મોતિયાની મફત સારવારથી લઈને ડિજિટલ ટ્રેકિંગ સુધી: અંધત્વ મુક્ત ગુજરાત તરફ મજબૂત કદમ
માનવ જીવનમાં આંખો એ ઈશ્વરનું આપેલું એક અનમોલ વરદાન છે. આંખો વગર આ સુંદર દુનિયાની કલ્પના પણ અશક્ય છે. તાજેતરમાં અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલના ૧૨૦૦ બેડના પરિસરમાં ૨૭મા ‘વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસ’ની રાજ્યકક્ષાની ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ અવસરે ગુજરાત સરકારે રાજ્યના નાગરિકોના નેત્ર સ્વાસ્થ્યને લઈને કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી લક્ષ્યો જાહેર કર્યા છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે ગુજરાત સરકાર અંધત્વ નિવારણ માટે કેવી ઉત્તમ પહેલ કરી રહી છે અને આપણે આપણી આંખોની સંભાળ કેવી રીતે રાખી શકીએ છીએ.
વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં અંધત્વનો દર ઘટાડીને ૦.૨૦% કરવાનો નિર્ધાર
આજની ભાગદોડ ભરેલી જીવનશૈલી અને વધતી વય સાથે આંખોની સમસ્યાઓમાં પણ વધારો થઈ રહ્યો છે. હાલમાં ગુજરાતમાં અંધત્વનો દર ૦.૨૫ ટકા જેટલો છે, જેને રાજ્ય સરકારે ઘટાડીને વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૦.૨૦ ટકા સુધી લાવવાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે. આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે સરકાર દ્વારા તલસ્પર્શી આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેથી રાજ્યના ગામેગામ અને ફળિયા ફળિયા સુધી નેત્ર આરોગ્યની સેવાઓ પહોંચાડી શકાય.
૪૦ વર્ષથી વધુ વયના લોકો માટે ત્રિ-સ્તરીય કોમ્યુનિટી આઈ સ્ક્રિનિંગ
સામાન્ય રીતે ઉંમર વધવાની સાથે મોતિયા (Cataract) અને ગ્લુકોમા (Glaucoma) જેવી આંખની ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકારે ૪૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના તમામ નાગરિકો માટે વિશેષ ત્રિ-સ્તરીય કોમ્યુનિટી આઈ સ્ક્રિનિંગ કાર્યક્રમનો પ્રારંભ કર્યો છે.
આ ત્રિ-સ્તરીય વ્યવસ્થા અંતર્ગત ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં પાયાના સ્તરેથી નાગરિકોની આંખોની તપાસ કરવામાં આવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિમાં દ્રષ્ટિની ખામી કે કોઈ બીમારી જણાય, તો તેને તાત્કાલિક ધોરણે યોગ્ય સારવાર માટે રિફર કરવામાં આવે છે. આંખની કોઈપણ બીમારીનું નિદાન જો સમયસર થઈ જાય, તો દ્રષ્ટિ ગુમાવવાનું જોખમ મોટા પ્રમાણમાં ટાળી શકાય છે.
૬૦ થી ૮૦ હજાર સુધીની મોંઘી મોતિયાની સારવાર તદ્દન મફત
આરોગ્ય ક્ષેત્રે ગુજરાત સરકારની “મોતિયા અંધત્વ મુક્ત ગુજરાત” ઝુંબેશ આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના દર્દીઓ માટે એક મોટો વરદાન સાબિત થઈ રહી છે. ખાનગી હોસ્પિટલોમાં અત્યાધુનિક હાઇડ્રોફોબિક નેત્રમણિ (IOL) સાથે ફેકોઇમલ્સિફિકેશન પદ્ધતિથી થતી મોતિયાની સર્જરીનો ખર્ચ સાધારણ રીતે ૬૦,૦૦૦ રૂપિયાથી લઈને ૮૦,૦၀၀ રૂપિયા સુધીનો થાય છે. સામાન્ય પરિવાર માટે આ ખર્ચ ઉઠાવવો ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે.
