ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ પુણ્યતિથિ: ‘મિસાઇલ મેન’ના પ્રેરણાદાયી વિચારો જે આજે પણ કરોડો યુવાનો માટે દીપસ્તંભ…

ભારતના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અને મહાન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામના અવસાનને વર્ષો વીતી ગયા હોવા છતાં, તેમનું જીવન અને તેમના વિચારો આજે પણ દેશના કરોડો લોકોના હૃદયમાં જીવંત છે. ‘ભારતના મિસાઇલ મેન’ અને ‘પીપલ્સ પ્રેસિડેન્ટ’ (જનતાના રાષ્ટ્રપતિ) તરીકે ઓળખાતા ડૉ. કલામે વિજ્ઞાન, શિક્ષણ અને જાહેર સેવા ક્ષેત્રે આપેલો અસાધારણ ફાળો અવિસ્મરણીય છે.

દર વર્ષે ૨૭ જુલાઈના રોજ સમગ્ર દેશ તેમને અત્યંત આદર અને શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે. શાળા-કોલેજના વર્ગખંડોથી લઈને મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો સુધી, તેમના શબ્દો આજે પણ લોકોને મોટા સ્વપ્નો જોવાની, સખત પરિશ્રમ કરવાની અને ઈમાનદારીથી દેશની સેવા કરવાની પ્રેરણા આપે છે. તેમનો વારસો માત્ર વિજ્ઞાન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ નમ્રતા, શિસ્ત અને આજીવન શીખતા રહેવાના મૂલ્યો સાથે ઊંડેથી જોડાયેલો છે.

ડૉ. કલામની અંતિમ ક્ષણો: જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી શિક્ષક રહ્યા

૨૭ જુલાઈ, ૨૦૧૫ ના રોજ મેઘાલયના શિલોંગ ખાતે ‘આઈઆઈએમ’ (IIM Shillong) ના વિદ્યાર્થીઓને સંબોધિત કરતી વખતે ડૉ. અબ્દુલ કલામને હાર્ટ અટેક આવ્યો હતો અને તેમનું અવસાન થયું હતું. પોતાના જીવનની છેલ્લી ક્ષણે પણ તેઓ એ જ કામ કરી રહ્યા હતા જે તેમને સૌથી વધુ પ્રિય હતું—વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવું અને દેશના યુવા ધન સાથે સંવાદ સાધવો.

તેમના અચાનક નિધનથી સમગ્ર દેશમાં શોકની લહેર ફરી વળી હતી, પરંતુ તેમની દૂરદર્શિતા અને પ્રેરણાદાયી વિચારો આજે પણ યુવા પેઢીના માર્ગદર્શક બનીને તેમની વચ્ચે રહેલા છે.

રામેશ્વરમની ગલીઓથી લઈને મહાન વૈજ્ઞાનિક બનવા સુધીની સફર

૧૫ ઓક્ટોબર, ૧૯૩૧ ના રોજ તમિલનાડુના નાના એવા દરિયાકાંઠાના ગામ રામેશ્વરમના એક અત્યંત સામાન્ય અને ગરીબ પરિવારમાં ડૉ. કલામનો જન્મ થયો હતો. બાળપણમાં પોતાના પરિવારને આર્થિક રીતે મદદરૂપ થવા માટે તેઓ ઘરે-ઘરે છાપાં (અખબારો) વહેંચવાનું કામ કરતા હતા. આટલી આર્થિક મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં તેમણે અભ્યાસ પ્રત્યેની પોતાની નિષ્ઠા ક્યારેય છોડી નહીં.

પોતાના અથાક પરિશ્રમના જોરે તેમણે સેન્ટ જોસેફ કોલેજમાંથી ભૌતિકશાસ્ત્ર (Physics) માં ડિગ્રી મેળવી અને ત્યારબાદ એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરવા માટે મદ્રાસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (MIT) માં પ્રવેશ મેળવ્યો. એક સામાન્ય અખબાર વેચનાર બાળકથી લઈને દેશના ટોચના એરોસ્પેસ એન્જિનિયર બનવા સુધીની તેમની સફર એ વાતની સાબિતી છે કે સંકલ્પશક્તિ આગળ ગરીબી ક્યારેય બાધક બની શકતી નથી.

