“જીવનની પરીક્ષામાં બધું આઉટ ઓફ સિલેબસ હશે”: IIT દિલ્હીના પદવીદાન સમારોહમાં PM મોદીના યુવાનોને પ્રેરણાદાયી મંત્રો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IIT) દિલ્હીના 57મા પદવીદાન સમારોહ (Convocation) માં મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજરી આપી હતી. તેમણે પદવી પ્રાપ્ત કરનાર 3000 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓને સંબોધિત કર્યા હતા, જેમાં 587 પીએચડી (Ph.D.) સ્કોલર્સ પણ સામેલ હતા. વડાપ્રધાને વિદ્યાર્થીઓને અભિનંદન આપતાં કહ્યું કે, “તમે બધા તમારા જીવનની અતિ યાદગાર ક્ષણ જીવી રહ્યા છો. કોવિડના સમયમાં હું વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી જોડાયો હતો, પરંતુ આજે તમારી વચ્ચે રૂબરૂ હાજર રહીને આ અનુભવ શેર કરવો મારા માટે ખૂબ જ ખાસ છે.”
વડાપ્રધાને હળવા અંદાજમાં કહ્યું કે, “તમારા બધાના મનમાં અત્યારે ઘણું બધું ચાલી રહ્યું હશે. હું કોઈ બાબા બાગેશ્વર તો નથી કે તમારા મનની વાત વાંચી લઉં, પરંતુ હું તમારા ઉત્સાહ અને ભવિષ્યના સપનાઓને ચોક્કસ અનુભવી શકું છું.” આ ગૌરવશાળી કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી પ્રહ્લાદ જોશી સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવો, પ્રોફેસરો અને વાલીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
“જે શીખશે તે જ જીતશે”: કેમ્પસ લાઈફથી રિયલ લાઈફ તરફની સફર
પોતાના પ્રેરણાદાયી વક્તવ્યમાં વડાપ્રધાને વિદ્યાર્થીઓને તેમના પ્રથમ દિવસની યાદ અપાવતા કહ્યું કે, જ્યારે તમે પહેલા દિવસે કેમ્પસમાં આવ્યા હશો અને ઓરિએન્ટેશનમાં બેઠા હશો, તે દિવસ અને આજનો પદવીદાનનો દિવસ… એવું લાગે છે જાણે ગઈકાલની જ વાત હોય. પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન તમે માત્ર ડિગ્રીઓ નથી મેળવી, પરંતુ અગણિત સપનાઓ અને અવિસ્મરણીય યાદોનો ખજાનો પણ ભેગો કર્યો છે.
બદલાતા સમય સાથે આવનારા પડકારો અંગે વાત કરતાં વડાપ્રધાને ભારપૂર્વક કહ્યું, “જ્યારે પણ જીવનમાં પરિવર્તનનો તબક્કો આવે છે, ત્યારે નવી મુશ્કેલીઓ પણ સાથે આવે છે. પરંતુ આ બધી બાબતો વચ્ચે મારી એક વાત હંમેશા યાદ રાખજો—’જે શીખશે, તે જ જીતશે’ (Learning is Winning). આ કેમ્પસમાંથી તમે માત્ર પરીક્ષાઓ પાસ નથી કરી, પરંતુ જટિલ સમસ્યાઓના વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારુ ઉકેલો શોધવાની કળા શીખી છે. આ ડિગ્રી તમને એક જ રાતમાં નથી મળી, પરંતુ મિડ-સેમેસ્ટર, પ્રોજેક્ટ્સ અને લેબના નાના-નાના પગલાંઓએ તમને આ ઊંચાઈ પર પહોંચાડ્યા છે.”
લેબનો અનુભવ અને ‘આઉટ ઓફ સિલેબસ’ જીવન
વડાપ્રધાન મોદીએ વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહિત કરતા જણાવ્યું કે, જ્યારે પણ જીવનમાં કોઈ મોટી મુશ્કેલી આવે ત્યારે તેનાથી ગભરાવાની કે પીછેહઠ કરવાની જરૂર નથી. તેમણે વિદ્યાર્થીઓના લેબના અનુભવો યાદ અપાવતા કહ્યું કે, લેબોરેટરીમાં પણ પ્રયોગો કરતી વખતે અનેકવાર પરિણામો ધાર્યા મુજબ નહોતા આવતા અને અડચણો ઊભી થતી હતી. પરંતુ તમે એ પડકારોને સોલ્વ કરીને શ્રેષ્ઠ પરિણામો લાવ્યા છો, કારણ કે દરેક મુશ્કેલી પોતાની સાથે એક નવી તક લાવે છે.
જીવનની વાસ્તવિકતા સમજાવતા તેમણે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ મંત્ર આપ્યો: “કોલેજ કેમ્પસમાં તો બધું સિલેબસ મુજબ થાય છે, તમામ પ્રશ્નો પાઠ્યપુસ્તકમાં હોય છે. પરંતુ વાસ્તવિક જીવનમાં બધું ‘આઉટ ઓફ સિલેબસ’ હોય છે. જીવનની પરીક્ષામાં કોઈ નિશ્ચિત માળખું નથી હોતું.” તેમણે ઉમેર્યું કે ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ તમે પાછળ વળીને જોશો, ત્યારે આ કેમ્પસ, મિત્રો, પ્રોફેસરો અને સપોર્ટ સ્ટાફ જે તમારો પરિવાર બની ગયા હતા, તેમને તમે તમારી સફળતામાં હંમેશા કૃતજ્ઞતા સાથે યાદ કરશો.
