શું અકાળ મૃત્યુ પામેલી આત્માને ક્યારેય મોક્ષ નથી મળતો? જાણો પૂજ્ય પ્રેમાનંદજી મહારાજે શું કહ્યું
સમાજમાં એ ધારણા ખૂબ જ જૂની અને ઊંડી છે કે જો કોઈ વ્યક્તિનું અસમયે એટલે કે અકાળ મૃત્યુ (અકસ્માત, બીમારી કે કોઈ અનિચ્છનીય ઘટનામાં) થઈ જાય, તો તેની આત્મા ભટકતી રહે છે અને તેને ક્યારેય મુક્તિ નથી મળતી. જ્યારે કોઈ પરિવારમાં આવો અકસ્માત કે દુર્ઘટના બને છે, ત્યારે સ્વજનને ગુમાવવાના દુઃખથી પરિવારજનો ભાંગી પડે છે, સાથે જ તેમના મનમાં એ ડર પણ બેસી જાય છે કે ક્યાંક મૃતકની આત્મા અસંતૃપ્ત તો નથી રહી ગઈ ને! ઘણી વાર લોકો પિતૃ દોષ અને આત્માની અશાંતિના ડરથી ભાત-ભાતની શંકાઓ અને વહેમોથી ઘેરાઈ જાય છે.
પરંતુ શું ખરેખર કોઈના મૃત્યુની રીત એ નક્કી કરે છે કે તેની આત્માને મોક્ષ મળશે કે નહીં? આ જ ગંભીર અને સંવેદનશીલ પ્રશ્નનો જવાબ પૂજ્ય સંત પ્રેમાનંદજી મહારાજે તેમના એક સત્સંગ દરમિયાન ખૂબ જ સરળ અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં આપ્યો છે.
પ્રેમાનંદજી મહારાજે શું કહ્યું?
પ્રેમાનંદજી મહારાજે એ પ્રચલિત માન્યતાને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે કે અકાળ મૃત્યુ પામેલી આત્માને ક્યારેય શાંતિ કે મુક્તિ નથી મળી શકતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈશ્વરના વિધાનમાં આત્માની ગતિ મૃત્યુની ‘રીત’ પર નિર્ભર નથી કરતી, પરંતુ વ્યક્તિના ‘કર્મો’ અને ‘ભગવદ્ ચિંતન’ પર નિર્ભર કરે છે.
મહારાજજીના જણાવ્યા અનુસાર, આપણે જેને ‘અકાળ મૃત્યુ’ કહીએ છીએ, તે માત્ર આપણી સાંસારિક દ્રષ્ટિએ અસમયસર લાગે છે. ઈશ્વરની નજરમાં કોઈ પણ મૃત્યુ અસમયસર હોતું નથી. જ્યારે કોઈ જીવનું આ લોકનું આયુષ્ય પૂરું થઈ જાય છે, ત્યારે જ એનું શરીર છૂટે છે, પછી ભલે તેનું કારણ કોઈ અકસ્માત બને કે કોઈ બીમારી.
1. મુક્તિનો આધાર ‘કર્મ’ છે, ‘મૃત્યુનું કારણ’ નહીં
પ્રેમાનંદજી જણાવે છે કે મનુષ્યનું જીવન તેના કર્મોનો હિસાબ-કિતાબ છે. જો કોઈ વ્યક્તિએ જીવનભર ધર્મ, સત્ય, સેવા અને ભક્તિના માર્ગે ચાલવાનું સ્વીકાર્યું હોય, તો કોઈ અકસ્માતમાં શરીર છૂટી જવા માત્રથી તેના પુણ્ય ક્ષીણ થઈ જતા નથી.
પુણ્યાત્માની ગતિ: જો વ્યક્તિના કર્મો સારા હોય, તો શરીર ગમે તેવા સંજોગોમાં છૂટે, તેની આત્માને ઉત્તમ ગતિ જ પ્રાપ્ત થશે.
પાપાત્માની ગતિ: આનાથી વિપરીત, જો કોઈ વ્યક્તિ જીવનભર ખરાબ કર્મોમાં લીન રહી હોય, તો ભલે તેનું મૃત્યુ 100 વર્ષની ઉંમરે શાંતિથી પથારીમાં જ કેમ ન થયું હોય, તેને તેના કર્મો અનુસાર જ ફળ ભોગવવું પડશે.
2. ‘અંતિમ મતિ સોઈ ગતિ’નો નિયમ
2. ‘અંતિમ મતિ સોઈ ગતિ’નો નિયમસનાતન પરંપરામાં એવું માનવામાં આવે છે કે મૃત્યુ સમયે વ્યક્તિનું ધ્યાન જે તરફ હોય છે, તેની આગળની ગતિ તેવી જ થાય છે. મહારાજજી કહે છે કે જો કોઈ ભક્તિભાવ વાળી વ્યક્તિનું અકસ્માતે મૃત્યુ પણ થઈ જાય, પરંતુ તેનું મન અંત સમયે પ્રભુના ચરણોમાં હોય અથવા તેણે જીવનભર ઈશ્વરનું નામ જપ્યું હોય, તો પ્રભુ કૃપાથી તેની આત્માને સદ્ગતિ જ મળે છે.
ભગવાન કોઈ ભક્ત સાથે માત્ર એટલા માટે અન્યાય નથી કરતા કે તેનું મૃત્યુ કોઈ દુર્ઘટનામાં થયું છે. ઈશ્વર તો માત્ર ભાવ અને ભક્તિ જ જુએ છે.
3. પરિવારજનોના ડર અને વહેમ પર મહારાજજીએ શું કહ્યું?
જ્યારે કોઈ ઘરમાં આવી ઘટના બને છે, ત્યારે લોકો પિતૃ દોષ કે પ્રેત યોનિમાં જવાના ડરથી ગભરાઈ જાય છે. આના પર પ્રેમાનંદજી મહારાજ પરિવારજનોને સાંત્વના આપતાં કહે છે કે ડરવાની બિલકુલ જરૂર નથી.
વહેમથી બચો: પરિવારજનોએ એ વહેમ છોડી દેવો જોઈએ કે અકાળ મૃત્યુના કારણે આત્મા હંમેશાં ભટકતી જ રહેશે.
નામ જપ અને દાન કરો: જો પરિવારજનો વાસ્તવમાં દિવંગત આત્માનું ભલું ઈચ્છતા હોય, તો તેઓ તેમના નામે ભગવદ્ નામ જપ કરે, શ્રીમદ્ ભાગવત કથાનું પાઠ કરાવે, અથવા ગરીબોને ભોજન અને દાન આપે. પરિવારજનો દ્વારા કરવામાં આવેલું પુણ્યકાર્ય સીધું તે આત્મા સુધી પહોંચે છે અને તેને શાંતિ આપે છે.
પ્રેમાનંદજી મહારાજની આ શીખ આપણને અંધશ્રદ્ધા અને ભયમાંથી બહાર કાઢે છે. અકાળ મૃત્યુ થવા પર એવું વિચારવું કે આત્માને ક્યારેય મુક્તિ નહીં મળે, તે માત્ર એક સામાજિક ભ્રમણા છે. આત્મા અજર-અમર છે અને તેની મુસાફરી તેના કર્મો તથા ઈશ્વરની કૃપાથી નક્કી થાય છે. તેથી મૃત્યુની રીત પર શોક કે ભય વ્યક્ત કરવાને બદલે આપણે જીવતેજીવ સારા કર્મો કરવા જોઈએ અને પ્રભુના નામના સ્મરણમાં મન પરોવવું જોઈએ.
