આવકવેરા રિટર્ન ભરવા માટે ૩૧ ઓક્ટોબરની અંતિમ તારીખ નજીક: જાણો કયા કરદાતાઓને ટેક્સ ઓડિટ અને વધારા સમયનો લાભ મળે છે
ભારતમાં આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા દેશના દરેક કરદાતાની આવકની શ્રેણી અને વ્યવસાયના પ્રકાર આધારિત અલગ-અલગ હોય છે. સામાન્ય રીતે પગારદાર વર્ગ, વિદ્યાર્થીઓ અને પેન્શનરો માટે રિટર્ન ફાઇલ કરવાની પ્રારંભિક સમયમર્યાદા ૩૧ જુલાઈ સુધીની હોય છે, જ્યારે ઓડિટ વગરના નાના વ્યવસાયો માટે આ તારીખ ૩૧ ઓગસ્ટ રાખવામાં આવતી હોય છે. આકારણી વર્ષ (Assessment Year) ૨૦૨૬-૨૭ માટે આ બંને સમયમર્યાદા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. પરંતુ, દેશના મોટા ઉદ્યોગપતિઓ, ઉચ્ચ આવક ધરાવતા વ્યાવસાયિકો અને ઓડિટ થયેલી ફર્મોના ભાગીદારો માટે આવકવેરા વિભાગ દ્વારા ૩૧ ઓક્ટોબરની ખાસ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે.
આવકવેરા કાયદા મુજબ જે કરદાતાઓને પોતાના ખાતાઓનું ટેક્સ ઓડિટ કરાવવું કાયદાકીય રીતે અનિવાર્ય હોય છે, તેમને તેમના હિસાબો અને નાણાકીય દસ્તાવેજોની ચકાસણી માટે વધારાનો સમય આપવામાં આવે છે. આ ખાસ વર્ગના કરદાતાઓ ૩૧ ઓક્ટોબર સુધીમાં કોઈ પણ દંડ વગર પોતાનું આવકવેરા રિટર્ન દાખલ કરી શકે છે.
ટેક્સ ઓડિટ કોના માટે અનિવાર્ય છે?
ટેક્સ ઓડિટ એ સનદી હિસાબી (Chartered Accountant) દ્વારા કરદાતાના નાણાકીય ખાતાઓની ઊંડાણપૂર્વકની તપાસ પ્રક્રિયા છે. આવકવેરા વિભાગે ઓડિટ માટે અમુક ચોક્કસ મર્યાદાઓ અને માપદંડો નક્કી કર્યા છે:
પ્રથમ, ડૉક્ટરો, વકીલો, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ, એન્જિનિયરો અને આર્કિટેક્ટ્સ જેવા ઉચ્ચ કમાણી કરનારા સ્વતંત્ર વ્યાવસાયિકો (Professionals) માટે નિયમ છે કે જો તેમની વાર્ષિક ગ્રોસ રિસિપ્ટ એટલે કે કુલ કમાણી રૂ. ૫૦ લાખથી વધુ હોય, તો તેમણે પોતાના ખાતાઓનું ઓડિટ કરાવવું ફરજિયાત બને છે.
બીજું, સામાન્ય વેપારીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓ માટે જો તેમના વ્યવસાયનું વાર્ષિક ટર્નઓવર રૂ. ૧ કરોડથી વધુ હોય, તો તેમણે ઓડિટ કરાવવું પડે છે. જોકે, ડિજિટલ ઈન્ડિયાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારે આ નિયમમાં એક મોટી રાહત આપી છે. જો કોઈ વેપારીના કુલ વ્યવસાયિક વ્યવહારોમાંથી ૯૫ ટકાથી વધુ વ્યવહારો બેંકિંગ અથવા ડિજિટલ માધ્યમથી થયા હોય અને રોકડ વ્યવહારો માત્ર ૫ ટકા કે તેથી ઓછા હોય, તો તેમના માટે ટેક્સ ઓડિટની મર્યાદા વધારીને રૂ. ૧૦ કરોડ કરવામાં આવી છે.
