જર્મનીમાં AfDનો ઐતિહાસિક ઉછાળો: સૌથી મોટી પાર્ટી બની, છતાં સત્તાથી ત્રણ બેઠક દૂર
જર્મનીના પૂર્વી રાજ્ય સૈક્સોની-આનહાલ્ટમાં યોજાયેલી તાજેતરની રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામોએ દેશની રાજનીતિમાં નવી ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે. જમણેરી અને રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા માટે જાણીતી Alternative for Germany એટલે કે AfDએ આ ચૂંટણીમાં અસાધારણ પ્રદર્શન કરીને લગભગ 44 ટકા મત મેળવ્યા હોવાનું અનુમાન છે. આ સાથે AfD રાજ્યની સૌથી મોટી રાજકીય પાર્ટી બની છે.
પરંતુ ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ બેઠકો જીતવી અને પોતાની રીતે સરકાર રચવા માટે જરૂરી બહુમતી મેળવવી—આ બંને અલગ બાબતો છે. 83 સભ્યોની વિધાનસભામાં સરકાર બનાવવા માટે 42 બેઠકો જરૂરી છે, જ્યારે AfDને અંદાજે 39 બેઠકો મળવાની શક્યતા છે. એટલે કે પાર્ટી બહુમતીથી માત્ર ત્રણ બેઠક દૂર રહી છે.
આ પરિણામે જર્મનીના રાજકીય વર્તુળોમાં એક મોટો સવાલ ઊભો થયો છે: શું AfD સૌથી મોટી પાર્ટી બન્યા પછી પણ સત્તાથી બહાર રહેશે? અને જો બીજી પાર્ટીઓ AfD સાથે ગઠબંધન કરવા તૈયાર નહીં થાય તો રાજ્યમાં નવી સરકાર કેવી રીતે રચાશે?
2021 કરતાં મતમાં જબરદસ્ત વધારો
AfD માટે આ ચૂંટણીનું સૌથી મોટું મહત્વ તેના મતપ્રતિશતમાં થયેલા ઉછાળામાં છે. 2021ની ચૂંટણીમાં પાર્ટીને આશરે 23.7 ટકા મત મળ્યા હતા. આ વખતે તે આંકડો લગભગ 44 ટકા સુધી પહોંચ્યો છે. એટલે માત્ર પાંચ વર્ષના ગાળામાં પાર્ટીના મતદારોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
આ વૃદ્ધિ જર્મનીના રાજકારણમાં ચાલી રહેલા મોટા પરિવર્તન તરફ સંકેત આપે છે. ખાસ કરીને પૂર્વ જર્મનીના કેટલાક વિસ્તારોમાં આર્થિક અસંતોષ, ઇમિગ્રેશન, સુરક્ષા, રોજગાર, જીવનનિર્વાહનો વધતો ખર્ચ અને પરંપરાગત રાજકીય પક્ષો પ્રત્યેની નારાજગી જેવા મુદ્દાઓ AfD માટે રાજકીય રીતે ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે.
બીજી તરફ, ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મર્ઝ સાથે જોડાયેલી Christian Democratic Union એટલે કે CDUને આ ચૂંટણીમાં મોટો ફટકો પડ્યો છે. CDUને લગભગ 18 ટકા મત મળ્યા હોવાનું અનુમાન છે. એક સમયના મજબૂત રાજકીય પક્ષ માટે આ પરિણામ ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સૌથી મોટી પાર્ટી છતાં સરકાર બનાવવામાં મુશ્કેલી
ચૂંટણી પરિણામોની સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે AfD સૌથી મોટી પાર્ટી બની હોવા છતાં સરકાર રચવાની સ્થિતિમાં નથી. તેનું મુખ્ય કારણ જર્મનીની રાજકીય વ્યવસ્થામાં રહેલું ગઠબંધનનું ગણિત છે.
83 બેઠકોની વિધાનસભામાં બહુમતી માટે 42 બેઠકો જોઈએ. AfDને 39 બેઠકો મળતી હોય તો તેને સરકાર બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછી ત્રણ વધુ બેઠકોની જરૂર પડશે. પરંતુ અહીં સૌથી મોટો અવરોધ સંખ્યાનો નહીં, રાજકીય સ્વીકાર્યતાનો છે.
