મહિને કમાઓ છો? તો આ પિનકોડ જેવા ૫૦/૩૦/૨૦ નિયમથી બદલી નાખો તમારી લાઇફ!
નાણાકીય આયોજન (Financial Planning) સાંભળવામાં જેટલું અઘરું લાગે છે, વાસ્તવમાં તે એટલું અઘરું નથી. પૈસાનું યોગ્ય મેનેજમેન્ટ કરવા માટે તમારે વોરેન બફેટ (Warren Buffett) જેવા શેરબજારના દિગ્ગજ કે આર્થિક નિષ્ણાત હોવાની જરૂર નથી. સામાન્ય જીવનમાં જો કેટલાક પાયાના અને સરળ નિયમો સમજી લેવામાં આવે, તો નાણાકીય સ્વતંત્રતા મેળવવી ખૂબ જ સરળ બની જાય છે.
આ નિયમો તમને તમારી કમાણીનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા, રોકાણને ક્યાં અને કેટલું ફાળવવું તે નક્કી કરવા અને ભવિષ્યની અણધારી આફતો માટે તૈયાર રહેવામાં મદદ કરે છે. ભારતીય પરિવારો અને મધ્યમ વર્ગ માટે રોકાણના આવા જ ૫ અગત્યના નિયમો અને તેની મર્યાદાઓ વિશે વિગતવાર સમજીએ:
૧૦૦ નો નિયમ (Rule of 100): ઇક્વિટી રોકાણ નક્કી કરવાની રીત
આ નિયમ તમારી ઉંમરના આધારે શેરબજાર (Equity) માં કેટલું રોકાણ કરવું તે નક્કી કરવાનો એક સરળ શોર્ટકટ છે. નિયમ મુજબ, તમારી હાલની ઉંમરને ૧૦૦ માંથી બાદ કરો. જે આંકડો આવે, એટલા ટકા રકમ તમારે શેરબજાર અથવા ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકવી જોઈએ.
ઉદાહરણ: જો તમારી ઉંમર ૩૫ વર્ષ છે, તો
૧૦૦ - ૩૫ = ૬૫%. એટલે કે તમારી કુલ બચતમાંથી ૬૫% રકમ શેરોમાં અને બાકીની ૩૫% રકમ સુરક્ષિત સાધનો જેવા કે ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD), બોન્ડ્સ કે પીપીએફ (PPF) માં રોકવી જોઈએ.
મર્યાદા: આ નિયમ માત્ર એક પ્રાથમિક માર્ગદર્શિકા છે. બે સરખી ઉંમરના વ્યક્તિઓની નાણાકીય સ્થિતિ, દેવું, કૌટુંબિક જવાબદારીઓ અને જોખમ લેવાની ક્ષમતા (Risk Tolerance) જુદી જુદી હોઈ શકે છે. તેથી આ નિયમને એક શરૂઆત તરીકે ગણો, અંતિમ નિર્ણય તરીકે નહીં.
૭૨ નો નિયમ (Rule of 72): પૈસા ક્યારે બમણા થશે?
જો તમે જાણવા માગતા હોવ કે તમારા દ્વારા રોકાયેલા પૈસા કેટલા સમયમાં બમણા (Double) થશે, તો ‘રૂલ ઓફ ૭૨’ સૌથી ઉપયોગી સાબિત થાય છે. આ માટે તમારે ૭૨ ને તમારા રોકાણ પર મળતા વાર્ષિક વ્યાજ દર (Return %) વડે ભાગવાનું રહેશે.
ઉદાહરણ: જો તમને તમારા રોકાણ પર વાર્ષિક ૮% વ્યાજ મળતું હોય, તો
૭૨ ÷ ૮ = ૯ વર્ષ. એટલે કે જો તમે ૧ લાખ રૂપિયા રોકો છો, તો ૮% ના દરે તેને ૨ લાખ રૂપિયા થવામાં આશરે ૯ વર્ષ લાગશે.
મર્યાદા: આ ગણતરી ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (Compounded Interest) પર આધારિત છે. આમાં ટેક્સ (Tax), એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ચાર્જીસ અને ફુગાવો (Inflation) ધ્યાનમાં લેવામાં આવતો નથી. વળી, શેરબજારના રિટર્ન દર વર્ષે બદલાતા રહે છે, તેથી વાસ્તવિક સમયમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
૫૦/૩૦/૨૦ નો નિયમ (50/30/20 Rule): બજેટ બનાવવાની સાચી રીત
આ નિયમ તમારી માસિક આવકને યોગ્ય રીતે વહેંચવામાં મદદ કરે છે, જેથી તમે વર્તમાન જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની સાથે ભવિષ્ય માટે પણ બચત કરી શકો.