જિજ્ઞાસા વગર નવીનતા અશક્ય: સવાલો પૂછો અને ઉકેલ શોધો
યુવાનોમાં સતત શીખવાની વૃત્તિ જાળવી રાખવા પર ભાર મૂકતા વડાપ્રધાને કહ્યું કે, જીવનમાં ક્યારેય પોતાની જિજ્ઞાસા (Curiosity) મરવા ન દેવી જોઈએ. લર્નિંગ ઈન્સ્ટિન્ક્ટને હંમેશા જીવંત રાખો. જે વાતો કે પરંપરાઓ વગર વિચાર્યે સ્વીકારી લેવામાં આવે છે, તેને ચકાસો, તેના પર સવાલો ઉઠાવો.
જોકે, તેમણે એક ડહાપણભરી સલાહ આપતાં ઉમેર્યું કે, “માત્ર સવાલો પૂછીને અટકી ન જાવ. તે પ્રશ્નોના વ્યવહારુ અને સચોટ સમાધાન શોધવાની હિંમત પણ કેળવો. આજે તમે એવા સમયે આ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાનમાંથી બહાર નીકળી રહ્યા છો જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ અકલ્પનીય ઝડપે બદલાઈ રહ્યું છે. વૈશ્વિક વ્યૂહાત્મક સમીકરણો અને ગ્લોબલ પાવર બેલેન્સ ક્ષણે-ક્ષણે બદલાઈ રહ્યા છે, અને આ બદલાવ પાછળનું સૌથી મોટું બળ ટેકનોલોજીની ઝડપ છે.”
‘ચિપથી લઈને શિપ સુધી’: સેમિકન્ડક્ટર અને આત્મનિર્ભર ભારત
ભારતના તકનીકી અને આર્થિક ઉત્થાન વિશે વાત કરતા વડાપ્રધાન મોદીએ દેશની વધતી તાકાતનો ચિતાર આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આજનો ભારત આર્થિક, ઔદ્યોગિક અને તકનીકી ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવા માટે અભૂતપૂર્વ ઝડપે કામ કરી રહ્યો છે, જે ‘વિકસિત ભારત’નો મજબૂત પાયો છે.
સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રનું ઉદાહરણ આપતાં તેમણે દેશની સિદ્ધિઓને બિરદાવી હતી: “જ્યારે અમે ભારતને સેમિકન્ડક્ટર હબ બનાવવાની દિશામાં પગલાં ભર્યા, ત્યારે કેટલાક વિવેચકોએ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા કે ભારત આ ક્ષેત્રમાં સફળ નહીં થઈ શકે. પરંતુ આજે ભારતની પ્રથમ સેમિકન્ડક્ટર યુનિટમાં વાસ્તવિક પ્રોડક્શન શરૂ થઈ ચૂક્યું છે. મારો દ્રઢ વિશ્વાસ છે કે ભવિષ્યમાં ચિપ (Chip) થી લઈને શિપ (Ship) સુધીનું બધું જ ભારતમાં અને તમારા જેવા યુવાનોના હાથોથી જ બનશે. દેશમાં જે સ્ટાર્ટઅપ ક્રાંતિ આવી છે તેને તમારા જેવા યુવા મગજોએ જ ઘડી છે.”
‘કચરામાંથી સમૃદ્ધિ’: ગોબરધન યોજના અને પર્યાવરણીય જવાબદારી
તકનીકી વિકાસની સાથે પર્યાવરણ અને ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development) નું મહત્વ સમજાવતા વડાપ્રધાને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી ‘ગોબરધન યોજના’નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે આ યોજના ‘કચરામાંથી સમૃદ્ધિ’ (Waste to Wealth) ના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે અને ભારતની સ્વચ્છ ઊર્જા યાત્રાને નવી ગતિ આપી રહી છે.
હવે છાણ, ખેતરોના અવશેષો અને જૈવિક કચરામાંથી કોમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) અને સ્વચ્છ, નવીનીકરણીય બળતણ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. આનાથી જૈવિક ખાતર દ્વારા જમીનની ફળદ્રુપતા વધશે, ખેડૂતો માટે આવકના નવા સાધનો ઊભા થશે અને દેશ આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધશે.
પોતાના સંબોધનના અંતમાં વડાપ્રધાને દેશના આ હોંશિયાર યુવાનોને એક અત્યંત માનવીય અને મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે કારકિર્દીની આ આંધળી દોડમાં પોતાના માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય (Mental and Physical Health) ની કાળજી લેવાનું ક્યારેય ન ભૂલવું જોઈએ. સ્વસ્થ શરીર અને શાંત મન જ મોટા લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવાનું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે.
