શું ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા માટે બદલાશે નિયમો? વોટ્સએપ પર કેમ માંગવામાં આવી રહી છે જન્મ તારીખ
વિશ્વના સૌથી લોકપ્રિય ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ વોટ્સએપ (WhatsApp) ના લાખો ભારતીય ગ્રાહકો ટૂંક સમયમાં એક મોટો અને મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર જોઈ શકે છે. તાજેતરમાં જ કેટલાક ભારતીય યુઝર્સના ફોન પર વોટ્સએપ ઓપન કરતાં જ એક અનોખું પોપ-અપ નોટિફિકેશન જોવા મળી રહ્યું છે, જેમાં તેમને પોતાની જન્મ તારીખ (Date of Birth) ઉમેરવા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે.
આ નોટિફિકેશનમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે આગામી સરકારી નિયમો અને કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન કરવાના હેતુથી આ માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ અંગે વોટ્સએપની પેરેન્ટ કંપની ‘મેટા’ (Meta) કે ભારત સરકારના આઈટી મંત્રાલય તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કે ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું નથી.
વોટ્સએપ હોમ સ્ક્રીન પર શું દેખાઈ રહ્યું છે?
હાલમાં આ નોટિફિકેશન તમામ યુઝર્સને એકસાથે દેખાતું નથી, પરંતુ માત્ર ચોક્કસ અને મર્યાદિત સંખ્યાના યુઝર્સ માટે જ રોલ-આઉટ કરવામાં આવ્યું છે. જે યુઝર્સને આ નોટિફિકેશન મળ્યું છે, તેમના માટે વોટ્સએપની મુખ્ય ચેટ સ્ક્રીન પર સૌથી ઉપર એક મેસેજ બેનર દેખાય છે.
જેમાં સ્પષ્ટ લખેલું છે કે ભવિષ્યમાં આવનારા સરકારી નિયમોની તૈયારી રૂપે યુઝરે પોતાની સાચી જન્મ તારીખ દાખલ કરવાની રહેશે. આ પ્રક્રિયા બાદ પ્લેટફોર્મ નક્કી કરી શકશે કે યુઝર પુખ્ત વયનો છે કે સગીર (Minor).
ઉંમરની માહિતી માંગવા પાછળનું મુખ્ય કારણ શું હોઈ શકે?
જોકે, આ પગલાં પાછળનું ચોક્કસ કારણ હજુ સ્પષ્ટ થયું નથી, પરંતુ ટેક-એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે ભારતમાં ટૂંક સમયમાં સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ એપ્સ માટે લઘુત્તમ વયમર્યાદા (Minimum Age Limit) નક્કી કરતા કડક નિયમો અમલી બની શકે છે.
અમેરિકા, યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોએ બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પહેલાથી જ સોશિયલ મીડિયા પર ઉંમર ચકાસણી (Age Verification) ફરજિયાત બનાવી દીધી છે. આ દેશોમાં સગીરો માટે ચોક્કસ પ્રકારના કન્ટેન્ટ અને પ્રાઈવસી સંબંધિત કડક નિયમો છે. ભારત સરકાર પણ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) એક્ટ હેઠળ બાળકોના ડેટા પ્રોસેસિંગ માટે માતા-પિતાની સંમતિ સંબંધિત જોગવાઈઓ લાગુ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
અમેરિકામાં પહેલાથી જ લાગુ છે આ સિસ્ટમ
ઉલ્લેખનીય છે કે, વોટ્સએપે આ પહેલાં અમેરિકાના કેટલાક રાજ્યોમાં પણ ઉંમર ચકાસણીનું ફિચર રજૂ કર્યું હતું. અમેરિકાના સ્થાનિક કાયદા અનુસાર, માતા-પિતાની મંજૂરી વિના ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો અયોગ્ય કે અશ્લીલ ઓનલાઈન સામગ્રી સુધારી કે જોઈ ન શકે તે માટે વય ચકાસણી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી હતી.
પરંતુ ભારતમાં હાલ જે નોટિફિકેશન દેખાઈ રહ્યું છે, તે અમેરિકી કાયદાને કારણે નહીં પરંતુ ભારતમાં ભવિષ્યમાં આવનારા નવા ડિજિટલ નિયમોને ધ્યાનમાં રાખીને ટેસ્ટિંગ લેવલ પર રજૂ કરાયું હોવાનું મનાય છે.
જન્મ તારીખ ઉમેરતી વખતે આ બાબતનું રાખવું પડશે ધ્યાન
મહત્વની વાત એ છે કે, કેટલાક તકનીકી અહેવાલો મુજબ એકવાર યુઝર પોતાની જન્મ તારીખ વોટ્સએપ પર સબમિટ કરી દેશે, ત્યારબાદ તેને ફરીથી બદલવાનો કે સુધારો કરવાનો કોઈ વિકલ્પ આપવામાં આવશે નહીં. તેથી જો તમને પણ આ નોટિફિકેશન મળે, તો ઉતાવળમાં ખોટી તારીખ નાખવાને બદલે સાચી જન્મ તારીખ દાખલ કરવી હિતાવહ રહેશે.
હાલના તબક્કે, મેટા કે ભારત સરકાર દ્વારા આ પ્રક્રિયા સર્વગ્રાહી રીતે ક્યારે લાગુ થશે તે અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ મળી નથી. પરંતુ આ ઇન-એપ નોટિફિકેશન એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે આગામી સમયમાં ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ પર ઉંમરની ખરાઈ કરવી કાનૂની રીતે જરૂરી બની શકે છે, જેથી બાળકોને ઓનલાઈન સાયબર ક્રાઈમ અને અયોગ્ય કન્ટેન્ટથી સુરક્ષિત રાખી શકાય.
