રસોડામાં રસોઈ ગેસ લીકેજનું જોખમ? માત્ર ૨ મિનિટમાં આ રીતે કરો લીકેજની ઓળખ અને અટકાવો મોટી હોનારત
દરેક ઘરમાં રસોઈ ગેસ (LPG) નો ઉપયોગ દૈનિક જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. પરંતુ ઘણી વખત રસોઈ બનાવ્યા પછી કે સ્ટવ બંધ કર્યા પછી પણ રસોડામાં ગેસની ગંધ આવતી હોય છે. સામાન્ય રીતે લોકો આ ગંધને અવગણે છે અથવા બળેલી વાનગીની ગંધ સમજીને ભૂલ કરી બેસે છે. પરંતુ આ પ્રકારની બેદરકારી ક્યારેક ગંભીર અકસ્માત કે આગની હોનારતમાં પરિણમી શકે છે. જો તમારા રસોડામાં પણ ગેસની ગંધ આવતી હોય, તો ગભરાયા વગર માત્ર ૨ મિનિટમાં લીકેજ ક્યાંથી થઈ રહ્યું છે તે કેવી રીતે તપાસવું અને સુરક્ષા માટે કયા પગલાં ભરવા તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે.
ગેસની ગંધ આવે ત્યારે સૌથી પહેલાં શું કરવું?
જો રસોડામાં ગેસની તીવ્ર ગંધ આવી રહી હોય, તો સૌથી પહેલા શાંત રહીને પ્રાથમિક સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરો. ગંધ ચકાસવા માટે ક્યારેય દિવાસળી, લાઇટર કે અન્ય કોઈ સળગતી જ્યોતનો ઉપયોગ કરશો નહીં. આ ઉપરાંત, રસોડાની ઇલેક્ટ્રિક સ્વીચો ચાલુ કે બંધ કરવાનું ટાળો, કારણ કે સ્વીચના નાના સ્પાર્કથી પણ ગેસ પકડી શકે છે. તુરંત જ ઘરની બારીઓ અને દરવાજા ખોલી દો જેથી ગેસ બહાર નીકળી જાય અને હવાની અવરજવર (Ventilation) શરૂ થાય. જો સુરક્ષિત રીતે શક્ય હોય, તો સિલિન્ડર પર રહેલું મુખ્ય રેગ્યુલેટર તુરંત બંધ કરી દેવું જોઈએ.
લીકેજ તપાસવાની તબક્કાવાર રીત
૧. બધા ગેસ નોબ્સ (Knobs) તપાસો:
ઘણી વખત રસોઈ કર્યા પછી આપણે સ્ટવનો નોબ બંધ કરીએ છીએ, પરંતુ તે થોડો ઢીલો અથવા અડધો ખુલ્લો રહી જાય છે. નોબ સંપૂર્ણપણે ‘OFF’ પોઝિશનમાં છે કે નહીં તે કાળજીપૂર્વક ચકાસો. જો કોઈ નોબ ખરાબ હોય, જામ થઈ ગયો હોય કે યોગ્ય રીતે બંધ ન થતો હોય તો તે બર્નરનો ઉપયોગ બંધ કરી તુરંત ટેકનિશિયનનો સંપર્ક કરવો.
૨. બર્નર અને વાલ્વની આસપાસ તપાસ કરો:
જો બધા નોબ્સ બંધ હોવા છતાં ચોક્કસ બર્નર પાસે ગંધ વધુ આવતી હોય, તો તેના આંતરિક વાલ્વમાં ખામી હોઈ શકે છે. વાલ્વ ગેસના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરે છે. ખામીયુક્ત વાલ્વને કારણે બંધ સ્થિતિમાં પણ ગેસ લીક થાય છે. આવા સમયે બર્નરને ફરીથી સળગાવવાનો પ્રયાસ ન કરો.
૩. ગેસ પાઇપ અને કનેક્શન ચકાસો:
લીકેજ માત્ર સ્ટવમાં જ નહીં, પરંતુ ગેસ પાઇપ, તેના જોડાણો, સ્ટવની પાછળ કે સિલિન્ડરની નજીકના ભાગમાંથી પણ થઈ શકે છે. જો તાજેતરમાં સ્ટવ ખસેડ્યો હોય કે સિલિન્ડર બદલ્યો હોય, તો કનેક્શન ઢીલું થઈ ગયું હોવાની શક્યતા વધી જાય છે.
૪. જૂની કે ક્ષતિગ્રસ્ત પાઇપ તપાસો:
ગેસ પાઇપ સમય જતાં ગરમી, તેલ અને દબાણને કારણે કઠણ થઈ જાય છે અથવા તેમાં બારીક તિરાડો પડી જાય છે. પાઇપ પર ઘસારો, ફૂલેલો ભાગ કે કાપ દેખાય તો સ્ટવનો ઉપયોગ તુરંત બંધ કરો. આવી પાઇપ પર સેલોટેપ કે ગુંદર લગાવી કામચલાઉ સમારકામ કરવાનો પ્રયાસ ક્યારેય ન કરવો.
૫. રેગ્યુલેટર અને સિલિન્ડરનું જોડાણ:
જો ગંધ સિલિન્ડર અથવા રેગ્યુલેટર પાસે વધારે આવતી હોય, તો રેગ્યુલેટર યોગ્ય રીતે ફિટ થયું છે કે નહીં તે તપાસો. સાબુના પાણીના ફીણ (Soap Solution Test) નો ઉપયોગ કરીને કનેક્શન પર લગાવવાથી જો પરપોટા બને, તો ત્યાંથી લીકેજ હોવાની ખાતરી થાય છે.
જાતે રિપેરિંગ કરવાનું જોખમ ન લો
રસોઈ ગેસ કનેક્શનના ઉપકરણો અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. વાલ્વ, પાઇપ કે રેગ્યુલેટરને જાતે ખોલવાનો, કડક કરવાનો કે ઘરગથ્થુ દેશી જુગાડથી સરખો કરવાનો પ્રયાસ ક્યારેય કરવો જોઈએ નહીં. જો લીકેજની ગંધ તીવ્ર હોય કે નિયંત્રણમાં ન આવતી હોય, તો રસોડું છોડીને પરિવારના સભ્યો સાથે સુરક્ષિત સ્થળે બહાર નીકળી જવું અને ગેસ એજન્સીના ઈમરજન્સી હેલ્પલાઈન નંબર અથવા અનુભવી ટેકનિશિયનની મદદ લેવી જ હિતાવહ છે.
