પુરુષો ચેતી જજો! પેશાબ અને કમરના આ લક્ષણોને સામાન્ય ગણવાની ભૂલ કેન્સર નોતરી શકે છે
ઉંમર વધવાની સાથે શરીરની કાર્યક્ષમતામાં ફેરફાર થવો એ એક સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ પુરુષોમાં પેશાબ અને ગુપ્ત ભાગોને લગતા કેટલાક એવા ફેરફારો છે જેને “આ તો બસ ઉંમર વધી એટલે થાય છે” કહીને અવગણવા ભારે પડી શકે છે.
એશિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ નેફ્રોલોજી એન્ડ યુરોલોજી (AINU) ના ચીફ યુરો-ઓન્કોલોજિસ્ટ, કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ અને રોબોટિક સર્જન તેમજ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ડૉ. અરુણ કુમાર બાલકૃષ્ણન ના જણાવ્યા મુજબ, પુરુષોએ પોતાના શરીરમાં થતા સતત અને અસામાન્ય ફેરફારો પ્રત્યે જાગૃત રહેવું જોઈએ અને વિલંબ કર્યા વિના યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.
પેશાબ કરવામાં તકલીફ અથવા ધાર ધીમી પડવી
જો તમને પેશાબની શરૂઆત કરવામાં તકલીફ પડતી હોય, પેશાબની ધાર નબળી અથવા અટકી-અટકીને આવતી હોય, પેશાબ કરતી વખતે જોર કરવું પડતું હોય અથવા પેશાબ કર્યા પછી પણ મૂત્રાશય (બ્લેડર) પૂરેપૂરું ખાલી નથી થયું તેવો અહેસાસ થતો હોય, તો આ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની સમસ્યાનો સ્પષ્ટ સંકેત હોઈ શકે છે.
જોકે, આ લક્ષણો દેખાવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમને કેન્સર જ છે. ડૉ. બાલકૃષ્ણન સ્પષ્ટતા કરતા જણાવે છે કે, “ઉંમરલાયક પુરુષોમાં પેશાબ સંબંધિત તકલીફોનું સૌથી સામાન્ય કારણ BPH (બિનાઇન પ્રોસ્ટેટિક હાઇપરપ્લેસિયા) હોય છે, જે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું બિન-કેન્સરજનક કદ વધવું છે.” તેથી ગભરાયા વિના ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
વારંવાર પેશાબ જવું, ખાસ કરીને રાત્રે
દિવસ દરમિયાન સામાન્ય કરતાં વધુ વખત પેશાબ કરવા જવું પડવું અથવા રાત્રે પેશાબ કરવા માટે વારંવાર ઊંઘમાંથી જાગવું પડે (જેને ‘નોક્ટુરિયા’ કહેવાય છે) તે પ્રોસ્ટેટ અથવા મૂત્રમાર્ગની સમસ્યા હોઈ શકે છે.
જો આ તકલીફ સતત રહેતી હોય અને તેની સાથે પેશાબની ધાર ધીમી થવી કે શરૂઆતમાં અટક અટક થવું જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે, તો ચોક્કસપણે યુરોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. આ લક્ષણો BPH, મૂત્રમાર્ગમાં ઇન્ફેક્શન (UTI) અથવા પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના કારણે હોઈ શકે છે.
પેશાબ અથવા વીર્યમાં લોહી આવવું
પેશાબ કરતી વખતે અથવા વીર્ય (Semen) માં લોહીના અંશ દેખાવા એ એક ગંભીર બાબત છે અને તેને ક્યારેય સામાન્ય ગણીને છોડી દેવું જોઈએ નહીં.
જોકે, પેશાબ કે વીર્યમાં લોહી આવવાનું કારણ માત્ર કેન્સર જ હોય તેવું નથી; તે ઇન્ફેક્શન, બળતરા કે અન્ય સ્થાનિક સબંધી સમસ્યાઓના કારણે પણ હોઈ શકે છે. પરંતુ તબીબી ભાષામાં આ એક ‘રેડ ફ્લેગ’ (ચેતવણી) છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સર જ્યારે વધુ આગળ વધે છે (Advanced Stage), ત્યારે આ પ્રકારના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે.
