પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR અંગે વિવાદ ઘેરો બન્યો: શું રાજ્યમાં ફરીથી યોજાશે વિધાનસભા ચૂંટણી? જાણો 5 નિર્ણાયક આંકડાઓનું વિશ્લેષણ
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં અને ન્યાયિક ક્ષેત્રે હાલમાં એક જ વિષયની સૌથી વધુ ચર્ચા થઈ રહી છે, અને તે છે SIR (Special Intensive Revision / સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન). ચૂંટણી પહેલાં મતદારયાદીને અધ્યતન કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવેલા આ અભિયાન બાદ જે આંકડાઓ અને તથ્યો સામે આવ્યા છે, તેણે માત્ર રાજ્યના રાજકારણમાં જ નહીં પરંતુ દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પણ એક મોટો કાનૂની અને બંધારણીય પ્રશ્ન ઊભો કરી દીધો છે.
ચૂંટણી પરિણામો બાદ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી ચાલી રહી છે. આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં મતદારયાદીમાંથી લાખો લોકોના નામો કમી કરવાનો મુદ્દો છે. ચાલો, આ સમગ્ર વિવાદને વિગતવાર 5 મહત્વપૂર્ણ આંકડાઓ અને કાનૂની પાસાઓ દ્વારા સમજીએ.
1. ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયો: 90% કેસમાં નામ કાપવાનો નિર્ણય ખોટો સાબિત થયો
સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજદાર તરફથી રજૂ થયેલા વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણનના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા SIR સંબંધિત 83,000 કેસોમાં ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે. આ ચુકાદાઓમાં એક અત્યંત ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે.
લગભગ 75,000 કેસો (એટલે કે આશરે 90 ટકા) માં ટ્રિબ્યુનલે માન્યું છે કે મતદારયાદીમાંથી નામ કાપવાનો નિર્ણય ખોટો હતો અને તે મતદારો ખરેખર માન્ય હતા. જો માત્ર આ 83,000 કેસોને એક સેમ્પલ ગણી લેવામાં આવે, તો તે દર્શાવે છે કે મતદારયાદી સુધારણા પ્રક્રિયામાં ખૂબ મોટા પાયે ગંભીર ભૂલો થઈ છે.
2. બંગાળમાં અરજીઓનો અંબાર: 38 લાખ કેસ પેન્ડિંગ
ગોપાલ શંકરનારાયણન દ્વારા કોર્ટમાં રજૂ કરાયેલા આંકડા મુજબ, પશ્ચિમ બંગાળમાં SIR ની પ્રક્રિયા સામે કુલ 38 લાખ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા છે.
31 લાખ કેસ: આ અરજીઓ એવા લોકો દ્વારા કરવામાં આવી છે જેમણે અન્ય લોકોના નામ કમી કરાવવા માટે વિનંતી કરી હતી.
7 લાખ કેસ: આ અરજીઓ એવા મતદારોની છે જેઓ પોતાનું નામ મતદારયાદીમાં જાળવી રાખવા માટે લડાઈ લડી રહ્યા છે.
અત્યાર સુધીમાં 38 લાખમાંથી માત્ર 83,000 કેસોનો જ નિકાલ થયો છે. જો બાકીના લાખો કેસોમાં પણ આ જ 90 ટકાનો રેશિયો જળવાઈ રહે, તો લાખો વૈધ મતદારો પોતાના મતાધિકારથી વંચિત રહ્યા હોવાનું સાબિત થઈ શકે છે.
3. વોટ માર્જિન અને SIR ના આંકડા વચ્ચેનો તફાવત
રાજકીય દ્રષ્ટિએ આ આંકડાઓનું વિશ્લેષણ અત્યંત રસપ્રદ છે. ચૂંટણી પરિણામો મુજબ:
બીજેપી (BJP): 2 કરોડ 93 લાખ વોટ મળ્યા.
તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC): 2 કરોડ 60 લાખ વોટ મળ્યા.
બંને પક્ષો વચ્ચેનો તફાવત માત્ર 30 લાખ વોટનો હતો. બીજી તરફ, મતદારયાદીમાંથી નામ કમી થવા અંગેના SIR ના કેસોની સંખ્યા 38 લાખ છે. ટીએમસીનો દાવો છે કે જે લાખો લોકોના નામો ગેરકાયદેસર રીતે કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા, તેઓ મુખ્યત્વે તેમના સમર્થકો હતા, જેના કારણે સમગ્ર ચૂંટણી ચિત્ર બદલાઈ ગયું.
