નેપાળમાં ભોટેકોશી નદીનું રૌદ્ર સ્વરૂપ: કુદરતી હોનારત વચ્ચે ભારતે •લંબાવ્યો મદદનો હાથ, PM મોદી અને બાલેન શાહ વચ્ચે વાતચીત
નેપાળમાં કુદરતે ફરી એકવાર પોતાનું અત્યંત ભયાનક રૂપ બતાવ્યું છે. દેશના રસુવા જિલ્લામાંથી પસાર થતી ભોટેકોશી નદીમાં આવેલી અચાનક અને ભયાનક પૂરની હોનારતે સમગ્ર વિસ્તારને તારાજ કરી નાખ્યો છે. હિમાલયની દુર્ગમ ટેકરીઓ વચ્ચે વસેલા શાંત ગામડાઓ અને સુંદર વિસ્તારો ક્ષણભરમાં જળમગ્ન થઈ ગયા છે. આ ભીષણ આપત્તિના કારણે હજારો લોકો બેઘર બન્યા છે, જ્યારે મોટી સંખ્યામાં સ્થાનિકો અને પ્રવાસીઓ લાપતા હોવાના અહેવાલો મળી રહ્યા છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ છે કે નેપાળ સરકારે રાહત અને બચાવ કાર્ય માટે ભારત પાસે તાત્કાલિક સહાયની માગ કરી છે.
ભૂકંપ અને હિમસ્ખલનને કારણે સર્જાઈ જળપ્રલયની સ્થિતિ
પ્રાથમિક અહેવાલો મુજબ, સવારે આશરે 8:37 વાગ્યે આ વિસ્તારમાં આંચકા અનુભવાયા હતા. આ ભૂકંપના કારણે ઊંચા પહાડી વિસ્તારોમાં મોટા પાયે હિમસ્ખલન (ગ્લેશિયર તૂટવાની) ઘટના ઘટી હોવાની આશંકા છે. નેપાળ-ચીન સરહદથી લગભગ 30 થી 40 કિલોમીટર ઉપરના ભાગમાં કોઈ હિમનદી અથવા કુદરતી સરોવર તૂટવાના કારણે ભોટેકોશી નદીમાં પાણીનું સ્તર અભૂતપૂર્વ રીતે વધી ગયું હતું.
પાણીનો પ્રવાહ એટલો ઝડપી હતો કે કિનારા પર આવેલા બજારો, પહાડી રસ્તાઓ, કોંક્રિટના પુલ, ઘરો અને અનેક નાની-મોટી હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર પ્રોજેક્ટ્સની સાઇટો આંખના પલકારામાં પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગઈ. સ્થાનિક લોકોને પોતાનો જીવ બચાવવાનો કે સુરક્ષિત સ્થળે ખસવાનો સામાન્ય સમય પણ મળ્યો નહોતો.
ભારત તરફથી તાત્કાલિક મદદનું આશ્વાસન: PM મોદીનું વચન
નેપાળની આ મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ભારતે તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપી છે. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરીને આ ભયાનક હોનારતમાં થયેલી જાનમાલની ખુવારી બદલ ઊંડો શોક વ્યક્ત કર્યો છે.
PM મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “આ સંકટના સમયે ભારતની 140 કરોડ જનતા નેપાળના પોતાના ભાઈ-બહેનોની સાથે મજબૂતીથી ઊભી છે.” તેમણે નેપાળને તમામ શક્ય માનવીય મદદ, તબીબી સહાય અને બચાવ કામગીરી માટે ભારતીય ટીમો મોકલવાનું પૂરતું આશ્વાસન આપ્યું છે. બંને દેશોની સંબંધિત ટીમો હવે રાહત કામગીરીનું સંકલન કરી રહી છે.
કાઠમંડુમાં ભારતીય રાહત સામગ્રી પહોંચાડવાની તૈયારીઓ
નેપાળ સરકારના પ્રવક્તા અને શિક્ષણ મંત્રી સસ્મિત પોખરેલે મીડિયાને માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિ અત્યંત કટોકટી ભરી છે અને ભારત સરકાર સાથે સતત સંપર્ક જાળવી રાખવામાં આવી રહ્યો છે. ભારત તરફથી સકારાત્મક અને ઝડપી પ્રતિસાદ મળ્યો છે.
બીજી તરફ, નેપાળના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન બાલેન શાહ, નાણા મંત્રી અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓના નેતૃત્વમાં કાઠમંડુ ખાતે ભારતથી આવનારી રાહત સામગ્રી મેળવવા માટે વિશેષ તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે. રસ્તાઓ બંધ હોવાથી ભારત દ્વારા આપવામાં આવનારી એરલિફ્ટ મદદ જ હાલમાં સૌથી મોટી આશાનું કિરણ છે.
નેપાળ માટે ભારતીય સહાય કેમ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે?
ભોટેકોશી નદીના પૂરે જે વિસ્તારોમાં તબાહી મચાવી છે તે ભૌગોલિક રીતે ખૂબ જ દુર્ગમ છે. પહાડી વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ ધોવાઈ ગયા છે અને મુખ્ય પુલો તૂટી જવાથી જમીની સંપર્ક સંપૂર્ણપણે કપાઈ ગયો છે. આવી સ્થિતિમાં પગપાળા કે વાહનો દ્વારા રાહત સામગ્રી પહોંચાડવી અશક્ય બની ગઈ છે.
