ભારતને મળી શકે છે 105 રશિયન રિજનલ જેટ્સ? BRICS પહેલાં ભારત-રશિયા સંબંધોમાં મોટી હલચલ
ભારત અને રશિયા વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા વ્યૂહાત્મક સંબંધોમાં હવે સિવિલ એવિએશન ક્ષેત્ર પણ એક મહત્વપૂર્ણ કડી બની શકે છે. રશિયન બનાવટના રિજનલ પેસેન્જર એરક્રાફ્ટ અંગે ભારત સાથે મોટી ડીલની ચર્ચાએ ઉડ્ડયન ક્ષેત્રનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, રશિયા ભારતને કુલ 105 Il-114-300 રિજનલ જેટ્સ સપ્લાય કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.
આ સમાચાર એવા સમયે સામે આવ્યા છે જ્યારે ભારત રિજનલ એર કનેક્ટિવિટી વધારવા અને દેશના નાના શહેરોને મોટા એરપોર્ટ સાથે જોડવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. જો આ ડીલ ખરેખર અંતિમ સ્વરૂપ લે છે, તો ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર માટે તે એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ બની શકે છે.
બીજી તરફ, BRICS સમિટને લઈને પણ ભારતની રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ વધી રહી છે. રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની સંભવિત ભારત મુલાકાત અને ભારત-રશિયા દ્વિપક્ષીય ચર્ચાઓને કારણે બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને સંરક્ષણ ઉપરાંત નાગરિક ઉડ્ડયન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ નવા કરારો અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
105 જેટ્સની ડીલ અંગે શું સામે આવ્યું?
રશિયન મીડિયા અને ઉદ્યોગ સંબંધિત અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે રશિયાની United Aircraft Corporation (UAC) દ્વારા ભારતીય એરલાઇન્સ સાથે Il-114-300 એરક્રાફ્ટની સપ્લાય અંગે કરારો અથવા સમજૂતીઓ કરવામાં આવી છે.
કુલ 105 વિમાનોનો આ આંકડો ભારતીય ઉડ્ડયન બજાર માટે નોંધપાત્ર છે. જો આ વિમાનોની ડિલિવરી થાય, તો તે ભારતના રિજનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ નેટવર્કને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
અહીં એક બાબત સમજવી જરૂરી છે કે કોઈ પ્રાથમિક સમજૂતી, કરાર અથવા ઓર્ડર અને અંતિમ વ્યાપારી ડિલિવરી એક જ બાબત નથી. વિમાન ખરીદીમાં સર્ટિફિકેશન, ફાઇનાન્સિંગ, જાળવણી, સ્પેર પાર્ટ્સ, ડિલિવરી શેડ્યૂલ અને નિયમનકારી મંજૂરી જેવા અનેક તબક્કા હોય છે.
આથી 105 વિમાનોનો આ આંકડો હાલમાં અહેવાલોમાં દર્શાવવામાં આવેલી સંભાવના તરીકે જોવો વધુ યોગ્ય છે.
કઈ ભારતીય એરલાઇન્સને મળી શકે છે વિમાન?
અહેવાલોમાં ત્રણ ભારતીય ઉડ્ડયન કંપનીઓના નામ સામે આવ્યા છે. તેમાં Pinnacle Air, Air Kerala અને Slick Aviationનો સમાવેશ થાય છે.
અહેવાલ મુજબ:
Pinnacle Air માટે આશરે 50 વિમાનોની ચર્ચા છે.
Air Kerala માટે આશરે 20 વિમાનોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
Slick Aviation માટે આશરે 35 વિમાનોની સંભાવના જણાવવામાં આવી છે.
આ રીતે કુલ સંખ્યા 105 જેટ્સ થાય છે.
જો આ ઓર્ડર વાસ્તવિક રીતે અમલમાં આવે, તો આ એરલાઇન્સ માટે પોતાના કાફલાને ઝડપથી વિસ્તૃત કરવાની તક બની શકે છે. ખાસ કરીને પ્રાદેશિક રૂટ્સ પર મોટા પેસેન્જર એરક્રાફ્ટ કરતાં નાના અને મધ્યમ કદના વિમાનો વધુ વ્યવહારુ બની શકે છે.
Il-114-300 શું છે?
Il-114-300 રશિયામાં વિકસાવવામાં આવેલું ટર્બોપ્રોપ રિજનલ પેસેન્જર એરક્રાફ્ટ છે. તેનો મુખ્ય હેતુ એવા રૂટ્સ પર સેવા આપવાનો છે જ્યાં બહુ મોટા વિમાનો ચલાવવાની જરૂરિયાત ન હોય.
ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં આવા એરક્રાફ્ટનું મહત્વ વધી શકે છે. દેશના મોટા શહેરો વચ્ચે હવાઈ સેવા પહેલેથી જ ઘણી કંપનીઓ આપે છે, પરંતુ નાના શહેરો અને ઓછા મુસાફરો ધરાવતા રૂટ્સ પર નિયમિત ફ્લાઇટ ચલાવવી ઘણી વખત પડકારરૂપ બને છે.