૫૦% જરૂરિયાતો (Needs): તમારી ઘરચલાવ આવકના ૫૦% પૈસા અનિવાર્ય જરૂરિયાતો જેવી કે ઘરનું ભાડું, કરિયાણું, વીજળી-પાણીના બિલ અને બાળકોની ફીમાં વાપરવા.
૩૦% ઈચ્છાઓ (Wants): ૩૦% રકમ તમારી શોખ-મોજશોખ માટે વાપરી શકો છો, જેમ કે બહાર જમવા જવું, ફિલ્મો જોવી, ફરવા જવું કે શોપિંગ કરવી.
૨૦% બચત અને દેવું (Savings & Debt): બાકીના ૨૦% પૈસા ભવિષ્યના રોકાણ, એમરજન્સી ફંડ કે લોન/EMI ની ચુકવણી માટે અનામત રાખવા.
જો તમારી માસિક આવક ₹૫૦,૦૦૦ હોય, તો ₹૨૫,૦૦૦ જરૂરિયાતો માટે, ₹૧૫,૦૦૦ ઈચ્છાઓ માટે અને ₹૧૦,૦૦૦ બચત માટે ફાળવવા જોઈએ. ભારતીય પરિવારો પોતાની સ્થિતિ મુજબ આ ટકાવારીમાં થોડો-ઘણો ફેરફાર કરી શકે છે.
૬ મહિનાનો નિયમ (6 Months Rule): એમરજન્સી ફંડની જરૂરિયાત
જીવન અણધારી ઘટનાઓથી ભરેલું છે. નોકરી જતી રહેવી, ધંધામાં મંદી આવવી કે અચાનક હોસ્પિટલનો ખર્ચ આવી પડવો – આવી પરિસ્થિતિ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે દરેક પરિવાર પાસે ઓછામાં ઓછા ૬ મહિનાના ઘરચલાવ ખર્ચ જેટલું એમરજન્સી ફંડ (Emergency Fund) હોવું જ જોઈએ.
ઉદાહરણ: જો તમારા ઘરનો માસિક અનિવાર્ય ખર્ચ (ભાડું, રાશન, બિલ, દવાઓ) ₹૩૦,૦૦૦ હોય, તો તમારી પાસે ₹૧.૮ લાખ (
૩૦,૦૦૦ x ૬) નું એમરજન્સી ફંડ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ અથવા લિક્વિડ ફંડમાં અલગથી જમા હોવું જોઈએ.
આ પૈસા એવી જગ્યાએ રાખવા જોઈએ જ્યાંથી જરૂર પડ્યે તરત જ ઉપાડી શકાય. આ ભંડારનો હેતુ નફો કમાવાનો નથી, પરંતુ મુશ્કેલીના સમયે તમારા રોકાણો કે ઘરેણાં વેચવાથી બચાવવાનો છે.
૪% નો નિયમ (4% Rule): નિવૃત્તિ પછીનું નાણાકીય આયોજન
નિવૃત્તિ (Retirement) પછીનું જીવન સુખરૂપ વીતે તે માટે આ નિયમ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. આ નિયમ દર્શાવે છે કે નિવૃત્ત થયા પછી તમારે તમારા ફંડમાંથી પ્રથમ વર્ષે કેટલા પૈસા ઉપાડવા જોઈએ જેથી તમારું ફંડ આજીવન ખૂટે નહીં.
ઉદાહરણ: જો તમારી પાસે નિવૃત્તિ સમયે ₹૧ કરોડનું કુલ ફંડ છે, તો નિયમ મુજબ તમારે પ્રથમ વર્ષે તેના ૪% એટલે કે ₹૪ લાખ (માસિક આશરે ₹૩૩,૦૦૦) ઉપાડવા જોઈએ. ત્યારબાદના વર્ષોમાં ફુગાવાના દર (Inflation Rate) મુજબ આ રકમમાં થોડો થોડો વધારો કરતા જવો.
આ નિયમ એ વાતની ખાતરી કરે છે કે તમારું જમા થયેલું ફંડ તમારી જિંદગી જીવવા માટે પૂરતું રહેશે અને નિવૃત્તિ પછી પણ તમારે કોઈની સામે હાથ લાંબો કરવો પડશે નહીં.
નાણાકીય આયોજન એ કોઈ જટિલ વિજ્ઞાન નથી પરંતુ શિસ્ત (Discipline) નો વિષય છે. ઉપર જણાવેલા આ ૫ પાયાના નિયમો કોઈ પથ્થરની લકીર નથી, પરંતુ એક ખૂબ જ મજબૂત શરૂઆત પૂરી પાડે છે. જો તમે તમારી આવક, જવાબદારીઓ અને ઉંમર મુજબ આ નિયમોનો અમલ કરવાનું શરૂ કરશો, તો તમારું નાણાકીય ભવિષ્ય સુરક્ષિત અને ચિંતામુક્ત બનશે.
