તિબેટમાં ગ્લેશિયર ફાટતા નેપાળમાં વિનાશક પૂર: ૧૦૦૦ લોકો તણાયા હોવાની આશંકા, હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને કરોડોનું નુકસાન
કુદરતના કોપ સામે માનવ સભ્યતા હંમેશા લાચાર સાબિત થતી આવી છે. હિમાલયના અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાતા વિસ્તારોમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્ષણભંગુર હવામાનને કારણે કુદરતી આફતોનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. આવી જ એક અત્યંત દર્દનાક અને વિનાશક ઘટના હિમાલયી વિસ્તાર તિબેટમાં ઘટી છે, જેની સીધી અને ગંભીર અસર પડોશી દેશ નેપાળ પર પડી છે. તિબેટમાં અચાનક ગ્લેશિયર (હિમનદી) ફાટવાને કારણે ધસમસતા પાણી અને કાદવના પ્રવાહે નેપાળના સરહદી વિસ્તારોમાં ભારે તારાજી સર્જી છે. આ હોનારતમાં અંદાજે ૧૦૦૦ જેટલા લોકો પૂરમાં તણાઈ ગયા હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે, જ્યારે દેશના મહત્વના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે.
સવારે ૯ વાગ્યે અચાનક આવી હોનારત: રસુવા જિલ્લો બાનમાં લેવાયો
મળતી માહિતી મુજબ, સવારે આશરે ૯ વાગ્યાના સુમારે તિબેટના પહાડી ક્ષેત્રમાં એક વિરાટ ગ્લેશિયર અચાનક ફાટ્યો હતો. ગ્લેશિયર ફાટવાની સાથે જ કરોડો ગેલન પાણી, મહાકાય પથ્થરો, કાંપ અને મલબો પહાડો પરથી નીચે તરફ ધસી આવ્યા હતા. આ જળપ્રલયે નેપાળની ચીન સાથે જોડાયેલી સરહદ પર આવેલા રસુવા વિસ્તારને સંપૂર્ણપણે પોતાની ચપેટમાં લઈ લીધો હતો.
તિબેટમાંથી નીકળતી ભોટે કોશી નદીમાં પાણીનું સ્તર પળવારમાં ભયજનક સપાટી વટાવી ગયું હતું. પૂરના આ રૌદ્ર સ્વરૂપે રસુવા જિલ્લાના ટિમુરે અને સ્યાફ્રુબેસી નામના ગામો તથા તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ વેર્યો છે. અચાનક આવેલા આ જળપ્રલયના કારણે સ્થાનિક રહીશોને સંભાળવાનો કે સુરક્ષિત સ્થળે ખસવાનો સહેજ પણ સમય મળ્યો નહોતો, જેના કારણે વ્યાપક પ્રમાણમાં જાનમાલનું નુકસાન થયું છે.
ભોટે કોશીથી ત્રિશૂલી સુધી જળપ્રલય: ભારત સુધી અસર પહોંચવાની ભીતિ
નેપાળ પોલીસ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી માહિતી અને સોશિયલ મીડિયા પર સામે આવેલા વિડીયો અનુસાર, આ કુદરતી આપદા તિબેટમાંથી વહેતી ભોટે કોશી નદીના ઉપરવાસમાં સર્જાઈ હતી. ભોટે કોશી નદી આગળ વધીને નેપાળની મુખ્ય ત્રિશૂલી નદીમાં ભળી જાય છે. આ જ ત્રિશૂલી નદી આગળ જતાં ભારતની પ્રખ્યાત ગંડક નદીમાં વિલીન થાય છે.
ઉપરવાસમાંથી અતિશય વેગ સાથે આવેલા પાણી અને મલબાના વહેણે નદી કિનારે વસેલા અનેક ઘરો, પુલો અને વસાહતોને તણખલાની જેમ વહાવી દીધા છે. નદીના આક્રમક વહેણને કારણે ભારતના સરહદી વિસ્તારોમાં પણ જળસ્તર વધવાની શક્યતાઓ વધી ગઈ છે, જેને પગલે વહીવટીતંત્ર સતર્ક બન્યું છે.
૧૦૦૦ લોકો ગાયબ: હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ સંપૂર્ણપણે ક્ષતિગ્રસ્ત
પ્રાથમિક અહેવાલો મુજબ, પૂરમાં ૧૦૦૦થી વધુ લોકો તણાઈ ગયા હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, રસુવા જિલ્લાના પ્રશાસક નરેન્દ્ર પરિયારે જણાવ્યું હતું કે, હાલ સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે અને તણાયેલા લોકોનો સચોટ આંકડો આપવો મુશ્કેલ છે. પરંતુ, પૂરના કારણે અનેક ગામડાઓ જમીનદોસ્ત થઈ ગયા છે.
આ ઉપરાંત, આ વિસ્તારમાં આવેલો પ્રખ્યાત રસુવાગઢી હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ આ પૂરમાં ભારે ક્ષતિગ્રસ્ત થયો છે. હાઇડ્રોપાવર પ્લાન્ટમાં પાણી અને મલબો ઘૂસી જવાથી મશીનરી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે. આ પ્રોજેક્ટ બંધ પડી જવાથી નેપાળના વીજ પુરવઠા પર પણ મોટી અસર પડવાની શક્યતા છે.
