હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં દરિયાઈ માઈન્સનો વિવાદ, અમેરિકા-ઈરાન આમનેસામને
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એકવાર ફરી તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા છ મહિનાથી સળગી રહેલી આ આગ ત્યારે વધુ ભડકી ગઈ જ્યારે અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના લારક આઈલેન્ડ પર અચાનક લશ્કરી હુમલો કરી દીધો. આ તાજા સૈન્ય સંઘર્ષે ફરી એકવાર આખી દુનિયાની ચિંતા વધારી દીધી છે કારણ કે તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પડી શકે છે.
લારક આઈલેન્ડ પર અમેરિકી હુમલો કેમ થયો?
આ વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (સેન્ટકોમ) ને ગુપ્ત માહિતી મળી કે ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અરાજકતા ફેલાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. યુએસના દાવાઓ અનુસાર, ઈરાની દળો નેવિગેશનને વિક્ષેપિત કરવા માટે આ માર્ગ પર પાણીની અંદર ખાણો નાખવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ દુનિયાનો એક એવો મુખ્ય ઊર્જા કોરિડોર છે જ્યાંથી દરરોજ દુનિયાભરનો મોટો ભાગ તેલ લઈને પસાર થાય છે. જો અહીં માઈન્સ બિછાઈ જાત, તો કોમર્શિયલ જહાજો અને સામાન્ય નાવિકોના જીવ પર મોટું જોખમ તોળાઈ શકત. આને અટકાવવાના બહાને અમેરિકાએ રવિવારે લારક આઈલેન્ડ પર હાજર બે મિસાઈલ લોન્ચર્સને નિશાન બનાવીને હવાઈ હુમલો કરી દીધો. જુલાઈ પછી આ પહેલી તક છે જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાનની ધરતી પર આ પ્રકારે ખુલ્લો લશ્કરી હુમલો કર્યો છે.
ઈરાનનો પલટવાર અને જોર્ડનમાં તબાહીની કોશિશ
અમેરિકાના આ હુમલાથી ઈરાન ઉશ્કેરાઈ ગયું. ઈરાની મીડિયા અહેવાલો મુજબ, આ ડ્રોન હુમલામાં તેમના બે નાગરિકોના જીવ જતા રહ્યા અને કેટલાક લોકો ઘાયલ થયા. તેનો બદલો લેવામાં ઈરાને જરાય સમય ન બગાડ્યો અને જોર્ડનમાં બનેલા અમેરિકી લશ્કરી ઠીકાણાઓને પોતાના નિશાના પર લઈ લીધા.
ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે જોર્ડન સ્થિત કિંગ હુસેન એરબેઝ અને અલ-અઝ્રાક એરબેઝ પર તાબડતોડ બેલેસ્ટિક મિસાઈલો છોડી દીધી. ઈરાનનો દાવો હતો કે તેણે આ હુમલાઓમાં અમેરિકાના સૈન્ય અને ટેકનિકલ માળખાને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. જો કે, જોર્ડનની સેનાએ રાહતનો શ્વાસ લેતા જણાવ્યું કે તેમની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે સમયસર હવામાં જ ૮ મિસાઈલોને તોડી પાડી. સદનસીબે આ મોટા હુમલા છતાં કોઈ મોટા અમેરિકી નુકસાન કે જાનમાલની હાનિની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
ટ્રમ્પની ચેતવણી અને આર્થિક ઘેરાબંધી
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અચાનક નથી થયો. થોડા દિવસો પહેલા જ અમેરિકાએ દાવો કર્યો હતો કે તેણે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના મુખ્ય શિપિંગ રૂટમાંથી ખતરનાક માઈન્સને સંપૂર્ણપણે હટાવવાની કાર્યવાહી પૂરી કરી લીધી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અગાઉ જ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો ઈરાને આ રસ્તો બંધ કરવાની કે માઈન્સ લગાવવાની જરાય કોશિશ કરી, તો તેમના જહાજો અને નાવડીઓને નેસ્તનાબૂદ કરી દેવામાં આવશે.
માત્ર હથિયારોથી જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાએ આર્થિક મોરચે પણ ઈરાનની કમર તોડવાની પૂરી તૈયારી કરી લીધી છે. અમેરિકી નાણા મંત્રાલયે ‘ઓપરેશન ઈકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ નામનું નવું અભિયાન છેડ્યું છે. આ અંતર્ગત ઈરાનના તેલ વેપાર, ગેરકાયદે નાણાકીય લેણ-દેણ અને પ્રતિબંધોથી બચતા દરેક ગુપ્ત નેટવર્કને નિશાન બનાવાઈ રહ્યા છે.
અમેરિકી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે દેશો ઈરાન સાથે વેપાર ચાલુ રાખશે તેમની સંસ્થાઓ પર પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ચીન પર અમેરિકાની ખાસ નજર છે કારણ કે તે ઈરાન પાસેથી સૌથી વધુ કાચું તેલ ખરીદે છે. ઈરાને અમેરિકાના આ દબાણને ફગાવી દીધું છે અને કહ્યું છે કે તે કોઈપણ કિંમતે અમેરિકી ધમકીઓ સામે ઝૂકશે નહીં. આ તણાવને કારણે વૈશ્વિક એનર્જી માર્કેટ પર અસર પડવાનું જોખમ ઊભું થયું છે.