પેશાબ કે વીર્ય સ્ખલન વખતે બળતરા અથવા દુખાવો થવો
પેશાબ કરતી વખતે સતત બળતરા કે દુખાવો થવો, અથવા વીર્ય સ્ખલન (Ejaculation) દરમિયાન કે ત્યારબાદ ગુપ્ત ભાગમાં દુખાવો થવો એ પણ પ્રોસ્ટેટ સંબંધિત કોઈ સમસ્યા તરફ ઈશારો કરે છે.
પ્રોસ્ટેટાઇટિસ (પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિમાં સોજો કે ઇન્ફેક્શન), યુરિનરી ઇન્ફેક્શન અને BPH માં પણ આવા જ લક્ષણો દેખાતા હોય છે. ડૉ. બાલકૃષ્ણન ઉમેરે છે કે, “દુખાવો થવાનો મતલબ કેન્સર જ છે એવું નથી, પરંતુ જાતે દવાઓ લેવાને બદલે યોગ્ય ડોક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.”
ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન (નપુંસકતા અથવા શિશ્નમાં ઉત્થાનની સમસ્યા)
અચાનક અથવા સતત રહેતી ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન (ED) ની સમસ્યાના ઘણા બધા કારણો હોઈ શકે છે. જેમ કે:
હૃદય રોગ (Cardiovascular Diseases)
ડાયાબિટીસ (Diabetes)
બ્લડ પ્રેશર અથવા અન્ય રોગોની દવાઓ
માનસિક તણાવ અથવા ચિંતા
હોર્મોન્સમાં થતા ફેરફારો
પરંતુ, પ્રોસ્ટેટ કેન્સર જ્યારે એડવાન્સ્ડ સ્ટેજ પર પહોંચે છે, ત્યારે પણ પુરુષોમાં જાતીય ક્ષમતા અને ઉત્થાન સંબંધિત તકલીફો ઊભી થઈ શકે છે. તેથી, ઉંમર વધી જવાના નામે આ તકલીફને છુપાવવાને બદલે ડોક્ટર સાથે ખુલ્લા મને વાત કરવી જોઈએ.
પીઠ, નિતંબ અથવા પેલ્વિક ભાગમાં સતત દુખાવો રહેવો
જો તમને નીચેની પીઠ (કમર), નિતંબ (Hips), અથવા પેલ્વિક વિસ્તાર (જાંઘ વચ્ચેનો ભાગ) માં અસ્પષ્ટ અને સતત દુખાવો રહેતો હોય, તો આ એક ચિંતાજનક લક્ષણ હોઈ શકે છે.
જ્યારે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર તેના મૂળ સ્થાનથી આગળ વધીને શરીરના અન્ય ભાગોમાં, ખાસ કરીને હાડકાંમાં ફેલાય છે (Metastasized), ત્યારે આવો અસહ્ય કે સતત દુખાવો થાય છે. નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NCI) અને અમેરિકન કેન્સર સોસાયટી પણ આ પ્રકારના સતત રહેતા દુખાવાને એડવાન્સ્ડ પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું એક મુખ્ય લક્ષણ ગણાવે છે.
શું આ લક્ષણોનો અર્થ એ છે કે તમને કેન્સર જ છે?
બિલકુલ નહીં. આ તફાવત સમઝવો ખૂબ જરૂરી છે.
ડૉ. બાલકૃષ્ણનના જણાવ્યા મુજબ, “આ તમામ લક્ષણો બિન-કેન્સરજનક સમસ્યાઓ જેમ કે પ્રોસ્ટેટ વધવો (BPH) અથવા ઇન્ફેક્શનના કારણે પણ હોઈ શકે છે.” નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ નોંધે છે કે પેશાબની ધાર ધીમી થવી કે વારંવાર પેશાબ થવો એ સામાન્ય લક્ષણો છે જે કેન્સર કરતાં BPH માં વધારે જોવા મળે છે.
