જૂનું સોનું આપીને નવું ઘરેણું ખરીદવું છે? શુદ્ધતા, વજન અને કપાતની આ વાતો જાણી લો
તહેવારોની મોસમ કે દિવાળીના પાવન અવસરે સોનાના દાગીના ખરીદવા અને તેને પહેરવાને હંમેશાં શુભ માનવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં બજારમાં ભારે રોનક જોવા મળે છે અને અનેક લોકો પોતાના ઘરની તિજોરીમાં પડેલા જૂના દાગીનાને બદલીને નવી ફેશન અને ટ્રેન્ડ મુજબના આધુનિક ઘરેણાં બનાવવાનો આગ્રહ રાખતા હોય છે. આ રીત અપનાવવાથી ગ્રાહકોને પોતાના ખિસ્સામાંથી મોટી રોકડ રકમ ખર્ચવી પડતી નથી અને જૂના સોનાની કિંમત નવા દાગીનામાં એડજસ્ટ થઈ જાય છે.
પરંતુ, શું તમે ક્યારેય એ વાત પર ગંભીરતાથી વિચાર કર્યો છે કે જ્યારે તમે તમારા જૂના સોનાને ઝવેરી પાસે બદલવા માટે લઈ જાઓ છો, ત્યારે તમને તેની વાસ્તવિક અને સંપૂર્ણ બજાર કિંમત મળી રહી છે કે નહીં? અવારનવાર જ્વેલર્સ દ્વારા સોનાની શુદ્ધતા, તેના વાસ્તવિક વજન અને વિવિધ પ્રકારની કપાતના નામે ગ્રાહકોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવતું હોય છે. જો તમે પણ આ તહેવારોમાં જૂના દાગીના બદલીને નવા બનાવવાનું આયોજન કરી રહ્યા છો, તો કોઈ પણ સોદા પર સહી કરતા પહેલાં આ ૬ મહત્વપૂર્ણ બાબતો પર ખાસ ધ્યાન આપવું અનિવાર્ય છે.
૧. સોનાની શુદ્ધતાની ખાતરી કરો અને એચયુઆઈડી (HUID) તપાસો
સૌથી પહેલું અને મહત્વનું પગલું એ છે કે તમારા જૂના દાગીનાની અસલી શુદ્ધતા કેટલી છે તે ચકાસવું. ઝવેરીને હંમેશાં તમારી હાજરીમાં જ સોનાનું યોગ્ય પરીક્ષણ કરવા માટે કહો. માત્ર જૂના ખરીદીના બિલ અથવા દુકાનદારના મૌખિક શબ્દો પર આંખ બંધ કરીને ભરોસો ન કરો. જો તમારા દાગીના બીઆઈએસ (BIS) હોલમાર્કવાળા હોય, તો તમે સરકારી ‘BIS Care’ એપ પર જઈને તેનો યુનિક HUID નંબર સરળતાથી ચકાસી શકો છો, જેથી દાગીનાની અસલિયત સ્પષ્ટ થઈ જાય.
૨. દાગીનાનું કુલ વજન અને સોનાનું વાસ્તવિક વજન અલગ તારવો
ઘણીવાર દાગીનાનું કુલ વજન અને તેમાં રહેલા શુદ્ધ સોનાનું વજન અલગ હોય છે. તમારા જૂના દાગીનામાં જડેલા કિંમતી પત્થરો, રંગીન નંગ, મોતી અથવા અન્ય ધાતુઓનું વજન સોનાની કિંમતમાં ગણી શકાતું નથી. તેથી, ઝવેરીને સ્પષ્ટપણે પૂછો કે દાગીનાનું કુલ વજન કેટલું છે, તેમાં નંગ કે પત્થરનું વજન કેટલું બાદ કરવાનું છે અને શુદ્ધ સોનાનું વાસ્તવિક વજન કેટલું છે. આ ત્રણેય આંકડાઓનું લિસ્ટ અલગથી મેળવવું જ જોઈએ.
૩. બજારના પ્રવર્તમાન સોનાના ભાવ અને કેરેટનો ભેદ સમજો
જૂના સોનાના વિનિમય સમયે એવું જરૂરી નથી કે ઝવેરી તમને નવા સોનાના પ્રવર્તમાન દર જેટલી જ કિંમત ચૂકવે. તેઓ જૂના સોના માટે બજાર દર કરતાં અલગ ભાવ આંકી શકે છે. આ ઉપરાંત, ૨૨ કેરેટ સોનાની કિંમતની સરખામણી ક્યારેય ૨૪ કેરેટ સોના સાથે ન કરવી કારણ કે બંનેની શુદ્ધતામાં તફાવત હોય છે. હંમેશાં બજારમાં ચાલી રહેલા સચોટ રેટ્સની અગાઉથી જ માહિતી મેળવી લેવી હિતાવહ છે.
૪. કપાત (Deduction) અને શુદ્ધિકરણના ચાર્જ વિશે અગાઉથી પૂછો
જૂના સોનાને પીગળવા, તેને ફરીથી શુદ્ધ કરવા અથવા તેની અસલિયત ચકાસવા માટે ઝવેરીઓ દ્વારા સોનામાંથી અમુક ટકા કપાત કરવામાં આવતી હોય છે. તમારે સોદો કરતા પહેલા જ સ્પષ્ટપણે પૂછી લેવું જોઈએ કે આ કપાત કેટલા ટકા રહેશે અથવા તેની નિશ્ચિત રકમ કેટલી છે. માત્ર “આ તો અમારી માનક કપાત (Standard Deduction) છે” તેમ કહીને આંખ આડા કાન કરવાને બદલે પ્રત્યેક ચાર્જનું લેખિત સ્પષ્ટીકરણ મેળવો.
૫. નવા દાગીનાની કિંમત અને મેકિંગ ચાર્જિસ અલગથી તપાસો
તમને તમારા જૂના સોનાની સારી કિંમત મળી ગઈ તેનો અર્થ એવો નથી કે હવે નવા દાગીના તમને એકદમ સસ્તા પડશે. નવા દાગીના ખરીદતી વખતે સોનાની મૂળ કિંમત, તેના પર લાગતો મેકિંગ ચાર્જ (ઘડામણ), નંગ કે પત્થરની વધારાની કિંમત અને તેના પર વસૂલાતો જીએસટી (GST) અલગ અલગ હોય છે. નવા ઘરેણાંનું સંપૂર્ણ અને વિગતવાર બિલ ચકાસ્યા પછી જ વિનિમય પ્રક્રિયાને અંતિમ રૂપ આપો.
૬. વિનિમય નીતિ અને સત્તાવાર બિલનો આગ્રહ રાખો
દરેક ઝવેરી કે જ્વેલરી શોરૂમની પોતાની એક્સચેન્જ કે વિનિમય નીતિ અલગ હોઈ શકે છે. કેટલીક દુકાનો માત્ર પોતાની જ દુકાનમાંથી વેચેલા દાગીના પાછા સ્વીકારે છે, જ્યારે અન્ય દુકાનો ગમે ત્યાંથી ખરીદેલા દાગીના સ્વીકારીને કાપ મૂકે છે. જ્યારે પણ તમે સોનાની આપ-લે કરો ત્યારે વજન, શુદ્ધતા, દર, કપાત અને ડિસ્કાઉન્ટનો સંપૂર્ણ લેખિત રેકોર્ડ અથવા પક્કું બિલ અચૂક લો. આ નાની-નાની સાવચેતીઓ ભવિષ્યમાં કોઈપણ આર્થિક નુકસાન કે અસંતોષથી તમારું રક્ષણ કરશે.
