ટ્રમ્પના વલણમાં મોટો બદલાવ, સાઉદી પ્રિન્સની અપીલ પર ઈરાન પરના હુમલા પર લગાવી રોક
મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ની રાજનીતિમાં આ દિવસોમાં દર કલાકે મોટા બદલાવો જોવા મળી રહ્યા છે. છેલ્લા પાંચ મહિનાથી ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક ચોંકાવનારો અને મોટો દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પે એલાન કર્યું છે કે પશ્ચિમ એશિયાના પ્રમુખ સહયોગી દેશોએ આ યુદ્ધને હંમેશાં માટે સમાપ્ત કરવા માટે એક શાંતિ સમજૂતીની રૂપરેખા તૈયાર કરી લીધી છે. ખાસ વાત એ છે કે આ મોટા રાજકીય ઘટનાક્રમથી બરાબર પહેલા સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાને (MBS) અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને ફોન કર્યો હતો, જેના પછી ટ્રમ્પના તેવર પૂરી રીતે બદલાતા નજરે પડ્યા અને તેમણે હાલ પૂરતો ઈરાન પર થનારા નવા સૈન્ય હુમલાઓને ટાળવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ટ્રમ્પનો યુ-ટર્ન: “હાલ પૂરતો હુમલો રદ, સમજૂતીની આશા”
અમેરિકી ન્યૂઝ એજન્સી ‘એપી’ (AP) મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શનિવારની સાંજે સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટ દ્વારા દુનિયાને ચોંકાવી દીધા. ટ્રમ્પે કહ્યું કે પશ્ચિમ એશિયાના તેમના નજીકના સહયોગી દેશોએ ઈરાન સાથે યુદ્ધ પૂરું કરવા માટે એક સમજૂતીની પાયાની શરતો અને રૂપરેખા પર સહમતિ બનાવી લીધી છે.
આ પ્રસ્તાવિત સમજૂતીની સૌથી મોટી શરતોમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ને તત્કાલ, પૂરી રીતે અને વગર શર્તે ફરીથી ખોલવા તથા ઈરાનના પરમાણુ જોખમનો હંમેશાં માટે અંત લાવવાનો સમાવેશ થાય છે. ટ્રમ્પે પોતાની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં લખ્યું, “આ તમામ અનુરોધો અને હાલાતોને જોતા, મેં દુનિયાના ભવિષ્ય અને એક સફળ તથા સમૃદ્ધ ઈરાનના અસ્તિત્વને ધ્યાનમાં રાખીને હાલ પૂરતો ઈરાન પર થનારા હુમલાઓને રદ કરવાનો નિર્ણય કરી લીધો છે. જોકે, આ બધું આ વાત પર નિર્ભર કરશે કે સંબંધિત પક્ષો કેટલી જલદી આ સમજૂતીને અમલમાં મૂકે છે.”
સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સની ચિંતા અને ટ્રમ્પ સાથે ફોન પર વાતચીત
એવું તો શું થયું કે અચાનક યુદ્ધની આગમાં સળગી રહેલા ટ્રમ્પે આટલો મોટો યુ-ટર્ન લઈ લીધો? આની પાછળનું સૌથી મોટું કારણ સાઉદી અરેબિયાની રાજદ્વારી માનવામાં આવી રહી છે.
શનિવારના દિવસે સાઉદી અરેબિયાના વાસ્તવિક શાસક અને ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ફોન પર સીધો સંપર્ક કર્યો. વાસ્તવમાં, સાઉદી અરેબિયા અને ખાડીના અન્ય દેશોને એ વાતનો ઊંડો ડર સતાવી રહ્યો હતો કે જો અમેરિકાએ ઈરાનના ઉર્જા માળખા (Energy Infrastructure) અથવા અન્ય સંવેદનશીલ ઠીકાણો પર મોટા પાયે સૈન્ય હુમલા કર્યા, તો ઘાયલ થયેલું તેહેરાન જવાબી કાર્યવાહીમાં ખાડી દેશોના તેલ પ્લાન્ટ્સ અને રિફાઇનરીઓને નિશાન બનાવી શકે છે.
