ભારતીય રેલ્વેનો મોટો નિર્ણય: સ્વચ્છતાના નિયમો કડક, સ્ટેશન કે ટ્રેનમાં ગંદકી કરવા બદલ હવે દંડ બમણો
ભારતીય રેલ્વે એ દેશની આર્થિક અને સામાજિક જીવનરેખા ગણાય છે. દરરોજ કરોડો મુસાફરો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે અને દેશના ખૂણે-ખૂણા સુધી પહોંચે છે. જોકે, આટલા મોટા પાયે થતી મુસાફરીની સાથે ભારતીય રેલ્વે માટે સૌથી મોટો પડકાર સ્વચ્છતા જાળવવાનો રહ્યો છે. પ્લેટફોર્મ પર ફેંકાયેલો કચરો, કોચની અંદર થૂંકવાના ડાઘ અને પાનની પીચકારીઓ અવારનવાર રેલ્વેની છબી ખરાબ કરતી આવી છે. આ ગંભીર સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે અને મુસાફરોમાં જવાબદારીની ભાવના કેળવવા માટે ભારતીય રેલ્વેએ હવે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
રેલ્વે તંત્ર દ્વારા તાજેતરમાં જ સ્વચ્છતા અંગેના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. રેલ્વે સ્ટેશન, પ્લેટફોર્મ કે ટ્રેનની અંદર ગંદકી ફેલાવનારાઓ સામે હવે બમણા દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જો તમે પણ અવારનવાર ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા હોવ, તો આ નવા નિયમો જાણવા તમારા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે, નહીંતર એક નાની ભૂલ તમારી ખિસ્સા પર ભારે પડી શકે છે.
કચરો ફેંકવો હવે પડશે મોંઘો: ડસ્ટબિન સિવાય ક્યાંય કચરો નાખ્યો તો દંડ નક્કી
મુસાફરી દરમિયાન ખાણીપીણીના પેકેટ, પ્લાસ્ટિકની બોટલો, ચા-કોફીના કપ કે કાગળના ટુકડા સીટની નીચે અથવા ટ્રેનની બહાર ફેંકી દેવાની ટેવ ઘણા મુસાફરોમાં હોય છે. રેલ્વેના નવા નિયમો મુજબ, ટ્રેનના કોચમાં, પ્લેટફોર્મ પર કે રેલ્વે ટ્રેક પર ગમે ત્યાં કચરો ફેંકવો એ ગંભીર અપરાધ ગણાશે.
હવે જો કોઈ મુસાફર કચરો નિર્ધારિત ડસ્ટબિન કે વેસ્ટ ડિસ્પોઝલ પોઇન્ટ સિવાય અન્ય કોઈ જગ્યાએ ફેંકતો પકડાશે, તો તેની સામે સ્થળ પર જ દંડ ફટકારવામાં આવશે. આ નિયમ લાવવાનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે મુસાફરો પોતાની આસપાસની જગ્યા સ્વચ્છ રાખે અને જાહેર મિલકતને પોતાની મિલકત સમજીને તેની સંભાળ રાખે.
જાહેર જગ્યાએ થૂંકવા અને ધોવા-ધાવા પર કડક પ્રતિબંધ
ભારતીય રેલ્વે માટે સૌથી મોટી માથાકૂટ સ્ટેશનો અને ટ્રેનના ખૂણાઓમાં પાન અને ગુટખાની પીચકારીઓ છે. દીવાલો, સીડીઓ અને ટ્રેનના વોશબેસિન પાસે થૂંકવાના કારણે થતી ગંદકી દૂર કરવા માટે દર વર્ષે કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. નવા નિયમો હેઠળ, રેલ્વે કેમ્પસમાં કે ટ્રેનની અંદર ગમે ત્યાં થૂંકવા પર ભારે દંડ લાદવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત, રેલ્વે પરિસરમાં કપડાં ધોવા, વાસણ સાફ કરવા કે પોતાના અંગત વાહનો ધોવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ પર પણ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. સ્ટેશનો પર ઉપલબ્ધ પાણીની સુવિધાઓ માત્ર પીવા અને સામાન્ય શૌચાલયના ઉપયોગ માટે જ છે, તેનો દુરુપયોગ કરનારા સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
પ્રાણીઓ કે પક્ષીઓને ચણ/ખોરાક આપવા પર નિયંત્રણ
ઘણા લોકો દયાભાવથી રેલ્વે સ્ટેશનો કે પ્લેટફોર્મ પર રખડતા કૂતરા, બિલાડીઓ કે પક્ષીઓને ખોરાક આપતા હોય છે. પરંતુ આ પ્રવૃત્તિને કારણે પ્લેટફોર્મ પર વધુ ગંદકી થાય છે અને મુસાફરોની અવરજવરમાં અડચણ ઊભી થાય છે.