ભારત પાસે આવા જટિલ હિમાલયન વિસ્તારોમાં આપત્તિ વ્યવસ્થાપનનો બહોળો અનુભવ છે.
- વાયુસેનાના હેલિકોપ્ટર્સ: દુર્ગમ પહાડોમાં ફસાયેલા લોકોને એરલિફ્ટ કરવા માટે ભારતીય વાયુસેનાના અદ્યતન હેલિકોપ્ટર્સ સૌથી વધુ અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
- સ્પેશિયલ રેસ્ક્યૂ ટીમ (NDRF): પહાડી નદીઓના પૂર અને કાટમાળમાંથી લોકોને શોધવા માટે ભારતના નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) ના કુશળ જવાનો અને નિષ્ણાતો મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
- લોજિસ્ટિક્સ અને મેડિકલ સપોર્ટ: તાત્કાલિક ધોરણે જરૂરી તબીબી સાધનો, ફિલ્ડ હોસ્પિટલ અને જીવનજરૂરી સામાન પહોંચાડવાની ભારતની ક્ષમતા નેપાળ માટે અત્યારે સંજીવની સમાન છે.
100 થી વધુ ભારતીય પ્રવાસીઓ લાપતા: ચિંતામાં વધારો
પૂરના કારણે માત્ર નેપાળી નાગરિકો જ નહીં પરંતુ ભારતીય પરિવારો પણ ચિંતામાં મુકાયા છે. નેપાળ ટુરિઝમ બોર્ડના પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ, પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં 100 થી વધુ ભારતીય પ્રવાસીઓ ગુમ છે. આ પ્રવાસીઓમાં પવિત્ર માનસરોવર યાત્રા પર નીકળેલા યાત્રાળુઓનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત સરકાર માટે પોતાના નાગરિકોની સુસંગત માહિતી મેળવવી, તેમનું ચોક્કસ લોકેશન ટ્રેક કરવું અને તેમને સહીસલામત સ્વદેશ પાછા લાવવા એ આ રાહત કામગીરીની મુખ્ય પ્રાથમિકતા રહેશે.
નેપાળને અત્યારે કઈ-કઈ વસ્તુઓની તાકીદે જરૂર છે?
આપત્તિની આ ઘડીમાં નેપાળને મોટા પાયે સામગ્રીની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે:
- તબીબી સહાય: ઈમરજન્સી મેડિકલ કિટ્સ, જીવનરક્ષક દવાઓ, ફર્સ્ટ એડ સામગ્રી, મોબાઇલ મેડિકલ યુનિટ્સ અને ડૉક્ટરોની વિશેષ ટીમો.
- દૈનિક જીવનજરૂરી વસ્તુઓ: પીવાનું સ્વચ્છ પાણી, પેક્ડ ખોરાક અને બેબી ફૂડ.
- આશ્રય સામગ્રી: અસ્થાયી ટેન્ટ, ગરમ ધાબળા, કપડાં, સોલાર લાઈટ્સ અને સેનિટેશન કિટ્સ.
ડેટા અને સેટેલાઈટ માહિતીનો અભાવ: ચીન પર નિર્ભરતાની મર્યાદા
આ ઘટનાએ નેપાળની ટેકનિકલ મર્યાદાઓને પણ ઉજાગર કરી છે. પહાડી નદીઓની બદલાતી સ્થિતિ અને ગ્લેશિયર સરોવરો પર નજર રાખવા માટે નેપાળ પાસે પોતાના પૂરતા સેટેલાઈટ ડેટા કે રિયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ નથી. નેપાળે આ પ્રકારની ભૌગોલિક માહિતી માટે મોટે ભાગે ચીન દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા ડેટા અને બ્રીફિંગ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જો ગ્લેશિયર સરોવર તૂટવાની કે હિમસ્ખલનની માહિતી ઘટના ઘટી તે જ ક્ષણે મળી ગઈ હોત, તો નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને ચેતવણી આપવા માટે આશરે 30 થી 45 મિનિટનો સમય મળી શક્યો હોત. આ સમયગાળો સેંકડો લોકોના જીવ બચાવવા માટે પૂરતો હતો. અચોક્કસ અને મોડા મળતા ડેટાના કારણે આવી દુર્ઘટનાઓમાં જાનમાલનું નુકસાન વધી જાય છે.
ભારતીય હાઈકમિશને જાહેર કર્યા હેલ્પલાઈન નંબર
નેપાળમાં ફસાયેલા ભારતીય નાગરિકો અને તેમના ચિંતિત પરિવારજનોની સહાયતા માટે કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય હાઈકમિશને ચોવીસે કલાક કાર્યરત ઈમરજન્સી હેલ્પલાઈન નંબરો જાહેર કર્યા છે.
ભારતીય નાગરિકો અંગેની કોઈપણ માહિતી કે સહાય માટે નીચે આપેલા નંબરો પર સંપર્ક કરી શકાશે:
- +977 985 131 6807
- +977 970 910 7500
કુદરતના આ કોપ સામે હાલ આખો વિસ્તાર ઝઝૂમી રહ્યો છે, પરંતુ ભારત અને નેપાળના સંયુક્ત પ્રયાસોથી બચાવ કામગીરી ઝડપી બનાવીને વધુને વધુ લોકોના જીવ બચાવવાના પ્રયાસો ચાલુ છે.