આ વાતચીત દરમિયાન ક્રાઉન પ્રિન્સ ટ્રમ્પને એ પણ સ્પષ્ટપણે પૂછવા માંગતા હતા કે અમેરિકા વાસ્તવમાં ઈરાન વિરુદ્ધ કયા પ્રકારના સૈન્ય પગલાં લેવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. જોકે, આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં સાઉદી અરેબિયાએ ઇરાકમાં ઈરાન સમર્થિત મિલિશિયાના ઠીકાણો પર અમેરિકી કાર્યવાહીમાં અપ્રત્યક્ષ રૂપે સાથ જરૂર આપ્યો હતો, પરંતુ તેમ છતાં સાઉદી નેતૃત્વ હંમેશાંથી એ જ ઇચ્છે છે કે આ ભયાનક સંઘર્ષનો અંત સૈન્ય તાકાતથી નહીં, પરંતુ વાતચીત અને કૂટનીતિના માધ્યમથી આવે.
ઈઝરાયેલ પણ શાંતિ સમજૂતીના પ્રયાસમાં સામેલ
ટ્રમ્પે એવો પણ દાવો કર્યો છે કે ઇઝરાયલ હવે ઈરાન સાથે નક્કર કરાર કરવાના પ્રયાસોમાં અમેરિકા સાથે જોડાયું છે. ટ્રમ્પ માને છે કે જો આ વાટાઘાટો સફળ થાય છે, તો છેલ્લા પાંચ મહિનાથી આ પ્રદેશને તબાહ કરી રહેલા વિનાશક સંઘર્ષનો આખરે અંત આવી શકે છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે ટ્રમ્પનું આ શાંતિપૂર્ણ વલણ પત્રકારો સાથે વાત કરતી વખતે ખૂબ જ આક્રમક અભિગમ અપનાવવાના સંકેત આપ્યાના એક દિવસ પછી જ આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું હતું કે તેઓ ઈરાનને વાટાઘાટોના ટેબલ પર લાવવા માટે ફરી એકવાર મોટા પાયે લશ્કરી હુમલા શરૂ કરવાનું વિચારી રહ્યા છે. જોકે, સાઉદી નેતૃત્વના હસ્તક્ષેપ બાદ પરિસ્થિતિ બદલાતી દેખાઈ રહી છે.
વોશિંગ્ટનમાં ધમાકેદાર બેઠકોનો દોર
આ સમગ્ર કૂટનીતિક ડ્રામા પાછળ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વોશિંગ્ટનમાં ચાલી રહેલી હાઈ-પ્રોફાઈલ બેઠકોનો ખૂબ મોટો હાથ છે.
-
સાઉદી રક્ષા મંત્રીની મુલાકાત: વ્યૂહાત્મક ચર્ચાઓને આગળ વધારવા માટે સાઉદી અરેબિયાના રક્ષા મંત્રી પ્રિન્સ ખાલિદ બિન સલમાન બુધવારે અચાનક વોશિંગ્ટન પહોંચ્યા હતા. ત્યાં તેમણે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ સાથે અલગ-અલગ મુલાકાત કરીને મિડિલ ઇસ્ટની નાજુક સ્થિતિ પર ગંભીર ચર્ચા કરી હતી.
-
નેતન્યાહૂની વ્હાઇટ હાઉસ યાત્રા: વળી, બીજી તરફ મંગળવારે જ ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ વ્હાઇટ હાઉસમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે આમણે-સામણે મુલાકાત કરી હતી. ફેબ્રુઆરીમાં યુદ્ધની શરૂઆત થયા પછી બંને નેતાઓની આ પહેલી સીધી બેઠક હતી, જેમાં યુદ્ધની દિશા નક્કી કરવાને લઈને મંથન થયું હતું.
શું અટકશે મિડિલ ઇસ્ટનો આ ઘમાસાણ?
સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સના ફોન કોલ અને રાજદ્વારી દબાણ દ્વારા પ્રેરિત ઈરાન પર હુમલો ટાળવાના ટ્રમ્પના નિર્ણયને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે વખાણવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, રાજદ્વારી નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન તરફથી આ પ્રસ્તાવિત કરાર અંગે સત્તાવાર અને સકારાત્મક પ્રતિભાવ ન મળે ત્યાં સુધી આરામ કરવો ઉતાવળ હશે. હાલ તો, દુનિયાની નજર તેના પર મંડાયેલી છે કે શું અમેરિકા, ઇઝરાયલ અને ઈરાન ખરેખર વાતચીત દ્વારા આ લોહિયાળ સંઘર્ષનો કાયમ માટે અંત લાવી શકે છે.
