શું ફરી આંસુ લાવશે કાંદા? દિલ્હી-ચેન્નઈમાં ભાવ આસમાને, કેન્દ્ર સરકાર લાવશે ખાસ ‘માસ્ટર પ્લાન’
મોળા અને મીઠાનો સ્વાદ બિગાડ્યા પછી હવે ડુંગળી પણ આમ આદમીની આંખમાં પાણી લાવી રહી છે. ખાંડના વધતા ભાવથી પહેલેથી જ પરેશાન ગૃહિણીઓના રસોડાના બજેટ પર હવે ડુંગળી (કાંદા)નો બમણો પ્રહાર પડ્યો છે. દેશના પ્રમુખ છૂટક બજારોમાં ડુંગળીના ભાવ અચાનક આસમાને પહોંચવા લાગ્યા છે. છેલ્લા માત્ર 30 દિવસની અંદર જ ડુંગળીના ભાવમાં લગભગ 19 ટકા સુધીનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. જ્યારે ગત વર્ષના આ જ સમયગાળા સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો આ સમયે ડુંગળી સરેરાશ 45 ટકા વધુ મોંઘી વેચાઈ રહી છે.
અચાનક વધેલા આ ભાવે દેશના કેટલાક પ્રમુખ શહેરોમાં રસોડાનું સંતુલન પૂરી રીતે બગાડી નાખ્યું છે. પરિસ્થિતિ એ છે કે દેશના કેટલાક મહાનગરોમાં ડુંગળીનો ભાવ કિલોના ₹65ના આંકડાને પણ પાર કરી ચૂક્યો છે.
મુખ્ય શહેરોમાં ડુંગળીના છૂટક ભાવનું ગણિત
દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં ડુંગળીના ભાવમાં ઝડપથી વધારો નોંધાયો છે. જ્યાં થોડા મહિના પહેલા સુધી ડુંગળી સામાન્ય લોકોની પહોંચમાં હતી, ત્યાં હવે તેના ભાવ ખિસ્સા પર ભારે પડી રહ્યા છે:
| શહેર / રાજ્ય | પહેલાનો ભાવ (પ્રતિ કિલો) | વર્તમાન છૂટક ભાવ (પ્રતિ કિલો) | સ્થિતિ |
| દિલ્હી | ₹35 | ₹65 | 85% સુધીનો ભારે ઉછાળો |
| ચેન્નઈ | ₹33 | ₹58 | 75%થી વધુનો વધારો |
| કોચિન (કેરળ) | ₹35 – ₹40 | ₹60 – ₹65 | ઉચ્ચ સ્તરે સ્થિર |
| અસમ અને પૂર્વોત્તર | ₹38 – ₹42 | ₹60 – ₹62 | પુરવઠો ખોરવાતા તેજી |
| રાષ્ટ્રીય સરેરાશ | ₹31 | ₹45 | 45% વાર્ષિક વધારો |
કેમ અચાનક બેકાબૂ થયા ડુંગળીના ભાવ?
શાકભાજી મંડીના વેપારીઓ અને કૃષિ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ડુંગળીના ભાવમાં આવેલી આ તેજી પાછળ મુખ્યત્વે નીચેના કારણો જવાબદાર છે:
સપ્લાય ચેઈનમાં અડચણ: મુખ્ય ઉત્પાદક વિસ્તારોમાંથી મંડીઓ સુધી પહોંચતી ડુંગળીની આવકમાં અસ્થાયી ઘટાડો આવ્યો છે.
સંગ્રહખોરી અને નફાખોરી: સરકારનું માનવું છે કે કેટલાક જથ્થાબંધ વેપારીઓ અને વચેટિયાઓ જાણીજોઈને ડુંગળીનો સ્ટોક અટકાવી રહ્યા છે જેથી બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી કરીને ઊંચા ભાવે વેચી શકાય.
ખરીફ પાકમાં ઘટાડાની આશંકા: દેશના સૌથી મોટા ડુંગળી ઉત્પાદક રાજ્ય મહારાષ્ટ્રમાં આ વખતે ખરીફ સિઝન દરમિયાન ડુંગળીના ઉત્પાદનમાં 5% થી 7% સુધીનો ઘટાડો થવાનો અંદાજ છે, જેનાથી બજારમાં અસુરક્ષાનો માહોલ બન્યો છે.
ભાવ પર લગામ લગાવવા સરકારનો એક્શન પ્લાન: ‘કાંદા એક્સપ્રેસ’ની શરૂઆત
ભાવ પર લગામ લગાવવા સરકારનો એક્શન પ્લાન: ‘કાંદા એક્સપ્રેસ’ની શરૂઆતવધતી મોંઘવારી અને આમ જનતાની નારાજગીને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે ડુંગળીના ભાવને નિયંત્રિત કરવા માટે મોરચો સંભાળી લીધો છે. સરકારે મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા પગલાં ભર્યા છે:
‘કાંદા એક્સપ્રેસ’ ટ્રેન સેવા: નાસિક (મહારાષ્ટ્ર), જે ડુંગળીનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, ત્યાંથી ખાસ માલગાડીઓ એટલે કે ‘કાંદા એક્સપ્રેસ’ દ્વારા દિલ્હી, ચેન્નઈ, ગુવાહાટી અને કોચિન જેવા વધુ મોંઘવારી ધરાવતા શહેરોમાં મોટા પ્રમાણમાં ડુંગળી મોકલવામાં આવી રહી છે જેથી પરિવહન ખર્ચ ઘટે અને સપ્લાય ઝડપથી પહોંચે.
સસ્તા ભાવે બફર સ્ટોકનું વેચાણ: સરકાર પોતાની પાસે રાખેલા બફર સ્ટોકમાંથી ડુંગળી બહાર કાઢીને કેન્દ્રીય ભંડારો (જેમ કે NCCF અને NAFED) દ્વારા રાહત દરે ગ્રાહકોને સીધી પૂરી પાડી રહી છે.
કડક દેખરેખ: જાણીજોઈને ડુંગળી રોકી રાખીને ઊંચા ભાવે વેચતા નફાખોર વેપારીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
શું આગામી દિવસોમાં રાહત મળશે? સ્ટોક અને ઉત્પાદનના આંકડા
ગ્રાહકો માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે દેશમાં ડુંગળીની કુલ ઉપલબ્ધતાને લઈને કોઈ મોટું સંકટ નથી. કૃષિ મંત્રાલયના તાજા આંકડા અનુસાર, પાક વર્ષ 2025-26 (જુલાઈ-જૂન)માં દેશની અંદર કુલ ડુંગળીનું ઉત્પાદન લગભગ 307 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે, જે ગત વર્ષના ઉત્પાદન સ્તરની બરાબર જ છે.
સરકાર અને બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આવનારા અઠવાડિયામાં જ્યારે મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ અને કર્ણાટકમાંથી નવી ખરીફ પાકની આવક પૂરી રીતે મંડીઓમાં શરૂ થઈ જશે અને ‘કાંદા એક્સપ્રેસ’ દ્વારા રાજ્યો સુધી માલ પહોંચશે, ત્યારે ડુંગળીના ભાવમાં ઘટાડો થવો નક્કી છે. ત્યાં સુધી સરકાર રાહત દરે વેચાણ કરીને સામાન્ય જનતાને રાહત પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
