ટ્રમ્પનો મોટો દાવો: કંગાળી તરફ ધકેલાયું ઈરાન, સૈનિકોને પગાર ચૂકવવાના પણ ફાંફા
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈ પણ પ્રકારની તાત્કાલિક અને મોટી લશ્કરી કાર્યવાહી કરવાથી પીછેહઠ કરવાનો સંકેત આપ્યો છે. વોશિંગ્ટન હવે લશ્કરી હુમલા કરવાના બદલે તેહરાન પર આર્થિક દબાણ વધારવાની વ્યૂહરચના પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. એક મુલાકાત દરમિયાન ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ ઈરાનની સતત બગડતી આર્થિક સ્થિતિ અને ત્યાં વધી રહેલા ફુગાવા પર ખૂબ જ બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન હાલમાં અત્યંત ગંભીર નાણાકીય કટોકટી અને ફુગાવાનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેના કારણે તેની પાસે ભંડોળનો મોટો અભાવ ઊભો થયો છે. દેશની સ્થિતિ એટલી હદે વણસી ગઈ છે કે ઈરાની સરકાર પાસે પોતાના સૈનિકોને સમયસર પગાર ચૂકવવા માટે પણ પૂરતા પૈસા બચ્યા નથી. આ આર્થિક ભીંસને ધ્યાનમાં રાખીને જ અમેરિકા હાલ શાંત અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે અને રાજદ્વારી વાટાઘાટો ચાલુ રાખી રહ્યું છે.
અમેરિકી નૌકાદળની નાકાબંધી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો વિવાદ
ઈરાનના અર્થતંત્ર પર આટલું મોટું દબાણ ઊભું થવાનું મુખ્ય કારણ અમેરિકી નૌકાદળ દ્વારા કરવામાં આવેલી દરિયાઈ નાકાબંધી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા વેપારી જહાજોની મુક્ત અવરજવર અંગે અમેરિકા, ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે એક સમજૂતી કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ નવી કડક શરતોના કારણે આ વાટાઘાટો અટકી પડી છે.
ઈરાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના વડા મોહમ્મદ બાઘર ઝોલકાદરે માંગ કરી હતી કે અમેરિકા તમામ લશ્કરી યુદ્ધ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરે, દરિયાઈ નાકાબંધી તાત્કાલિક હટાવે અને પોતાના તમામ સૈનિકોને પ્રદેશમાંથી પાછા ખેંચી લે. આ સાથે તેમણે ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો નાબૂદ કરવા, ફ્રીઝ કરાયેલી સંપત્તિઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા અને થયેલા નુકસાનનું યુદ્ધ વળતર ચૂકવવાની પણ શરત મૂકી હતી.
જોકે, અમેરિકાએ ઈરાનની આ તમામ શરતોને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ પર ઈરાન દ્વારા લાદવામાં આવતા કોઈ પણ પ્રકારના પ્રતિબંધો અથવા વાણિજ્યિક જહાજો પર ટોલ ટેક્સ વસૂલવાના પ્રયાસોને અમેરિકાએ સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે.
પરમાણુ કરાર અને અમેરિકાની નવી રણનીતિ
વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના એક મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ મુજબ, જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ માર્ગોને સંપૂર્ણપણે ખુલ્લા મૂકવા તૈયાર થઈ જાય, તો અમેરિકા કોઈ નવા પરમાણુ કરાર વગર પણ પોતાની સેના પાછી ખેંચવા માટે સંમત થઈ શકે છે. જો આવું થશે તો તે અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં એક મોટો ફેરફાર ગણાશે.
અત્યાર સુધી વોશિંગ્ટનની તમામ માંગણીઓના કેન્દ્રમાં ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ જ રહ્યો છે, પરંતુ આ મુદ્દે વાટાઘાટો સતત જટિલ બની રહી છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ઈરાનના મુખ્ય પરમાણુ મથકોના વિનાશ બાદ હવે તેહરાન માટે પોતાની પરમાણુ ક્ષમતાઓનું પુનઃનિર્માણ કરવું લગભગ અશક્ય બની જશે. આ ઉપરાંત, જો ઈરાન કોઈ ગુપ્ત રીતે પણ પરમાણુ પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓ તેને તરત જ પકડી પાડશે.
