સ્પામ કૉલ્સ અને સાયબર ફ્રોડનો આવશે અંત! ભારત સરકાર લાવી રહી છે ચમત્કારી ‘CNAP’ ટેકનોલોજી
અજાણ્યા નંબર પરથી આવતા ફેક અને સ્પામ કૉલ્સથી પરેશાન લોકોને હવે મોટી રાહત મળવા જઈ રહી છે. કૉલ કરનાર વ્યક્તિનું અસલી નામ હવે થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશન્સ વિના જ તમારા મોબાઈલ સ્ક્રીન પર ચમકશે. ભારત સરકારના ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) દ્વારા આ નવી ટેકનોલોજીકલ સિસ્ટમ લાગુ કરવાની દિશામાં મોટું કદમ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે.
અજાણ્યા કૉલ્સથી મળશે મુક્તિ: ભારત સરકારની નવી ‘CNAP’ સિસ્ટમ લાગુ
ભારતમાં ડિજિટલ ફ્રોડ, સાયબર ક્રાઈમ અને અજાણ્યા નંબરો પરથી આવતા સ્પામ કૉલ્સ પર લગામ લગાવવા માટે ટેલિકોમ વિભાગ (Department of Telecommunications – DoT) એ તમામ પ્રમુખ ટેલિકોમ ઓપરેટરોને કડક સૂચનાઓ જારી કરી છે.
ગ્રાહકોની સુરક્ષા અને પારદર્શિતા વધારવાના હેતુથી દેશમાં ‘કોલિંગ નેમ પ્રેઝન્ટેશન’ (Calling Name Presentation – CNAP) સર્વિસ અમલમાં મૂકવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ નવી જોગવાઈ હેઠળ દેશની તમામ અગ્રણી ટેલિકોમ કંપનીઓ જેવી કે રિયાલન્સ જિઓ (Jio), એરટેલ (Airtel), વોડાફોન આઈડિયા (Vi), અને બીએસએનએલ (BSNL) એ પોતાના 4G અને તેનાથી ઉપરના હાઈ-સ્પીડ નેટવર્ક પર આ ફિચર ફરજિયાતપણે પૂરું પાડવાનું રહેશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ નવી CNAP સિસ્ટમ?
અત્યાર સુધી અજાણ્યા નંબર પરથી કૉલ આવે ત્યારે કોણ બોલી રહ્યું છે તે જાણવા માટે લોકોએ ‘ટ્રુકોલર’ (Truecaller) કે અન્ય થર્ડ-પાર્ટી એપ્સ પર આધાર રાખવો પડતો હતો. આવી એપ્લિકેશન્સ ઘણીવાર યુઝર્સના ફોનબુક અને પ્રાઇવેટ ડેટાનો ઉપયોગ કરતી હતી. પરંતુ CNAP આવ્યા બાદ ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.
કોઈ થર્ડ-પાર્ટી એપની જરૂર નહીં: આ સિસ્ટમ માટે ગ્રાહકોએ મોબાઈલમાં ટ્રુકોલર કે અન્ય કોઈ વધારાની એપ ડાઉનલોડ કરવી નહીં પડે.
ઓટોમેટિક નામ દેખાશે: જ્યારે પણ કોઈ અજાણ્યા ભારતીય મોબાઈલ નંબર પરથી તમને કૉલ આવશે, ત્યારે કૉલ કરનારનું સત્તાવાર રજિસ્ટર્ડ નામ (Registered Name) કૉલર આઈડી સાથે તમારી સ્ક્રીન પર સીધું જ ડિસ્પ્લે થશે.
સેવ કરેલા કોન્ટેક્ટ્સ: જો કૉલ કરનારનો નંબર તમારા ફોનની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં અગાઉથી સેવ કરેલો હશે, તો તમારા ફોનમાં જે નામથી નંબર સેવ હશે તે જ નામ સ્ક્રીન પર દેખાશે.
કૉલરનું સાચું નામ કેવી રીતે શોધી કાઢશે ટેલિકોમ કંપનીઓ?
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે સીમકાર્ડ વાપરનારનું સાચું નામ સ્ક્રીન પર કેવી રીતે આવશે?
ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ, જ્યારે તમે નવું સીમકાર્ડ ખરીદો છો ત્યારે કેવાયસી (KYC) પ્રક્રિયા દરમિયાન તમારું આધાર કાર્ડ કે સરકારી આઈડી પ્રૂફ જમા થાય છે. દેશની ટેલિકોમ કંપનીઓ પોતાના યુઝર્સના મોબાઈલ નંબર સાથે તેમના આધાર/સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં રજિસ્ટર્ડ થયેલા અસલી નામોનું એક સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ ડેટાબેઝ તૈયાર કરશે.
જ્યારે પણ કોઈ યુઝર કૉલ કરશે, ત્યારે સામેના નેટવર્ક સિસ્ટમ દ્વારા આ ડેટાબેઝમાંથી તે નંબર સાથે જોડાયેલું સત્તાવાર નામ ક્ષણવારમાં મેળવીને કૉલ મેળવનાર વ્યક્તિના મોબાઈલ સ્ક્રીન પર દર્શાવવામાં આવશે. આનાથી ખોટા કે બોગસ નામોથી લોકોને ગેરમાર્ગે દોરવાનું મુશ્કેલ બનશે.
શું વિદેશથી આવતા કૉલ્સ પર પણ નામ દેખાશે?
પરદેશથી આવતા ઇન્ટરનેશનલ કૉલ્સ અને વિશેષ પ્રાઇવેસી સુવિધા ધરાવતા યુઝર્સ માટે આ નિયમોમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે:
૧. ઇન્ટરનેશનલ કૉલ્સ (International Calls): ભારત બહારથી એટલે કે અન્ય દેશોમાંથી આવતા અજાણ્યા કૉલ્સના કિસ્સામાં કૉલ કરનાર વ્યક્તિનું નામ ડિસ્પ્લે થશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં મોબાઈલ સ્ક્રીન પર માત્ર ‘International Call’ એવું લખાઈને આવશે.
૨. CLIR સેવાનો ઉપયોગ: જે ગ્રાહકોએ ટેલિકોમ કંપનીઓની ‘કોલિંગ લાઈન આઈડેન્ટીફિકેશન રિસ્ટ્રિક્શન’ (CLIR) સર્વિસ એટલે કે પોતાની ઓળખ છુપાવવાની ખાસ સુવિધા મેળવેલી હશે, તેમનું નામ પણ સામેની વ્યક્તિના મોબાઈલ પર દર્શાવવામાં આવશે નહીં.
ક્યારથી મળશે આ સુવિધાનો લાભ?
નવેમ્બર ૨૦૨૬થી ટેલિકોમ વિભાગના નિર્દેશો અમલમાં આવી ગયા હોવા છતાં, એનો અર્થ એ નથી કે દેશના દરેક મોબાઈલ યુઝરના ફોનમાં આ ફીચર એકસાથે જ ચાલુ થઈ જશે.
દરેક ટેલિકોમ ઓપરેટર (Jio, Airtel, Vi, BSNL) પોતાના ટેકનિકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નેટવર્ક અપગ્રેડેશનની કામગીરી તબક્કાવાર રીતે પૂર્ણ કરી રહ્યા છે. કંપનીઓ જે ઝડપે આ ટેકનોલોજીનું રોલ-આઉટ (Rollout) કરશે, તે મુજબ અલગ-અલગ સર્કલના ગ્રાહકોને ધીમે-ધીમે આ સુવિધાનો અનુભવ મળવા લાગશે.
ગ્રાહકો અને સાયબર સુરક્ષા માટે માસ્ટરસ્ટ્રોક
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ડિજિટલ અરેસ્ટ, ફ્રોડ બેંકિંગ કૉલ્સ અને ફેક ડિલિવરી બોયના નામે થતી છેતરપિંડીના બનાવો ખૂબ વધી ગયા છે. સરકારનું આ ‘CNAP’ ફિચર સાયબર ફ્રોડ કરનારા ગુનેગારો પર બુલડોઝર સાબિત થઈ શકે છે. હવે અજાણ્યા નંબર પરથી કૉલ આવતાં જ યુઝરને ખબર પડી જશે કે સામે સાચી વ્યક્તિ કે સંસ્થા છે કે પછી કોઈ ફ્રોડ કૉલર.
