હવે મનમાની નહીં ચાલે! હાર્ટ અને ડાયાબિટીસ સહિતની 23 દવાઓના રિટેલ ભાવ ફિક્સ
સ્વાસ્થ્ય અને સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા સાથે જોડાયેલા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલા રૂપે કેન્દ્ર સરકારે દેશભરમાં દવાઓની કિંમતોને લઈને એક મોટો અને કડક નિર્ણય લીધો છે. આજ એટલે કે 1 ઓગસ્ટથી દેશમાં 23 પ્રમુખ દવાઓ અને ફિક્સ્ડ ડોઝ કોમ્બિનેશન (FDC) ના નવા રિટેલ ભાવ સત્તાવાર રીતે નક્કી કરી દેવામાં આવ્યા છે. સરકારના આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે દેશના સામાન્ય નાગરિકોને જરૂરી અને જીવનરક્ષક દવાઓ યોગ્ય અને નિયંત્રિત ભાવે મળી શકે. આ નવા નિયમના અમલીકરણ પછી હવે કોઈ પણ મેડિકલ દુકાનદાર કે કેમિસ્ટ નક્કી કરેલી કિંમત કરતાં વધુ ભાવ વસૂલ કરી શકશે નહીં. ચાલો આ સમગ્ર બદલાવને વિસ્તારથી સમજીએ.
ગેઝેટ નોટિફિકેશન જારી, હવે મનમાની કિંમત નહીં વસૂલી શકે દુકાનદારો
દવાઓના આ નવા અને ફિક્સ કરવામાં આવેલા રિટેલ મૂલ્યોને લઈને સરકાર તરફથી સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશન જારી કરી દેવામાં આવ્યું છે. નિયમો અનુસાર, આજથી કંપનીઓ અને વેચાણકર્તાઓ નક્કી કરેલી કિંમતોથી એક રૂપિયો પણ વધુ વસૂલ કરી શકતા નથી.
સરકારે આ પગલું બજારમાં દવાઓની કિંમતો પર અંકુશ લાવવા અને પારદર્શિતા વધારવા માટે લીધું છે. અવારનવાર એવી ફરિયાદો મળતી હતી કે મેડિકલ સ્ટોર્સ દર્દીઓની મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવીને દવાઓ પર નક્કી કરેલી MRP કરતાં પણ વધુ કે અયોગ્ય નફો વસૂલે છે. પરંતુ આ નવા નોટિફિકેશનના આગમન બાદ હવે આવા લોકો પર સકંજો કસાયો છે.
કઈ-કઈ બીમારીઓ અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સાથે જોડાયેલી દવાઓ છે યાદીમાં?
સરકાર દ્વારા જે 23 દવાઓ અને તેમના કોમ્બિનેશનના નવા ભાવ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, તેનો વ્યાપ ખૂબ મોટો છે. તેમાં સામાન્ય માણસ સાથે જોડાયેલી ઘણી ગંભીર અને સામાન્ય બીમારીઓની દવાઓ સામેલ છે. સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, આ યાદીમાં મુખ્ય રૂપે નીચેની શ્રેણીઓની દવાઓ સામેલ છે:
-
હાર્ટ (હૃદયની બીમારીઓ): હૃદયના દર્દીઓ દ્વારા નિયમિતપણે લેવામાં આવતી દવાઓ.
-
ડાયાબિટીસ : શુગરને નિયંત્રિત કરતી જરૂરી દવાઓ.
-
બ્લડ પ્રેશર (રક્તચાપ): હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓના કામમાં આવતી દવાઓ.
-
તાવ અને દુખાવો: સામાન્ય વપરાશમાં આવતી પેરાસિટામોલ (Paracetamol) અને અન્ય પેઇનકિલર ગોળીઓ.
-
એન્ટિબાયોટિક્સ: વિવિધ પ્રકારના ચેપ સામે લડતી એન્ટિબાયોટિક દવાઓ.
-
મેન્ટલ હેલ્થ અને એન્ઝાયટી: માનસિક સ્વાસ્થ્ય, તણાવ અને ચિંતા (Anxiety) સાથે જોડાયેલી દવાઓ.
-
પોષણ અને સપ્લીમેન્ટ્સ: શરીરમાં લોહીની ઉણપ દૂર કરવા માટે આયર્ન અને ફોલિક એસિડની ગોળીઓ.
-
મહિલા સ્વાસ્થ્ય: પીસીઓએસ (PCOS) અને મહિલાઓની પ્રજનન ક્ષમતા (Fertility) વધારવા સાથે જોડાયેલી વિશેષ દવાઓ.
જીએસટી (GST)ને લઈને શું છે નવો નિયમ?
દવાઓની કિંમતોના નિર્ધારણની સાથે-સાથે સરકારે ટેક્સને લઈને પણ સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. નવા નિયમો અનુસાર, દવાના મૂળ રેટમાં જીએસટી (GST) ફક્ત ત્યારે જ અલગથી જોડી શકાય છે, જ્યારે સંબંધિત દુકાનદારે ખરેખર સરકારને તેના પર જીએસટી ચૂકવ્યો હોય. એટલે કે દુકાનદારો પોતાની મરજીથી કે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરીને વધારાના ટેક્સના નામે ગેરકાયદેસર વસૂલાત કરી શકતા નથી.
નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા પર થશે કડક કાર્યવાહી અને રિફંડ
સરકારે આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ઉપભોક્તાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે કડક શરતો રાખી છે. જો કોઈ પણ મેડિકલ સ્ટોર સંચાલક કે વેચાણકર્તા આ નવા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતો પકડાય છે, કે નક્કી કરેલી કિંમત કરતાં વધુ નાણાં વસૂલે છે, તો તેણે ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે.
નિયમ તોડનારા દુકાનદારોએ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલેલી વધારાની રકમ ફરજિયાતપણે વ્યાજ સહિત પાછી (Refund) આપવી પડશે. આ ઉપરાંત, સરકાર અને પ્રશાસન આવા કેસોમાં નિયમાનુસાર કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે.
સામાન્ય જનતાને મળશે મોટી રાહત
દવાઓના વધતા ભાવથી પરેશાન સામાન્ય જનતા અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે સરકારનો આ નિર્ણય એક મોટી રાહત લઈને આવ્યો છે. હૃદયરોગ, શુગર અને બ્લડ પ્રેશર જેવી બીમારીઓ એવી છે જેમાં દર્દીઓએ આજીવન દવાઓ ખાવાની હોય છે. આ સ્થિતિમાં આ જરૂરી દવાઓના ભાવ ફિક્સ થવાથી દર્દીઓના માસિક ખર્ચમાં ઘણો ઘટાડો થશે. સરકારનું આ પગલું એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ માત્ર નફાનું સાધન ન બનીને સામાન્ય માનવીની પહોંચમાં જળવાઈ રહે.