રેલ્વેના નવા નિયમ મુજબ, નિર્ધારિત જગ્યાઓ સિવાય પ્લેટફોર્મ કે સ્ટેશન કેમ્પસમાં પ્રાણીઓ કે પક્ષીઓને ખોરાક આપવા પર પણ રોક લગાવી દેવામાં આવી છે. જો આનાથી સ્ટેશન પર ગંદકી ફેલાશે કે અન્ય મુસાફરોને મુશ્કેલી પડશે, તો ખોરાક આપનાર વ્યક્તિ સામે દંડકીય પગલાં લેવામાં આવશે.
પોસ્ટર ચોડવા, વિજ્ઞાપન અને લખાણ લખવા બદલ કાનૂની કાર્યવાહી
રેલ્વેની મિલકતો જેવી કે ટ્રેનના કોચ, સ્ટેશનની દીવાલો, બેંચો અને સાઇનબોર્ડ પર વગર પરવાનગીએ પ્રોજેક્ટ્સ કે વ્યવસાયના પોસ્ટરો ચોડવા, સંગઠનોના નારા લખવા કે ચિત્રો દોરવા એ હવે કાયદાકીય ગુનો બન્યો છે.
રેલ્વે સરકારી મિલકતને નુકસાન પહોંચાડવા અને તેને ગંદી કરવાના વિરોધમાં આ નિયમ વધુ કડક બનાવી રહી છે. આ પ્રકારના કૃત્યોથી સ્ટેશનની સુંદરતા તો બગડે જ છે પરંતુ રેલ્વેને તેની સફાઈ પાછળ વધારાનો આર્થિક બોજ પણ વેઠવો પડે છે.
દંડની રકમ કેટલી અને ન ભરો તો શું થશે?
નવા નિયમો હેઠળ, ગંદકી ફેલાવવા અથવા સ્વચ્છતાના નિયમોનો ભંગ કરવા બદલ મુસાફરો પર ₹૧,૦૦૦ સુધીનો દંડ લાદવામાં આવી શકે છે. રેલ્વે સ્ટાફ અને ટીટીઈ (TTE) ને આ અંગે વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી છે.
જો કોઈ મુસાફર સ્થળ પર દંડ ભરવાની ના પાડે છે કે નિયમ ભંગને ગંભીરતાથી લેતો નથી, તો આ મામલો રેલ્વે કોર્ટ (Railway Court) માં મોકલવામાં આવશે. કોર્ટમાં કેસ પહોંચ્યા પછી દંડની રકમ વધીને ₹૨,૦૦૦ સુધી થઈ શકે છે અથવા નિયમ મુજબ જેલની સજાની જોગવાઈ પણ થઈ શકે છે. તેથી, દરેક મુસાફર માટે હિતાવહ છે કે તેઓ આ નિયમોનું પાલન કરે અને રેલ્વેને સ્વચ્છ રાખવામાં સહયોગ આપે.
નાગરિક તરીકે આપણી જવાબદારી
સરકાર અને રેલ્વે મંત્રાલય ગમે તેટલા નિયમો બનાવે, પરંતુ જ્યાં સુધી દેશનો દરેક નાગરિક પોતે સ્વચ્છતા પ્રત્યે જાગૃત નહીં થાય ત્યાં સુધી પૂર્ણ સ્વચ્છતા શક્ય નથી. મુસાફરી કરતી વખતે નાની-નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખીને આપણે આ દંડથી બચી શકીએ છીએ અને રેલ્વેને સુંદર બનાવી શકીએ છીએ:
મુસાફરી દરમિયાન તમારો કચરો એક નાની પ્લાસ્ટિક બેગમાં ભેગો કરો અને સ્ટેશન પર આવેલી મોટી ડસ્ટબિનમાં જ નાખો.
પાન, ગુટખા કે મસાલાનું સેવન કરીને જાહેર જગ્યાઓ પર થૂંકવાનું ટાળો.
ટ્રેનના વોશરૂમ અને વોશબેસિનનો ઉપયોગ કર્યા પછી તેને સ્વચ્છ રાખો.
અન્ય મુસાફરોને પણ ગંદકી કરતા અટકાવો અને જાગૃત કરો.
ભારતીય રેલ્વે આપણી પોતાની મિલકત છે. તેને સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત રાખવી એ માત્ર રેલ્વે તંત્રની જ નહીં પરંતુ આપણા સૌની નૈતિક ફરજ છે.