વૈજ્ઞાનિકથી લઈને ‘પીપલ્સ પ્રેસિડેન્ટ’ સુધીની ઐતિહાસિક સફર

ડૉ. કલામે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) થી કરી હતી, જે બાદ તેઓ ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થાન (ISRO) માં જોડાયા હતા. ભારતના પ્રથમ સ્વદેશી સેટેલાઇટ લોંચ વ્હીકલ (SLV-III) મિશનમાં તેમણે પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ મિશનની સફળતાને કારણે ૧૯૮૦ માં ‘રોહિણી’ ઉપગ્રહને પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો.

ત્યારબાદ, તેમણે ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ ગાઇડેડ મિસાઇલ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ’ (IGMDP) નું નેતૃત્વ કર્યું, જેના હેઠળ ભારતને ‘અગ્નિ’ અને ‘પૃથ્વી’ જેવી શક્તિશાળી મિસાઇલો મળી. દેશની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવામાં તેમના આ અદભુત પ્રદાનને કારણે જ તેમને “મિસાઇલ મેન ઓફ ઇન્ડિયા” નો ઇલકાબ આપવામાં આવ્યો હતો. આ સિવાય, વર્ષ ૧૯૯૮ માં પોખરણ-II ના સફળ પરમાણુ પરીક્ષણમાં પણ તેમની તકનીકી ભૂમિકા અત્યંત નિર્ણાયક રહી હતી.

ડૉ. કલામના અમર વિચારો: જે આજે પણ નવી ઉર્જા પૂરે છે

ડૉ. કલામ હંમેશાં કહેતા કે દેશનું ભવિષ્ય તેના વર્ગખંડોમાં ઘડાઈ રહ્યું છે. યુવાનો અને બાળકો માટે તેમણે આપેલા પ્રેરણાદાયી સૂત્રો આજે પણ લાખો લોકો માટે માર્ગદર્શક બન્યા છે:

• “સ્વપ્ન એ નથી જે તમે ઊંઘમાં જુઓ છો, સ્વપ્ન તો એ છે જે તમને ઊંઘવા જ ન દે.”

• “જો તમારે સૂર્યની જેમ ચમકવું હોય, તો પહેલાં તમારે સૂર્યની જેમ બળવું પડશે.”

• “તમારી પહેલી સફળતા પછી આરામ ન કરો, કારણ કે જો તમે બીજી વાર નિષ્ફળ જશો તો ઘણા બધા હોઠ એ કહેવા માટે તૈયાર બેઠા હશે કે તમારી પહેલી સફળતા માત્ર એક નસીબ હતી.”

• “નિષ્ફળતા (FAIL) થી ક્યારેય ડરશો નહીં, કારણ કે FAIL નો અર્થ થાય છે ‘First Attempt In Learning’ (શીખવાનો પહેલો પ્રયાસ).”

• “તમારું ભવિષ્ય તમે બદલી શકતા નથી, પરંતુ તમે તમારી આદતો બદલી શકો છો, અને ચોક્કસપણે તમારી આદતો જ તમારું ભવિષ્ય બદલી નાખશે.”

કલામ સાહેબનો વારસો: સરળતા અને રાષ્ટ્રપ્રેમની અજોડ મિસાલ

૨૦૦૨ થી ૨૦૦૭ દરમિયાન દેશના ૧૧મા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે સેવા આપતી વખતે ડૉ. કલામે રાષ્ટ્રપતિ ભવનના દરવાજા દેશના સામાન્ય નાગરિકો, ખાસ કરીને બાળકો માટે ખોલી દીધા હતા. રાષ્ટ્રપતિ હોવા છતાં તેમની સાદગી, નમ્રતા અને નિરાભિમાની સ્વભાવે તેમને દેશના દરેક નાગરિકના દિલમાં સ્થાન અપાવ્યું હતું.

તેમને દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન ‘ભારત રત્ન’ થી નવાજવામાં આવ્યા હતા. ડૉ. કલામ આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા, પરંતુ તેમનો પ્રેરણાદાયી સંદેશ—”મોટા સ્વપ્નો જુઓ અને તેને સાકાર કરવા સખત મહેનત કરો”—આજે પણ દેશના યુવાનોને સતત આગળ વધવા અને ભારતને એક વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવા માટે પ્રેરણા આપી રહ્યો છે.