રિજનલ એરક્રાફ્ટ આવા રૂટ્સ માટે યોગ્ય સાબિત થઈ શકે છે. જો નાના શહેરોમાં હવાઈ કનેક્ટિવિટી વધે તો વેપાર, પ્રવાસન, શિક્ષણ અને રોજગાર માટે લોકોની અવરજવર પણ સરળ બની શકે છે.
રશિયા શા માટે પોતાના વિમાનો પર ભાર આપી રહ્યું છે?
રશિયન એવિએશન ઉદ્યોગ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી પશ્ચિમી પ્રતિબંધો અને સપ્લાય ચેઇન સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરી રહ્યો છે. વિમાન ઉદ્યોગમાં એન્જિન, એવિઓનિક્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઘટકો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇન મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
રશિયા હવે પોતાના એરક્રાફ્ટ કાર્યક્રમોમાં સ્થાનિક રીતે વિકસાવવામાં આવેલા પાર્ટ્સ અને ટેક્નોલોજીનો હિસ્સો વધારવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે.
અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે Il-114-300માં મોટા પ્રમાણમાં રશિયન ટેક્નોલોજી અને સ્થાનિક ઘટકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ કારણે રશિયા તેને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોથી ઓછું પ્રભાવિત થતું એરક્રાફ્ટ તરીકે રજૂ કરી રહ્યું છે.
પરંતુ વિમાન પર કોઈપણ પ્રતિબંધની અસર નહીં થાય એવો દાવો કેટલો વ્યવહારિક છે તે સમજવા માટે દરેક ઘટક, પ્રમાણપત્ર, જાળવણી વ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇનનું અલગથી મૂલ્યાંકન કરવું પડે છે.
ભારત માટે આ ડીલ શા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે?
ભારતમાં હવાઈ મુસાફરીનું બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એરપોર્ટોની સંખ્યા, નવા રૂટ્સ અને મુસાફરોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે.
પરંતુ ભારતનું ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર હજુ પણ મોટા ભાગે થોડા મોટા એરક્રાફ્ટ ઉત્પાદકો પર નિર્ભર છે. જો રશિયન રિજનલ જેટ્સ ભારતીય બજારમાં પ્રવેશે તો એરક્રાફ્ટ સપ્લાયના ક્ષેત્રમાં વૈવિધ્ય આવી શકે છે.
તે ઉપરાંત પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી માટે અલગ પ્રકારના વિમાનોની જરૂરિયાત રહે છે. દરેક રૂટ પર મોટા નેરોબોડી એરક્રાફ્ટ ચલાવવું આર્થિક રીતે યોગ્ય ન પણ હોય. ઓછા મુસાફરો ધરાવતા રૂટ્સ માટે નાના એરક્રાફ્ટ વધુ અસરકારક બની શકે છે.
નાના શહેરો માટે બની શકે છે નવી તક
ભારત સરકાર લાંબા સમયથી નાના શહેરો અને દૂરના વિસ્તારોને હવાઈ માર્ગે જોડવા માટે પ્રયાસ કરી રહી છે. આ પ્રકારની પ્રાદેશિક હવાઈ સેવા માત્ર મુસાફરીને ઝડપી બનાવતી નથી, પરંતુ સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર પણ અસર કરી શકે છે.
જો કોઈ શહેરને નિયમિત હવાઈ સેવા મળે તો ત્યાં પ્રવાસન ક્ષેત્રને ફાયદો થઈ શકે છે. ઉદ્યોગો માટે કર્મચારીઓ અને વ્યવસાયિક ભાગીદારોની અવરજવર સરળ બની શકે છે. વિદ્યાર્થીઓ અને દર્દીઓ માટે મોટા શહેરો સુધી પહોંચવાનો સમય પણ ઘટી શકે છે.
આ સંદર્ભમાં 105 જેટ્સની સંભવિત ડીલને માત્ર એરલાઇન માટેની ખરીદી તરીકે નહીં પરંતુ ભારતના પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન માળખાના વિકાસ સાથે પણ જોવામાં આવી શકે છે.
રશિયા-ભારત સંબંધોમાં ઉડ્ડયનની નવી ભૂમિકા
ભારત અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો પરંપરાગત રીતે સંરક્ષણ, ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક સહકાર માટે જાણીતા રહ્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે વર્ષોથી રક્ષા ક્ષેત્રમાં સહકાર રહ્યો છે.
હવે બંને દેશો વેપાર અને ટેક્નોલોજીના અન્ય ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવા માંગે છે. સિવિલ એવિએશન તેમાં એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર બની શકે છે.
જો રશિયન વિમાનો ભારતમાં મોટા પાયે આવે તો માત્ર વિમાન ખરીદી પૂરતી બાબત નહીં રહે. તેની સાથે પાઇલટ તાલીમ, મેન્ટેનન્સ, રિપેર, સ્પેર પાર્ટ્સ અને ટેકનિકલ સપોર્ટ જેવી નવી તકો પણ ઊભી થઈ શકે છે.
આથી આવી ડીલ ભારતીય એવિએશન ઉદ્યોગ માટે લાંબા ગાળે અનેક પ્રકારની વ્યાપારી સંભાવનાઓ ઊભી કરી શકે છે.
