નોટો હશે, તો તેને કોઈ મુશ્કેલી નહીં પડે.
૨૦૧૬ની નોટબંધી અને જૂની નોટો પરનો પ્રતિબંધ યથાવત
ભારત સરકારે ૮ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ના રોજ દેશમાં નોટબંધી લાગુ કરીને ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ રૂપિયાની જૂની ચલણી નોટો અચાનક બંધ કરી દીધી હતી. તે સમયે તેની જગ્યાએ ૫૦૦ અને ૨,૦૦૦ રૂપિયાની નવી નોટો બજારમાં લાવવામાં આવી હતી (જેમાંથી પાછળથી ૨,૦૦૦ રૂપિયાની નોટો પણ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી છે).
જેવું ભારતમાં આ પગલું લેવાયું, તુરંત જ નેપાળે પણ પોતાના નાણાકીય હિતોની સુરક્ષા માટે જૂની ભારતીય નોટોના ઉપયોગ, સંગ્રહ અને તેના પરિવહન પર સખત પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. નવા નિયમોમાં પણ આ વાત સ્પષ્ટ કરી દેવામાં આવી છે કે ૨૦૧૬ પહેલાં ચાલતી ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ રૂપિયાની જૂની ભારતીય નોટો નેપાળમાં સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત જ રહેશે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ જૂની નોટો સાથે પકડાશે, તો તેને ગેરકાયદેસર ગણવામાં આવશે અને કાયદાકીય કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
વિદેશી મુસાફરો અને ડોલરના વ્યવહાર માટેના નવા ધોરણો
ભારતીય ચલણ ઉપરાંત, નેપાળ પ્રશાસને વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે પણ હૂંડિયામણ લાવવા-લઈ જવાની મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરી છે. કોઈપણ વિદેશી પ્રવાસી કે નાગરિક હવે ૫,૦૦૦ યુએસ ડોલર (US Dollars) અથવા તેના સમકક્ષ અન્ય કોઈપણ વિદેશી મુદ્રા કોઈપણ જાતની પૂર્વ જાહેરાત કે કસ્ટમ ડિક્લેરેશન વગર નેપાળમાં લાવી શકે છે.
પરંતુ, જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે આ નિર્ધારિત મર્યાદા (૫,૦૦૦ ડોલર) કરતા વધુ રકમ હોય, તો તેણે નેપાળમાં પ્રવેશ કરતી વખતે ફરજિયાતપણે કસ્ટમ અધિકારીઓ સમક્ષ તેની સત્તાવાર ઘોષણા (Custom Declaration) કરવી પડશે. આ નિયમ દેશમાં બ્લેક મનીના પ્રવાહને રોકવા અને નાણાકીય ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
ત્રીજા દેશના માર્ગે ભારતીય મુદ્રા લાવવા પર સખત રોક
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકના પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે આ સંદર્ભે એક સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું છે કે નેપાળી નાગરિકો માત્ર અને માત્ર ભારતમાંથી જ ભારતીય મુદ્રા નેપાળમાં લાવી શકે છે. તેઓ ભારત સિવાયના અન્ય કોઈપણ ત્રીજા દેશમાંથી ભારતીય નોટો નેપાળમાં લાવી શકશે નહીં. તેવી જ રીતે, નેપાળથી ભારતીય કરન્સી લઈને કોઈપણ ત્રીજા દેશની મુસાફરી કરવા પર પણ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે.
સરકારના આ પગલા પાછળનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય ચલણનો દુરુપયોગ અટકાવવાનો અને સરહદ પારના ગેરકાયદેસર નાણાકીય વ્યવહારો (Hawala transactions) પર લગામ લગાવવાનો છે. ભારતીય રૂપિયાની લેવડ-દેવડ માત્ર ભારત અને નેપાળની ભૌગોલિક સીમાઓ પૂરતી જ મર્યાદિત રહેવી જોઈએ, જેથી બંને દેશોના આર્થિક હિતો સુરક્ષિત રહી શકે.
ભારતીય પ્રવાસીઓ અને વેપારીઓને આ નવા નિયમોથી શું ફાયદો થશે?
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની સરહદ ખુલ્લી હોવાને કારણે બંને દેશોના નાગરિકો વિઝા વગર અવરજવર કરે છે. સરહદી વિસ્તારોમાં વ્યાપાર કરતા નાના વેપારીઓ અને પ્રવાસીઓ માટે રોકડ રકમની લેવડ-દેવડ ખૂબ જ સામાન્ય છે. અગાઉ કરન્સીના નિયમો અસ્પષ્ટ હોવાને કારણે પ્રવાસીઓને કસ્ટમ ચેકપોસ્ટ પર અકારણ જ માનસિક ત્રાસ કે પૂછપરછનો સામનો કરવો પડતો હતો.
હવે ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની નવી નોટો લાવવાની સત્તાવાર છૂટ મળવાથી પ્રવાસીઓ નિશ્ચિંત થઈને મુસાફરી કરી શકશે. નેપાળમાં હોટેલ બુકિંગ, ટેક્સી ભાડું, ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓ ખરીદવી કે સ્થાનિક બજારોમાં શોપિંગ કરવી હવે ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે ઘણું સરળ બનશે.
નેપાળમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને કેશ ટ્રાન્ઝેક્શનની વાસ્તવિકતા
નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુ અને અન્ય મોટા શહેરોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ (UPI અથવા કાર્ડ સ્વાઇપ)નો વ્યાપ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ, આજે પણ ગ્રામીણ વિસ્તારો, પહાડી પર્યટન સ્થળો અને સરહદી બજારોમાં મોટાભાગના વ્યવહારો રોકડ દ્વારા થાય છે.
આવા સંજોગોમાં, પ્રવાસીઓ માટે પોતાની સાથે મર્યાદિત રોકડ રાખવી અનિવાર્ય બની જાય છે. નેપાળની અર્થવ્યવસ્થામાં ભારતીય પ્રવાસીઓનું યોગદાન ઘણું મોટું છે, અને લાખો લોકો આ પ્રવાસન ઉદ્યોગ પર નિર્ભર છે. તેથી, આ સ્પષ્ટ નિયમો આવવાથી પ્રવાસન ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન મળશે અને પ્રવાસીઓ કોઈપણ ડર કે મૂંઝવણ વિના સુંદર નેપાળની સફરનો આનંદ માણી શકશે.
