દિવાળી પહેલાં મોંઘી થશે મીઠાઈ? ખાંડના ઓલ-ટાઈમ હાઈ ભાવે વધારી ચિંતા!
આગામી તહેવારોની મોસમ પહેલાં જ દેશમાં ખાંડના ભાવ રેકોર્ડ સપાટીએ પહોંચી જતાં આમ જનતા અને નાણાકીય બજાર બંનેની ચિંતા વધી ગઈ છે. વધતી જતી મોંઘવારી પર લગામ લગાવવા અને બજારમાં ખાંડનો પૂરતો પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ખાંડના સ્ટોક હોલ્ડિંગ (સંગ્રહ) ની મર્યાદા વધુ કડક બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ખાદ્ય અને સાર્વજનિક વિતરણ વિભાગ (Department of Food and Public Distribution) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા અધિકૃત નોટિફિકેશન અનુસાર, દર મહિને 10 મેટ્રિક ટન કરતાં વધુ ખાંડનો વપરાશ કરતા મોટા બલ્ક ગ્રાહકો કે સંસ્થાઓ હવે 15 દિવસથી વધુ સમયનો સ્ટોક પોતાની પાસે રાખી શકશે નહીં.
ઉલ્લેખનીય છે કે, સરકારે ગયા મહિને જ વેપારીઓ માટે ખાંડનો સ્ટોક 30 દિવસથી વધુ ન રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેથી બજારમાં ખાંડની અછત ઊભી ન થાય. પરંતુ ભાવમાં સતત વધારો થતાં સરકારે હવે આ મર્યાદા ઘટાડીને માત્ર 15 દિવસની કરી દીધી છે.
શું હોય છે ખાંડની સ્ટોક હોલ્ડિંગ લિમિટ?
સ્ટોક હોલ્ડિંગ લિમિટ (Stockholding Limit) એ સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવતો એક કાનૂની પ્રતિબંધ છે. આ નિયમ હેઠળ વેપારીઓ, ઉત્પાદકો અને મોટા ગ્રાહકો એક નિશ્ચિત સમયગાળા અને ચોક્કસ જથ્થા કરતાં વધુ ખાંડનો સંગ્રહ કરી શકતા નથી.
આ નિયમ લાવવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ કૃત્રિમ અછત ઊભી કરનારા નફાખોરો અને સંગ્રહખોરો પર રોક લગાવવાનો છે. બજારમાં ખાંડની સપ્લાય સતત જાળવી રાખીને કિંમતોને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે આ પગલું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો આ નવો નિયમ 1 સપ્ટેમ્બરથી અમલમાં આવશે અને 30 નવેમ્બર 2026 સુધી લાગુ રહેશે.
આ આદેશ કોના પર લાગુ થશે? (બલ્ક કન્ઝ્યુમર્સની વ્યાખ્યા)
સરકારી નોટિફિકેશન મુજબ, આ નવો કડક નિયમ ખાસ કરીને ‘બલ્ક કન્ઝ્યુમર્સ’ (જથ્થાબંધ વપરાશકર્તાઓ) માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
બલ્ક કન્ઝ્યુમર કોને ગણવામાં આવશે?
જે વેપારીઓ, કન્ફેક્શનરી ઉત્પાદકો, સોફ્ટ ડ્રિંક બનાવતી કંપનીઓ, ફુડ પ્રોસેસિંગ એકમો કે મીઠાઈના મોટા વેપારીઓ દર મહિને ઓછામાં ઓછો 10 મેટ્રિક ટન ખાંડનો વપરાશ કરે છે, તેમને બલ્ક કન્ઝ્યુમર માનવામાં આવશે.
આ વપરાશની ગણતરી ચાલુ મહિના સિવાયના અગાઉના એક વર્ષના સરેરાશ માસિક વપરાશના આધારે કરવામાં આવશે.
કોને મુક્તિ મળશે? આ સ્ટોક મર્યાદાના નિયમોમાંથી કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ હેઠળ ચાલતી સરકારી સંસ્થાઓ કે ઉપક્રમોને સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
તહેવારોની સીઝન અને ખાંડની વધતી માગ
ભારતમાં ઓગસ્ટથી નવેમ્બર મહિના દરમિયાન તહેવારોની મોસમ પૂરજોશમાં હોય છે. ગણેશ ચતુર્થી, દશેરા, ધનતેરસ અને દિવાળી જેવા દેશના સૌથી મોટા તહેવારો આ જ સમયગાળામાં આવે છે. તહેવારો દરમિયાન ઘરોમાં જ નહીં, પરંતુ મીઠાઈની દુકાનો અને ખાદ્યપદાર્થો બનાવતી ફેક્ટરીઓમાં ખાંડની માગ ચરમસીમાએ પહોંચી જતી હોય છે.
આ જ કારણ છે કે બિસ્કિટ, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ અને મીઠાઈ બનાવતી મોટી કંપનીઓ તહેવારોની સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ મોટા પાયે ખાંડ ખરીદીને સ્ટોક કરવાનો પ્રયાસ કરતી હોય છે. પરંતુ આ વખતે સરકારના નવા આદેશના કારણે તેઓ 15 દિવસથી વધુનો એડવાન્સ સ્ટોક કરી શકશે નહીં, જેનાથી બજારમાં ખાંડની અછત સર્જાવાની શક્યતા ઘટી જશે.
સરકારી પ્રયાસો છતાં કેમ વધી રહ્યા છે ખાંડના ભાવ?
જુલાઈ મહિનામાં સરકારે વેપારીઓ માટે 30 દિવસની સ્ટોક મર્યાદા નક્કી કરી હતી, તેમ છતાં બજારમાં ખાંડના ભાવ થમવાનું નામ લઈ રહ્યા નથી. રોયટર્સ (Reuters) ના અહેવાલ મુજબ, મજબૂત માગ અને મર્યાદિત પુરવઠાના કારણે ખાંડની કિંમતો સતત ઊંચી સપાટીએ રહી છે.
10% નો ઉછાળો: છેલ્લા એક જ મહિનામાં સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના ભાવમાં લગભગ 10% નો વધારો નોંધાયો છે, જે ઓલ-ટાઈમ હાઈ (રેકોર્ડ સ્તર) ની નજીક છે.
આગામી 3 મહિના મોંઘવારી રહેવાની શક્યતા: બજારના નિષ્ણાતો અને એનાલિસ્ટ્સનું માનવું છે કે આગામી ઓછામાં ઓછા ત્રણ મહિના સુધી ખાંડના ભાવ ઊંચા સ્તરે જ રહેશે. કારણ કે એક તરફ તહેવારોને લીધે માગમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે અને બીજી તરફ પુરવઠો મર્યાદિત છે.
સામાન્ય નાગરિકો અને બજાર પર આ નિર્ણયની અસર
સરકારના આ કડક નિર્ણયથી સંગ્રહખોરી પર તો બ્રેક લાગશે જ, સાથે જ નાના વેપારીઓ અને સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી વ્યાજબી ભાવે ખાંડ પહોંચી શકશે. જોકે, મોટા ખાદ્ય ઉત્પાદકો માટે 15 દિવસના સ્ટોક પર કામ કરવું પડકારજનક બની શકે છે.
આગામી દિવસોમાં જો ખાંડના ભાવ પર અંકુશ નહીં આવે, તો સરકાર વધુ કડક પગલાં પણ લઈ શકે છે. પરંતુ હાલ પૂરતું, 15 દિવસની આ સ્ટોક મર્યાદા તહેવારોની મોસમમાં દેશમાં ખાદ્ય મોંઘવારીને ડામવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ શસ્ત્ર સાબિત થશે.