પુતિનની સંભવિત ભારત મુલાકાતથી વધશે ધ્યાન
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની સંભવિત ભારત મુલાકાત સાથે પણ જોડવામાં આવી રહ્યો છે. BRICS સંબંધિત બેઠક પહેલાં અથવા તેની આસપાસ ભારત અને રશિયા વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય દ્વિપક્ષીય ચર્ચાઓ થવાની શક્યતા અંગે અહેવાલો છે.
આવી બેઠકોમાં સામાન્ય રીતે રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ ઉપરાંત વેપાર, ઊર્જા, સંરક્ષણ અને ટેક્નોલોજી સહકાર અંગે ચર્ચા થઈ શકે છે.
જો ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની આ સંભવિત ડીલ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવે તો તે બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સહકારને વધુ વિસ્તૃત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
BRICS સમિટ અને વૈશ્વિક રાજદ્વારી
BRICS હવે વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક ચર્ચામાં મહત્વપૂર્ણ મંચ બની ગયું છે. ભારત માટે BRICSની યજમાની માત્ર એક આંતરરાષ્ટ્રીય બેઠકનું આયોજન નથી, પરંતુ વિવિધ દેશો સાથે રાજદ્વારી સંબંધો મજબૂત કરવાની તક પણ છે.
રશિયા અને ભારત વચ્ચેની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. વેપાર, સ્થાનિક ચલણમાં વ્યવહાર, ઊર્જા સહકાર, સંરક્ષણ અને ટેક્નોલોજી જેવા મુદ્દાઓ સાથે પરિવહન અને નાગરિક ઉડ્ડયન પણ ચર્ચામાં આવી શકે છે.
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની સંભવિત હાજરી અંગે પણ વિવિધ અહેવાલો સામે આવ્યા છે, જોકે આવી મુલાકાત અંગે સત્તાવાર પુષ્ટિ અને અંતિમ કાર્યક્રમને મહત્વ આપવું જરૂરી છે.
ડીલ સામે પડકારો પણ ઓછા નથી
105 વિમાનોની સંભવિત ખરીદી મોટી તક છે, પરંતુ તેની સાથે અનેક પડકારો પણ જોડાયેલા છે.
ભારતીય એરલાઇન્સ માટે કોઈ નવા પ્રકારનું એરક્રાફ્ટ ખરીદવું એટલે માત્ર વિમાન ખરીદવું નહીં. પાઇલટ અને ક્રૂને તાલીમ આપવી પડે, મેન્ટેનન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવું પડે અને સ્પેર પાર્ટ્સની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી પડે.
સાથે જ ભારતીય નિયમનકારી સત્તાવાળાઓ પાસેથી જરૂરી મંજૂરી અને એરક્રાફ્ટ સર્ટિફિકેશન પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
જો વિમાનનો ઉપયોગ ભારતમાં મોટા પાયે થવાનો હોય તો લાંબા ગાળાની સર્વિસ અને સપોર્ટ સિસ્ટમ પણ વિશ્વસનીય હોવી જરૂરી છે.
ભારતીય મુસાફરો માટે શું બદલાઈ શકે?
જો આ પ્રકારના રિજનલ એરક્રાફ્ટનો ઉપયોગ ભારતમાં વધે તો મુસાફરોને સીધો લાભ મળી શકે છે. ખાસ કરીને એવા શહેરો માટે જ્યાં હાલમાં ફ્લાઇટના વિકલ્પો ઓછા છે, ત્યાં નવી એરલાઇન અને નવા એરક્રાફ્ટથી કનેક્ટિવિટી વધવાની શક્યતા રહે છે.
વધુ એરલાઇન્સ અને વધુ રૂટ્સનો અર્થ સ્પર્ધામાં વધારો પણ થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે આ બાબત ટિકિટના ભાડા, ફ્લાઇટની આવર્તન અને મુસાફરોને મળતી સુવિધાઓ પર અસર કરી શકે છે.
જોકે અંતિમ અસર એરલાઇન્સના ઓપરેશનલ ખર્ચ, ઇંધણ ખર્ચ, એરપોર્ટ ફી અને મુસાફરોની માંગ જેવા પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે.
માત્ર વિમાન ખરીદવાથી સફળતા નહીં મળે
કોઈપણ એરક્રાફ્ટ પ્રોગ્રામની સફળતા તેના ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશનથી આગળ જાય છે. ભારતમાં સફળ થવા માટે એરક્રાફ્ટને વિશ્વસનીય સર્વિસ નેટવર્ક, સરળ મેન્ટેનન્સ અને યોગ્ય વ્યાવસાયિક મોડલની જરૂર પડશે.
ભારતીય મુસાફરો હવે સુરક્ષા, સમયપાલન, આરામ અને કિંમત—ચારેય બાબતો પર ધ્યાન આપે છે. તેથી નવી એરલાઇન્સ માટે માત્ર નવા વિમાનનો કાફલો પૂરતો નથી. તેમને મજબૂત ઓપરેશનલ સિસ્ટમ પણ ઊભી કરવી પડશે.