4. 31 બેઠકો પર સીધી અસર: જીતનું માર્જિન કાપેલા નામો કરતા ઓછું
તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ અને વરિષ્ઠ વકીલ કલ્યાણ બેનર્જીના જણાવ્યા મુજબ, રાજ્યમાં 31 વિધાનસભા બેઠકો એવી છે જ્યાં વિજેતા ઉમેદવારની જીતનું માર્જિન (તફાવત) SIR માં કમી કરવામાં આવેલા નામોની સંખ્યા કરતાં ઓછું છે.
બાલી, હેમતાબાદ અને સંતગાછિયા જેવી મહત્વની બેઠકો પર આ સ્થિતિ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી છે. ટીએમસીનો આરોપ છે કે જો આ મતદારોને મત આપવાનો અધિકાર મળ્યો હોત, તો આ 31 બેઠકોના પરિણામો તદ્દન અલગ હોત.
5. જસ્ટિસ જે. બાગચીની મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જે. બાગચીએ એક ગંભીર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું હતું કે, “ધારી લો કે જો કોઈ વિધાનસભા બેઠક પર જીતનું માર્જિન માત્ર 2 ટકા હોય અને મતદારયાદીની ખામીઓના કારણે 15 ટકા લોકો મત ન આપી શકે, તો તેવી સ્થિતિમાં શું થઈ શકે?”
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ વિષય લોકશાહીની નિષ્પક્ષતા સાથે જોડાયેલો છે અને તેને ગંભીરતાથી જોવાની જરૂર છે. જો માત્ર 70 લોકો પણ અપીલ કરી રહ્યા હોય તો પણ તે બાબત નાની નથી, જ્યારે અહીં તો લાખો લોકોનો સવાલ છે.
શું સુપ્રીમ કોર્ટ ફરીથી ચૂંટણી કરાવવાનો આદેશ આપી શકે?
સુનાવણી દરમિયાન ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે એક મહત્ત્વનો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે, “શું આ અદાલત નવા સિરેથી ચૂંટણી યોજવાનો નિર્દેશ આપી શકે છે?” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ એક જટિલ બંધારણીય પ્રશ્ન છે અને તેના પર ઊંડા વિચાર-વિમર્શની જરૂર છે.
બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ:
અનુચ્છેદ 324: દેશમાં નિષ્પક્ષ ચૂંટણીઓ કરાવવાની સંપૂર્ણ સત્તા અને જવાબદારી નિર્વાચન આયોગ (Election Commission) પાસે છે.
અનુચ્છેદ 356: કોઈપણ રાજ્ય સરકારને બરખાસ્ત કરીને રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવાની કે નવી ચૂંટણીઓ યોજવાની ભલામણ રાજ્યપાલ કરી શકે છે, જેના પર રાષ્ટ્રપતિ નિર્ણય લે છે.
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટ પાસે અનુચ્છેદ 142 હેઠળ ‘સંપૂર્ણ ન્યાય’ (Complete Justice) આપવાની વિશેષ અને અસાધારણ સત્તાઓ છે. આ અધિકાર હેઠળ કોર્ટ કોઈ પણ વિશિષ્ટ આદેશ આપી શકે છે. પરંતુ, ભારતીય ન્યાયિક ઈતિહાસમાં અત્યાર સુધી આ પ્રકારે આખી વિધાનસભા ચૂંટણી રદ કરીને ફરીથી ચૂંટણી કરાવવાનો કોઈ પૂર્વઉદાહરણ (Precedent) નથી.
બંગાળ ચૂંટણીમાં SIR નો આખો વિવાદ શું છે?
પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પહેલાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદારયાદીની શુદ્ધતા માટે SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યું હતું. ચૂંટણી પરિણામો આવ્યા બાદ, જેમાં ભાજપે 294 માંથી 207 બેઠકો જીતીને બહુમતી મેળવી અને ટીએમસી 80 બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ, ત્યારે ટીએમસીએ આરોપ લગાવ્યો કે SIR નો ઉપયોગ કરીને તેના કેડર અને સમર્થકોના નામો ષડયંત્ર પૂર્વક કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા.
