‘હિમાલયન સુનામી’: નેપાળના વિદેશ મંત્રીએ કુદરતના કુરુપ કોપને કેમ વાવાઝોડા અને સુનામી સાથે સરખાવી? પ્રલયની સંપૂર્ણ કહાણી
કુદરતના રૌદ્ર સ્વરૂપે જ્યારે હિમાલયના શાંત ખોળામાં અચાનક વિધ્વંસ સર્જ્યો, ત્યારે આખી દુનિયા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. નેપાળમાં તાજેતરમાં આવેલી વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનની હોનારતે માનવજીવનને એવી રીતે તસ-નસ કરી દીધું છે જેની કલ્પના પણ કરવી મુશ્કેલ છે. આ ભયાનક આફત બાદ રસૂવા, નુવાકોટ અને આસપાસના વિસ્તારો સંપૂર્ણપણે કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગયા છે. આ ભયાનક હોનારત વર્ણવતા નેપાળના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે તેને માત્ર સામાન્ય પૂર ગણાવવાને બદલે ‘હિમાલયન સુનામી’ (Himalayan Tsunami) અને ‘ચક્રવાતી તબાહી’ તરીકે ઓળખાવી છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ, નેપાળના ઇતિહાસમાં દેશવાસીઓએ ક્યારેય આવી આફતનો સામનો કર્યો નથી. આ માત્ર નદીઓનું પાણી છલકાવું નહોતું, પરંતુ પર્વતો પરથી કાળ બનીને તૂટી પડેલો પાણી અને પથ્થરોનો એવો પ્રવાહ હતો જેણે માર્ગમાં આવનાર દરેક વસ્તુને નામશેષ કરી દીધી.
આંકડામાં કેદ ના થઈ શકે તેવો વિધ્વંસ: સેંકડોના મોત અને હજારો લાપતા
નેપાળમાં કુદરતે સર્જેલી આ હોનારતનો આંકડો કાળજું કંપાવી દે તેવો છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ:
મૃત્યુઆંક: અત્યાર સુધીમાં ૯૦૦ થી વધુ લોકોના મોત નિપજ્યા હોવાની પુષ્ટિ થઈ ચૂકી છે.
લાપતા લોકો: ૪,૦૦૦ થી વધુ લોકો હજુ પણ ગુમ છે, જેમના જીવંત બચવાની આશા સમય વિતવાની સાથે ક્ષીણ થઈ રહી છે.
બેઘર થયેલા પરિવાર: હજારો ખાનગી મકાનો, શાળાઓ અને જાહેર મિલકતો સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગઈ છે.
પરંતુ વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “અમારા માટે દરેક ગુમ થયેલ વ્યક્તિ માત્ર એક સરકારી આંકડો નથી. તે એક પરિવારનું ભવિષ્ય, તેમની આશાઓ અને ખુશીઓનું પ્રતીક છે. જે પરિવારોએ પોતાના સ્વજનોને ખોયા છે અથવા જેમના પ્રિયજનો હજુ લાપતા છે, તેમનું દુઃખ અને નિરાશા અમે સંપૂર્ણપણે સમજી શકીએ છીએ.”
શા માટે આ આફતને ‘હિમાલયન સુનામી’ કહેવામાં આવી?
દુનિયાભરના લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય કે દરિયા કિનારે આવતી સુનામીને પર્વતો સાથે શું લેવાદેવા? કાઠમંડુ પોસ્ટને આપેલા વિશેષ ઇન્ટરવ્યુમાં નેપાળના વિદેશ મંત્રીએ આ આફતના ભયાનક ટેકનિકલ પાસાઓ છતા કર્યા હતા:
૧. રાક્ષસી મોજાંઓની ઊંચાઈ: પર્વતો પરથી જ્યારે હિમનદીઓ અથવા મોટા જળાશયો તૂટ્યા, ત્યારે પાણીની લહેર ૨૦ થી ૩૦ મીટર (લગભગ ૭૦ થી ૧૦૦ ફૂટ) ની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી ગઈ હતી.
૨. અકલ્પનીય ઝડપ: આ પાણીનો પ્રવાહ ૧૮૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાક ની ઝડપે નીચે તરફ ધસી રહ્યો હતો. આટલી સુપરસોનિક ઝડપે આવતા પાણી અને કાટમાળ સામે કોંક્રિટના પાકા મકાનો કે પુલ ક્ષણભરમાં પત્તાના મહેલની જેમ ધરાશાયી થઈ ગયા.
૩. ચક્રવાતી વિનાશ: પૂરની સાથે ભારે પવન, ભૂસ્ખલન અને માટીના પથ્થરોના ધસમસતા પ્રવાહે બવંડર (ટોર્નાડો) જેવો વિનાશ સર્જ્યો હતો.