ત્રીજું, જે કરદાતાઓ અગાઉ પ્રિઝમ્પટિવ ટેક્સેશન સ્કીમ (જેમ કે કલમ 44AD અથવા 44ADA) નો લાભ લેતા હતા પરંતુ ત્યારબાદ તેમાંથી બહાર નીકળી ગયા હોય અથવા નિયત મર્યાદા કરતાં ઓછો નફો કે નુકસાન દર્શાવતા હોય, તેમણે પણ સનદી હિસાબી પાસે હિસાબોનું ઓડિટ કરાવવું પડે છે.
૩૧ ઓક્ટોબરની સમયમર્યાદાનો લાભ કોને મળે છે?
આવકવેરા વિભાગના સુધારેલા માર્ગદર્શિકા અનુસાર, મુખ્યત્વે ચાર પ્રકારના કરદાતાઓ ૩૧ ઓક્ટોબર સુધીમાં રિટર્ન ફાઇલ કરી શકે છે. જેમાં કાયદાકીય રીતે ટેક્સ ઓડિટ કરાવવા માટે પાત્ર હોય તેવા મોટા ઉદ્યોગપતિઓ, રૂ. ૫૦ લાખથી વધુની વાર્ષિક કમાણી ધરાવતા વ્યાવસાયિકો, અને જે કંપનીઓ કે ફર્મોનું ટેક્સ ઓડિટ થવું અનિવાર્ય હોય તે ફર્મોના તમામ ભાગીદારો (Partners) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, પ્રિઝમ્પટિવ સ્કીમ હેઠળ નક્કી કરેલા દર કરતાં ઓછો નફો અથવા ચોખ્ખું નુકસાન દર્શાવતા વેપારીઓ પણ ઓડિટ કરાવીને ૩૧ ઓક્ટોબર સુધી રિટર્ન ભરી શકે છે.
ઓડિટ રિપોર્ટ સબમિટ કરવા માટે ૩૦ સપ્ટેમ્બરની મહત્વની તારીખ
અહીં કરદાતાઓએ એ ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે ૩૧ ઓક્ટોબરે ITR ફાઇલ કરતા પહેલાં તેમનો ટેક્સ ઓડિટ રિપોર્ટ આવકવેરા વિભાગના ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર સબમિટ થઈ ગયેલો હોવો જોઈએ. કાયદા મુજબ, ITR ફાઇલ કરવાની આખરી તારીખના બરાબર એક મહિના પહેલા એટલે કે ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ દ્વારા તૈયાર કરાયેલો ઓડિટ રિપોર્ટ ઓનલાઈન અપલોડ કરવો પડે છે. આ હેતુ માટે સરકારે નિયત કરેલા ખાસ દસ્તાવેજો જેવા કે ફોર્મ ૩CA (Form 3CA) અને ફોર્મ ૩CB (Form 3CB) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આ ઓડિટ રિપોર્ટ જમા ન થાય તો કરદાતા ૩૧ ઓક્ટોબરે રિટર્ન ફાઇલ કરી શકતા નથી અને ભારે દંડનો ભોગ બનવું પડે છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ITR ફાઇલિંગનો નવો રેકોર્ડ
આવકવેરા વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે આ વર્ષે કરદાતાઓમાં જાગરૂકતા વધી છે અને લોકોએ સમયસર ટેક્સ ભરવામાં ઉત્સાહ દાખવ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે ૩૧ ઓગસ્ટ સુધીમાં દેશભરમાંથી રેકોર્ડબ્રેક ૭.૮ કરોડ (78 Million) થી વધુ ITR ફાઇલ કરવામાં આવ્યા છે. આમાંથી ૫.૯ કરોડ (59 Million) થી વધુ રિટર્ન તો માત્ર ૩૧ જુલાઈની પ્રાથમિક સમયમર્યાદા સુધીમાં જ સબમિટ થઈ ગયા હતા. ગત વર્ષોની સરખામણીએ આ સંખ્યા ખૂબ જ મોટી છે, જે દેશમાં ટેક્સ બેઝ વધવા અને ડિજિટાઈઝેશન મજબૂત થવાનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.