સરકાર અને સેનાનું મોટા પાયે રાહત-બચાવ ઓપરેશન
ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને નેપાળના પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહ (બાલેન શાહ) પોતે સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર સીધી નજર રાખી રહ્યા છે. તેમણે આપાતકાલીન બેઠક બોલાવીને આપદા વ્યવસ્થાપન ટીમો, નેપાળ પોલીસ અને નેપાળી સેનાને તાત્કાલિક ધોરણે બચાવ કામગીરીમાં જોડાવાના આદેશ આપ્યા છે.
સેનાના હેલિકોપ્ટરો અને સ્થાનિક રાહત ટીમોને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં મોકલવામાં આવી રહી છે. પૂરથી પ્રભાવિત લોકોને સસ્પેન્શન બ્રિજ અને દોરડાના માધ્યમથી સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવાની કામગીરી ચાલુ કરી દેવામાં આવી છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નદી કિનારે વસેલા અન્ય લોકોને તાત્કાલિક અસરથી ઊંચાણવાળા વિસ્તારોમાં પહોંચાડવાનો છે.
વહીવટીતંત્રની હાઈ એલર્ટ અને ચેતવણી
નેપાળ પોલીસ અને સ્થાનિક પ્રશાસને સોશિયલ મીડિયા અને એનાઉન્સમેન્ટ દ્વારા નાગરિકો માટે તાકીદની સૂચના જારી કરી છે. પ્રશાસને જણાવ્યું છે કે:
“તિબેટ તરફથી ભોટે કોશી નદીમાં અત્યંત ભયાનક પૂર આવ્યું હોવાથી, આગામી સૂચના ન મળે ત્યાં સુધી ત્રિશૂલી નદીના કાંઠાના જિલ્લાઓ જેવા કે નુવાકોટ, ધાદિંગ, ચિતવન અને ગોરખા સહિતના વિસ્તારોના રહાવાસીઓએ ઉચ્ચ સતર્કતા રાખવી અને તાત્કાલિક સુરક્ષિત તથા ઊંચાણવાળા સ્થળોએ ખસી જવું.”
પહાડી પ્રદેશોમાં ભારે વરસાદ અને પાણીના પ્રચંડ વહેણને કારણે બચાવ કાર્યમાં ભારે અડચણો આવી રહી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, પાણીનું સ્તર ઓછું થયા બાદ જ સાચા અર્થમાં જાનમાલના નુકસાનનો સચોટ આંકડો સામે આવી શકશે.
હિમાલયી ક્ષેત્રમાં બદલાતું વાતાવરણ અને ભૂતકાળનો વિનાશ
હિમાલયના આ ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયર ફાટવાની આ કોઈ પ્રથમ ઘટના નથી. ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે હિમનદીઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે, જેનાથી ગ્લેશિયર તળાવો (Supraglacier Lakes) બની રહ્યા છે. જ્યારે આ તળાવોમાં પાણીનું દબાણ વધી જાય છે ત્યારે તે ફાટે છે અને આવી વિનાશક સ્થિતિ સર્જાય છે.
ગયા વર્ષે પણ ભોટે કોશી નદીમાં આવી જ એક ભયાનક હોનારત સર્જાઈ હતી, જેમાં ૯ લોકોના મોત થયા હતા અને ૨૫થી વધુ લોકો ગુમ થયા હતા, જેઓ આજદિન સુધી મળ્યા નથી. તે સમયે તિબેટના સુપ્રાગ્લેશિયલ સરોવરમાંથી જળ વિસ્ફોટ થયો હતો, જેના કારણે નેપાળ અને ચીનને જોડતો ઐતિહાસિક ‘ફ્રેન્ડશિપ બ્રિજ’ પણ તૂટી ગયો હતો. આ બ્રિજ તૂટવાના કારણે બંને દેશો વચ્ચેનો વેપાર અને વાહનવ્યવહાર મહિનાઓ સુધી ઠપ થઈ ગયો હતો.
આગામી પડકારો
હાલના તબક્કે નેપાળ સરકાર સામે સૌથી મોટો પડકાર પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોને ઉગારવાનો અને તેમને પ્રાથમિક સારવાર તેમજ ખોરાક પૂરો પાડવાનો છે. સતત બદલાતા હવામાન અને ભૌગોલિક વિષમતાઓને કારણે રાહત કામગીરી ધીમી પડી રહી છે. તિબેટ અને નેપાળના આ સરહદી વિસ્તારમાં આવેલી આ આફતે ફરી એકવાર પર્યાવરણ પ્રત્યે ગંભીર બનવાની અને હિમાલયી વિસ્તારમાં સતત વધી રહેલા પૂરના જોખમો સામે મજબૂત પૂર્વચેતવણી પ્રણાલી (Early Warning System) ઊભી કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