જર્મનીની મુખ્યધારાની ઘણી પાર્ટીઓ લાંબા સમયથી AfD સાથે સત્તાકીય ગઠબંધન કે રાજકીય સહકારથી દૂર રહેવાની નીતિ અપનાવી રહી છે. CDUએ પણ ચૂંટણી બાદ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે AfD સાથે સરકાર બનાવશે નહીં.
આ સ્થિતિમાં AfD માટે સૌથી મોટી પાર્ટી હોવા છતાં સરકાર રચવી મુશ્કેલ બની શકે છે. જો અન્ય પક્ષો સાથે સમજૂતી ન થાય તો સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતી પાર્ટી હોવાનો ફાયદો તેને સત્તા સુધી પહોંચાડવા માટે પૂરતો સાબિત નહીં થાય.
AfD નેતૃત્વે પરિણામને ગણાવ્યું ઐતિહાસિક
AfDના 35 વર્ષીય મુખ્ય ઉમેદવાર ઉલ્રિચ ઝીગમુન્ડે ચૂંટણી પરિણામને ઐતિહાસિક ગણાવ્યું છે. તેમના મતે મતદારોએ રાજ્યની વર્તમાન રાજકીય દિશા સામે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે.
પાર્ટીના નેતાઓનું માનવું છે કે આ પરિણામ માત્ર એક રાજ્યની ચૂંટણીનું પરિણામ નથી, પરંતુ જર્મનીમાં મતદારોની બદલાતી માનસિકતાનું પ્રતિબિંબ છે. AfD માટે ખાસ કરીને પૂર્વ જર્મનીના વિસ્તારોમાં મળતો વધતો ટેકો પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય રાજકારણ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
AfDની સહ-નેતા એલિસ વીડેલે પણ પરિણામને સરકારમાં પરિવર્તન માટે મળેલા સ્પષ્ટ જનાદેશ તરીકે રજૂ કર્યું છે. જોકે અન્ય પક્ષો આ દાવાને સ્વીકારશે કે નહીં તે અલગ પ્રશ્ન છે.
AfDની રાજકીય વ્યૂહરચના હવે માત્ર વિરોધ પક્ષ તરીકે રહેવાની નથી. પાર્ટી પોતાને એવી રાજકીય શક્તિ તરીકે રજૂ કરવા માંગે છે જે પરંપરાગત પક્ષોની બહાર રહીને જર્મનીની નીતિઓમાં મોટો ફેરફાર કરી શકે.
ગઠબંધન નહીં થાય તો ફરી ચૂંટણી?
સરકાર રચવાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ ન થાય તો આગળ શું થશે તે અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ઝીગમુન્ડે સંકેત આપ્યો છે કે જો નવી સરકાર રચવામાં મુશ્કેલી પડે તો ફરી ચૂંટણીની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે.
તેમનો દાવો છે કે ફરી ચૂંટણી યોજાય તો AfDને 50થી 55 ટકા સુધી મત મળી શકે છે. જોકે આ દાવો રાજકીય અનુમાન છે અને તેને ચોક્કસ પરિણામ તરીકે જોવું યોગ્ય નહીં બને.
ફરી ચૂંટણી થાય કે નહીં તે અનેક રાજકીય અને બંધારણીય પ્રક્રિયાઓ પર આધાર રાખશે. પરંતુ એક બાબત સ્પષ્ટ છે કે AfD આ ચૂંટણીના પરિણામનો ઉપયોગ પોતાના રાજકીય પ્રભાવને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કરશે.
ઝીગમુન્ડ પોતે પણ જર્મનીની રાજનીતિમાં ઝડપથી ચર્ચામાં આવેલા નેતા છે. તેઓ અગાઉ CDU સાથે જોડાયેલા હતા અને બાદમાં AfDમાં આવ્યા હતા. આ પ્રકારનું રાજકીય સ્થળાંતર પણ બતાવે છે કે પરંપરાગત પક્ષોમાંથી કેટલાક નેતાઓ અને મતદારો AfD તરફ કેમ આકર્ષાઈ રહ્યા છે તે અંગે જર્મનીમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે.
ઇમિગ્રેશન અને સુરક્ષા AfDના મુખ્ય મુદ્દા
ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન AfDએ ઇમિગ્રેશન અને આંતરિક સુરક્ષાને કેન્દ્રસ્થાને રાખ્યા હતા. પાર્ટી લાંબા સમયથી જર્મનીમાં ઇમિગ્રેશન નીતિને વધુ કડક બનાવવાની માંગ કરી રહી છે.
