૩ લાખનો આઈફોન અને માત્ર ૩,૦૦૦ની EMI? ખરીદી કરતા પહેલાં જાણી લો અર્થશાસ્ત્રીઓની આ ચેતવણી!
આજના આધુનિક યુગમાં મોબાઈલ, સ્માર્ટ ટીવી, ફ્રિજ કે ફર્નિચર જેવી નાની-મોટી દરેક વસ્તુની ખરીદી સાથે આસાન હપ્તા એટલે કે EMI નો વિકલ્પ ખૂબ જ સરળતાથી મળી રહે છે. એક સમયે જે વસ્તુઓ ખરીદવા માટે મહિનાઓ સુધી પૈસા બચાવવા પડતા હતા, તે હવે માત્ર એક ક્લિક અથવા ક્રેડિટ કાર્ડના સ્વાઈપ પર ઘરે આવી જાય છે. આસાન હપ્તાની આ સુવિધાએ મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદવાનું ચોક્કસપણે સરળ બનાવ્યું છે, પરંતુ આ જ સુવિધાના કારણે આજના યુવાનોમાં બિનજરૂરી ખર્ચ અને સતત દેવું (કર્જ) કરવાની એક ખતરનાક આદત પણ ઝડપથી વધી રહી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, આગામી ૧૨ તારીખે સાંજે ૫:૩૦ વાગ્યાથી આઈફોનના નવા મોડલ્સ – iPhone 18 Pro, Pro Max અને iPhone Duo નું બુકિંગ શરૂ થવાનું છે. આ ફોન્સની શરૂઆતી કિંમત અનુક્રમે રૂ. ૧.૬૫ લાખ, રૂ. ૧.૮૦ લાખ અને રૂ. ૩ લાખ જેટલી ઊંચી છે. સિદ્ધાર્થ નામના એક યુવક પાસે પહેલેથી જ ખૂબ જ સરસ અને વર્કિંગ કંડિશનમાં સ્માર્ટફોન ઉપલબ્ધ છે, છતાં પણ તે માત્ર ક્રેઝ અને દેખાદેખીમાં રૂ. ૩ લાખનો આઈફોન Duo માત્ર EMI પર ખરીદવાની સંપૂર્ણ તૈયારી કરી રહ્યો છે.
વાસ્તવમાં, હવે કોઈપણ વસ્તુ ખરીદવા માટે આખી રકમ ભેગી થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી પડતી નથી. દર મહિને એક નાની રકમ આપીને મોંઘી અને લક્ઝુરિયસ વસ્તુઓ ઘરે લાવી શકાય છે, અને આ જ ‘ઇન્સ્ટન્ટ સેટિસ્ફેક્શન’ (ત્વરિત સંતોષ) ની સુવિધા આજના યુવાનોને સૌથી વધુ આકર્ષિત કરી રહી છે.
૩૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોમાં દેવાનો ગંભીર વધારો
ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલ (TransUnion CIBIL) ના માર્ચ ૨૦૨૬ ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ ની ત્રિમાસિક ગાળામાં ૩૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના નવા ધિરાણ લેનારાઓ (New-to-Credit Borrowers) ની સંખ્યામાં એક જ વર્ષમાં ૧૭% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. એટલું જ નહીં, દેશમાં પહેલીવાર લોન કે ધિરાણ લેનારા કુલ લોકોમાં આ ૩૫ વર્ષથી નાની વયના યુવાનોની હિસ્સેદારી પ૮% જેટલી ઊંચી રહી છે.
આ જ સમયગાળા દરમિયાન ટીવી, ફ્રિજ, વોશિંગ મશીન અને મોબાઈલ જેવા કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ ખરીદવા માટે લેવામાં આવેલી લોનમાં વાર્ષિક ધોરણે ૨૨% નો જંગી વધારો નોંધાયો છે. બીજી તરફ, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના આંકડા અનુસાર માર્ચ ૨૦૨૫ માં બેંકોના પર્સનલ લોન ક્રેડિટમાં વાર્ષિક ધોરણે ૧૪% નો તીવ્ર વધારો થયો હતો. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આજના યુવાનો પોતાની કમાણી કરતા વધુ પોતાના ભવિષ્યની કમાણી ગીરવે મૂકીને વર્તમાનમાં ખર્ચ કરી રહ્યા છે.