પરંતુ, રાજ્યની સરકારી હોસ્પિટલો અને આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં આ જ અત્યાધુનિક પદ્ધતિથી થતી ઓપરેશનની સુવિધા નાગરિકોને એક પણ રૂપિયાના ખર્ચ વિના તદ્દન વિનામૂલ્યે પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. આ યોજનાના કારણે હજારો જરૂરિયાતમંદ લોકો ફરીથી સ્પષ્ટ દુનિયા જોઈ શક્યા છે.
રાષ્ટ્રીય નેત્રજ્યોતિ અભિયાનમાં ગુજરાતનું ગૌરવવંતુ અગ્રસ્થાન
કેન્દ્ર સરકારના ‘રાષ્ટ્રીય નેત્રજ્યોતિ અભિયાન’ અંતર્ગત મોતિયાના નિવારણ અને નેત્ર સારવાર માટે જે પણ લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા, તેમાં ગુજરાતે શાનદાર કામગીરી કરીને સમગ્ર દેશમાં પોતાનું અગ્રસ્થાન જબૂકાવ્યું છે. રાજ્યમાં આવેલી અત્યાધુનિક મેડિકલ કોલેજો, સુસજ્જ આઈ હોસ્પિટલો, ચક્ષુદાન કેન્દ્રો અને મજબૂત આરોગ્ય માળખાના કારણે નેત્ર સારવારનું નેટવર્ક આજે દેશભરમાં રોલ મોડેલ સમાન બન્યું છે.
બાળકો માટે ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને TECHO+ પોર્ટલ
માત્ર વડીલો જ નહીં, પરંતુ આજની આધુનિક પેઢી એટલે કે બાળકો પણ આંખની નબળાઈ અને ચશ્માના નંબરનો ભોગ બની રહ્યા છે. તેને ધ્યાનમાં રાખીને RBSK 2.0 યોજના હેઠળ ૦ થી ૧૮ વર્ષ સુધીના બાળકોની આંખોની નિયમિત તપાસ કરવામાં આવે છે. જરૂરિયાતમંદ બાળકોને વિનામૂલ્યે ચશ્માં અને અન્ય આવશ્યક સારવાર પૂરી પાડવામાં આવે છે.
આ તમામ વિગતોને હવે TECHO+ પોર્ટલ સાથે જોડવામાં આવી છે, જેનાથી બાળકની પ્રાથમિક તપાસથી લઈને તેની સંપૂર્ણ સારવાર સુધીનું ડિજિટલ મોનિટરિંગ સરળ બની ગયું છે. આ ઉપરાંત, આ કાર્યક્રમમાં નેત્ર આરોગ્યના ડેટા ટ્રેકિંગ માટે ખાસ ‘NPCBVI મોડ્યુલ’નું પણ અનાવરણ કરવામાં આવ્યું છે.
ડિજિટલ યુગમાં આંખોની સંભાળ માટે ‘૨૦-૨૦-૨૦’ નિયમ
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઈલ, લેપટોપ અને ટીવી સ્ક્રીન સામે કલાકો સુધી બેસી રહેવાથી નાના બાળકોથી લઈને યુવાનો સુધીના તમામ લોકોની આંખો પર ખૂબ ખરાબ પ્રભાવ પડી રહ્યો છે. સ્ક્રીન ટાઈમ વધવાથી આંખોમાં શુષ્કતા (Dry Eyes) અને નબળાઈ જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
આ સમસ્યાના નિવારણ માટે નિષ્ણાતો દ્વારા ‘૨૦-૨૦-૨૦’ નિયમ અપનાવવાની ખાસ સલાહ આપવામાં આવી છે:
દર ૨૦ મિનિટે સ્ક્રીન પરથી નજર હટાવો.
ઓછામાં ઓછી ૨૦ સેકન્ડ માટે વિરામ લો.
આશરે ૨૦ ફૂટ દૂર રહેલી કોઈપણ વસ્તુ તરફ જુઓ.
આ ઉપરાંત બાળકોને વધુને વધુ આઉટડોર (બહારની) રમતોમાં જોડવા, વિટામિન-એ યુક્ત પૌષ્ટિક ખોરાક લેવા અને નિયમિત રીતે આંખની તપાસ કરાવવા માટે પણ જનજાગૃતિ ફેલાવવામાં આવી રહી છે.