AfD દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતી ‘રીમાઇગ્રેશન’ની વિચારધારા સૌથી વધુ વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓમાંથી એક છે. તેના ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આ વિચારધારા જર્મનીમાંથી મોટી સંખ્યામાં વિદેશી મૂળના લોકોને દૂર કરવાની દિશામાં જઈ શકે છે.
AfD જોકે આ ટીકા નકારીને કહે છે કે તેની નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ગેરકાયદેસર રીતે દેશમાં રહેતા લોકો અને ગંભીર ગુનાઓમાં સંડોવાયેલા વિદેશીઓને દેશમાંથી પરત મોકલવાનો છે.
આ મુદ્દો માત્ર સૈક્સોની-આનહાલ્ટ પૂરતો મર્યાદિત નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સમગ્ર યુરોપમાં ઇમિગ્રેશન, સરહદ સુરક્ષા અને શરણાર્થી નીતિ અંગે રાજકીય મતભેદો વધ્યા છે. જર્મની પણ તેમાંથી અલગ નથી.
આધુનિક જર્મનીની ઓળખ અંગે પણ ચર્ચા
AfDની રાજકીય વિચારધારા માત્ર ઇમિગ્રેશન સુધી સીમિત નથી. પાર્ટી જર્મનીની સાંસ્કૃતિક ઓળખ, રાષ્ટ્રીય હિત અને યુરોપિયન યુનિયન સાથેના સંબંધો અંગે પણ વધુ રાષ્ટ્રવાદી અભિગમ ધરાવે છે.
સૈક્સોની-આનહાલ્ટમાં ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન ડેસાઉના પ્રસિદ્ધ Bauhaus Schoolને લઈને પણ AfD તરફથી ટીકા કરવામાં આવી હતી. આધુનિકતાવાદ સાથે જોડાયેલી આ સંસ્થાને પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓએ જર્મનીની પરંપરાગત સાંસ્કૃતિક ઓળખથી દૂર જતા આધુનિકતાવાદના પ્રતીક તરીકે રજૂ કરી હતી.
આ મુદ્દો કદાચ મતદારો માટે ઇમિગ્રેશન જેટલો મહત્વનો ન હોય, પરંતુ તે AfDની વ્યાપક સાંસ્કૃતિક અને વિચારધારાત્મક રાજનીતિને સમજવામાં મદદ કરે છે.
નાઝી ભૂતકાળ અંગે AfD સતત વિવાદમાં
જર્મનીમાં AfDનો ઉદય જેટલો ઝડપી છે, તેટલો જ તેનો નાઝી જર્મનીના ઇતિહાસ સાથેનો સંબંધ પણ વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે.
થુરિંગિયાના AfD નેતા બ્યોર્ન હોકેએ ભૂતકાળમાં બર્લિનના Holocaust Memorial અંગે કરેલા નિવેદનને કારણે ભારે વિવાદ સર્જાયો હતો. તેમણે જર્મનીને નાઝી ભૂતકાળ અંગે સતત અપરાધબોધમાં જીવતી માનસિકતામાંથી બહાર આવવાની જરૂર હોવાનું કહ્યું હતું.
હોકેએ યુરોપિયન યુનિયન સહિત અનેક મુદ્દાઓ પર પણ કડક અને વિવાદાસ્પદ નિવેદનો આપ્યા છે. તેમના નિવેદનોને લઈને જર્મનીમાં રાજકીય અને કાનૂની સ્તરે પણ ચર્ચા થઈ છે.
એક જર્મન અદાલતે અગાઉ એવો નિર્ણય આપ્યો હતો કે હોકેએ ફાસીવાદી હોવાના સંદર્ભમાં કરવામાં આવતી ટીકા સામે માનહાનિનો દાવો સ્વીકાર્ય નહીં ગણાય. આ ઘટનાએ AfD અને જર્મનીના નાઝી ભૂતકાળ વચ્ચેના સંબંધ અંગેની ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો હતો.
CDU માટે મોટો રાજકીય સંકેત
સૈક્સોની-આનહાલ્ટના પરિણામો CDU માટે ખાસ ચિંતાજનક છે. 2002થી રાજ્યમાં CDU સતત સત્તાના કેન્દ્રમાં રહ્યું છે. પરંતુ હવે પાર્ટીને AfD તરફથી મળેલા પડકારનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
CDUના રાજ્ય નેતા સ્વેન શુલ્ઝેએ ચૂંટણીમાં પાર્ટીની હાર સ્વીકારી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ ચૂંટણી અભિયાન અત્યંત મુશ્કેલ રહ્યું હતું. પાર્ટીએ સાથે સાથે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે AfD સાથે સહકાર નહીં કરે.