નાની-નાની EMI ભેગી થઈને બની શકે છે આર્થિક બોજ
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ માત્ર એક ફોન ખરીદે છે અને તેની EMI મહિને ૩ થી ૪ હજાર રૂપિયા આવે છે, ત્યારે તે રકમ ખૂબ જ નાની અને બિનહાનિકારક લાગે છે. પરંતુ સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે આ એક EMI ની સાથે સાથે નવો લેપટોપ, બાઇક, સ્માર્ટ ટીવી કે બ્રાન્ડેડ કપડાંની અન્ય નાની-નાની EMI ઉમેરાવા લાગે છે. મહિનાના અંતે જ્યારે આ તમામ હપ્તાઓ ભેગા થાય છે, ત્યારે તે વ્યક્તિના માસિક બજેટ પર એક બહુ મોટો આર્થિક બોજ બની જાય છે.
વરિષ્ઠ અર્થશાસ્ત્રી આકાશ જિંદાલના મતે, યુવાનોએ પોતાના નાણાકીય વ્યવસ્થાપનમાં ખાસ શિસ્ત જાળવવી જોઈએ. કોઈપણ વ્યક્તિએ પોતાની માસિક ચોખ્ખી આવકના વધુમાં વધુ ૩૦% હિસ્સો જ EMI માં આપવો જોઈએ. બાકીની ૭૦% આવક ઘરના રોજીંદા ખર્ચ, ભવિષ્યની બચત, રોકાણ અને અચાનક આવી પડતી કટોકટી કે ઈમરજન્સી ખર્ચ માટે અનામત રાખવી અત્યંત જરૂરી છે. જો તમારી EMI આવકના ૩૦% થી વધી જાય છે, તો તમે ધીમે ધીમે દેવાની જાળમાં ફસાતા જાઓ છો.
EMI પર ખરીદી કરતા પહેલા આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
આપણે એ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે EMI વિકલ્પ પસંદ કરવાથી વસ્તુની મૂળ કિંમત કે તમારો ખર્ચ ઓછો નથી થઈ જતો, પરંતુ માત્ર એક મોટી રકમ નાના-નાના ભાગોમાં વહેંચાઈ જાય છે. તેથી કોઈપણ ખરીદી કરતા પહેલાં નીચે મુજબના મુદ્દાઓ પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવો જોઈએ:
કુલ કિંમતનું ગણિત: EMI માં ખરીદી કરતી વખતે વ્યાજ, પ્રોસેસિંગ ફી અને અન્ય છુપા ચાર્જ ઉમેરાયા પછી વસ્તુની આખરી કિંમત કેટલી થાય છે તે ચકાસો.
હપ્તાની મુદત: EMI નો સમયગાળો કેટલો લાંબો છે તે જુઓ. લાંબા ગાળાની EMI તમારા ભવિષ્યના નાણાકીય આયોજનને બાધિત કરી શકે છે.
જરૂરિયાત કે શોખ: શું આ વસ્તુ ખરેખર જરૂરી છે કે પછી માત્ર ‘નો કૉસ્ટ EMI’ ની જાહેરાત જોઈને તમે ખરીદી રહ્યા છો?
ઈમરજન્સી કે ખરેખર જરૂરિયાતના સમયે EMI ની સુવિધા ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ માત્ર એટલા માટે ખરીદી કરવી કે વસ્તુ આસાન હપ્તા પર મળી રહી છે, તે આગળ જતાં ગંભીર નાણાકીય સંકટ ઊભું કરી શકે છે. યુવાનો માટે તેમની ઈચ્છાઓ પૂરી કરવાની સાથે સાથે બચત, રોકાણ અને EMI વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવું એ જ લાંબા ગાળાની આર્થિક સ્વતંત્રતાની ચાવી છે.