અબજો રૂપિયાના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ કાટમાળમાં ફેરવાયા
નેપાળની આર્થિક કરોડરજ્જુ ગણાતા જળવિદ્યુત (હાઇડ્રોપાવર) ક્ષેત્રને આ પૂરથી એવો ફટકો પડ્યો છે જેમાંથી બહાર આવતા વર્ષો નીકળી જશે. વિદેશ મંત્રીના પ્રારંભિક આંકડા અનુસાર:
અસરગ્રસ્ત નગરપાલિકાઓ: નુવાકોટ, રસૂવા અને ધાડિંગની ૧૦ થી વધુ નગરપાલિકાઓ માં માળખાકીય સુવિધાઓ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગઈ છે.
નિચલા વિસ્તારોમાં તબાહી: ગોરખા અને ચિતવનના નીચાણવાળા વિસ્તારો પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા છે.
ટનલ અને પાવર પ્લાન્ટ્સ: નદીઓ પર બનેલી અબજો રૂપિયાની જળવિદ્યુત પરિયોજનાઓની ભુગર્ભ ટનલોમાં લાખો ટન માટી અને પાણી ભરાઈ જવાથી મશીનરી સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થઈ ગઈ છે અને ત્યાં કામ કરતા સેંકડો મજૂરો અંદર ફસાઈ ગયા હતા.
ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર સૌપ્રથમ પહોંચી ભારતીય ‘ટનલ રેસ્ક્યૂ ટીમ’
આટલી મોટી માનવસર્જિત કે કુદરતી હોનારત સમયે પ્રથમ ૭૨ કલાક સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે. નેપાળ સરકારે બનાવટના પહેલા જ દિવસે સવારે ૧૧ વાગ્યે વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં રાષ્ટ્રીય આપદા પરિષદની તાકીદની બેઠક બોલાવી હતી અને સેનાને કામગીરીમાં જોતરી દીધી હતી.
જોકે, જ્યારે ગ્રાઉન્ડ ટીમ ભૂગર્ભ ટનલોમાં ફસાયેલા લોકોને બચાવવા માટે અસમર્થ સાબિત થઈ, ત્યારે નેપાળે આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ માંગી.
ભારતની ત્વરિત સહાય: ખરાબ હવામાન અને ઘનઘોર વાદળોને કારણે વિમાની સેવાઓ રદ હોવા છતાં, ભારતીય વિશેષ ટનલ બચાવ ટુકડી (Indian Special Tunnel Rescue Team) આપદાના ત્રીજા જ દિવસે સાંજે સૌથી પહેલા ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગઈ હતી.
અન્ય દેશોની મદદ: ચીનની વિશેષ ટીમ ચોથા દિવસે બપોરે પહોંચી હતી, જ્યારે દક્ષિણ કોરિયાની ટુકડી અપર ત્રિશૂલી હાઇડ્રોપાવર સાઇટ પર જમીની કામગીરીમાં જોડાઈ હતી.
આપદા આવ્યાના ૭૨ કલાકની અંદર આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદથી ટનલોની અંદર ફસાયેલા મજૂરોને બહાર કાઢવાનું જટિલ ઓપરેશન પૂર્ણ સ્તરે શરૂ કરી દેવાયું હતું, જેમાં ભારતીય ટીમે પોતાની કુશળતાનો પરિચય આપ્યો હતો.
આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) નો ખતરનાક ઘંટડી
નેપાળમાં સર્જાયેલી આ “હાલત” કોઈ એકાકી ઘટના નથી, પરંતુ સમગ્ર હિમાલયન ક્ષેત્ર માટે આબોહવા પરિવર્તનની ગંભીર ચેતવણી છે. તાપમાન વધવાને કારણે હિમાલયના ગ્લેશિયર્સ ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે અને ગ્લેશિયર લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) જેવી ઘટનાઓ વધી રહી છે.
પર્યાવરણવિદોના મતે, જો હિમાલયન દેશો (જેમ કે ભારત, નેપાળ, ભૂતાન) પર્યાવરણીય સંતુલન અને બિલ્ડિંગ કોડ્સ અંગે કડક નીતિઓ નહીં અપનાવે, તો ભવિષ્યમાં આવી ‘હિમાલયન સુનામી’ વારંવાર જોવા મળી શકે છે.
પુનઃનિર્માણનો કપરો માર્ગ
નેપાળ સામે હાલમાં સૌથી મોટો પડકાર બેઘર થયેલા હજારો લોકોને આશ્રય આપવાનો, રોગચાળો ફેલાતો અટકાવવાનો અને મુખ્ય માર્ગો સાથેનો સંપર્ક પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. ભારતે ખાદ્યસામગ્રી, તંબુઓ, દવાઓ અને ટેકનિકલ ટીમો મોકલીને ‘પાડોશી પ્રથમ’ ની નીતિ સાર્થક કરી છે.
નેપાળના વિદેશ મંત્રીએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના સહયોગ અને નેપાળી જનતાની સહનશક્તિના બળે દેશ આ ભયાનક આફતમાંથી ફરી એકવાર બેઠો થશે. પરંતુ આ હિમાલયન સુનામીના નિશાન અને સ્વજનો ખોવાનો અસહ્ય દર્દ દાયકાઓ સુધી નેપાળના ઇતિહાસમાં અંકિત રહેશે.