આ નિર્ણય CDUને એક મુશ્કેલ સ્થિતિમાં મૂકે છે. એક તરફ AfD રાજ્યની સૌથી મોટી પાર્ટી છે, જ્યારે બીજી તરફ CDU તેને સત્તાથી દૂર રાખવાની નીતિ ધરાવે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં CDUને અન્ય પક્ષો સાથે મળીને સરકાર રચવાની જરૂર પડી શકે છે.
ફ્રેડરિક મર્ઝ પર પણ વધશે દબાણ?
રાજ્યની ચૂંટણી હોવા છતાં તેની અસર જર્મનીની ફેડરલ રાજનીતિ સુધી પહોંચે તેવી શક્યતા છે. ચાન્સલર ફ્રેડરિક મર્ઝની CDU માટે આ પરિણામ ખાસ સારા સમાચાર નથી.
એક તરફ AfD સતત પોતાનો મતવિસ્તાર વધારી રહી છે અને બીજી તરફ પરંપરાગત કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીઓ પોતાના મતદારોનો એક હિસ્સો ગુમાવી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં મર્ઝ પર પાર્ટીની વ્યૂહરચના અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
AfD નેતા ઝીગમુન્ડે ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન મર્ઝની ટીકા કરતાં દાવો કર્યો હતો કે મર્ઝની રાજકીય ભૂમિકા અંતે AfD માટે ફાયદાકારક બની. AfD હવે આ પ્રકારના દાવાઓ દ્વારા પોતાને જર્મનીની રાજનીતિમાં એક અનિવાર્ય શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
હવે જર્મનીની રાજનીતિ કઈ દિશામાં જશે?
સૈક્સોની-આનહાલ્ટની ચૂંટણીનું પરિણામ એક વાત સ્પષ્ટ કરે છે—જર્મનીમાં AfDને હવે અવગણવી સરળ નથી. પાર્ટી માત્ર વિરોધી અવાજ તરીકે નહીં પરંતુ અનેક વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ મત મેળવનારી રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉભરી રહી છે.
તેમ છતાં ચૂંટણીમાં સૌથી મોટી પાર્ટી બનવું અને સરકાર ચલાવવી એક જ વાત નથી. AfDને હાલમાં સૌથી મોટો પડકાર રાજકીય ગઠબંધનનો છે. જો મુખ્યધારાની પાર્ટીઓ તેની સાથે સહકાર ન કરે તો 39 બેઠકો હોવા છતાં પાર્ટી વિપક્ષમાં બેસી શકે છે.
આ પરિણામ જર્મનીના રાજકારણ માટે એક મોટા પરિવર્તનનો સંકેત પણ બની શકે છે. ઇમિગ્રેશન, સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને પરંપરાગત રાજકીય પક્ષો પ્રત્યેની નારાજગી જેવા મુદ્દાઓ આગામી ચૂંટણીઓમાં વધુ મહત્વ મેળવશે તેવી શક્યતા છે.
હાલ માટે સૈક્સોની-આનહાલ્ટમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે 83 બેઠકોની વિધાનસભામાં 42 બેઠકોનું બહુમતીનું ગણિત કેવી રીતે ઉકેલાશે. AfD માત્ર ત્રણ બેઠકો દૂર છે, પરંતુ તે ત્રણ બેઠકો મેળવવા જેટલું સરળ રાજકીય સમીકરણ નથી. જો કોઈ પક્ષ AfD સાથે હાથ મિલાવવા તૈયાર નહીં થાય તો સૌથી મોટી પાર્ટી હોવા છતાં તેને સત્તાથી બહાર રહેવું પડી શકે છે.
આથી આ ચૂંટણીને માત્ર AfDની જીત તરીકે જોવી પૂરતી નથી. તે જર્મનીની બદલાતી રાજકીય દિશા, પરંપરાગત પક્ષોની ઘટતી લોકપ્રિયતા અને યુરોપમાં જમણેરી રાજકારણના વધતા પ્રભાવને સમજવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે.
