1986માં શરૂ થયેલી રેલવેની સિસ્ટમ હવે બદલાઈ, કરોડો મુસાફરોને થશે ફાયદો!
ભારતીય રેલવે દેશની જીવાદોરી ગણાય છે અને દરરોજ કરોડો મુસાફરો તેના માધ્યમથી મુસાફરી કરે છે. મુસાફરોની સુવિધા વધારવા અને ટિકિટ બુકિંગની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી તેમજ પારદર્શક બનાવવા માટે રેલવે મંત્રાલય સતત પ્રયત્નશીલ છે. આ દિશામાં એક ઐતિહાસિક અને મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા રેલવે મંત્રાલયે ૨,૨૦૦થી વધુ ટ્રેનોને નવી અને અપગ્રેડેડ પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ (PRS) પર શિફ્ટ કરી દીધી છે. લગભગ ચાર દાયકા એટલે કે ૪૦ વર્ષ જૂની રિઝર્વેશન સિસ્ટમને આધુનિક બનાવવાની મહત્વાકાંક્ષી યોજનાના ભાગરૂપે આ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી છે, જેનાથી આગામી સમયમાં કરોડો રેલવે મુસાફરોને મોટો ફાયદો થશે.

ઓગસ્ટ મહિનાથી શરૂ થયેલી પ્રક્રિયામાં મોટી સફળતા
રેલવે મંત્રાલય દ્વારા આ વર્ષે ઓગસ્ટ મહિનાથી તબક્કાવાર રીતે ટ્રેનોને નવી પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ (PRS) પર ટ્રાન્સફર કરવાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. આ અંગે માહિતી આપતા રેલવે બોર્ડના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, ૩૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ સુધીમાં ૨,૨૦૦થી વધુ ટ્રેનોને આ નવી અપગ્રેડેડ સિસ્ટમમાં સફળતાપૂર્વક માઈગ્રેટ કરી દેવામાં આવી છે. આ સમગ્ર અત્યાધુનિક સિસ્ટમ ‘સેન્ટર ફોર રેલવે ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ્સ’ (CRIS) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહી છે. CRIS ભારતીય રેલવેની આઈટી (IT) પાંખ છે, જે રેલવેના તમામ ડિજિટલ અને ટેકનિકલ પ્રોજેક્ટ્સ સંભાળે છે. અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, આ ટ્રાન્સફર પ્રક્રિયા અત્યંત સરળતાથી અને મુસાફરોને કોઈપણ પ્રકારની અગવડતા ન પડે તે રીતે પાર પાડવામાં આવી છે.
ભારતીય રેલવેમાં પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ (PRS) શું છે?
સામાન્ય મુસાફરોના મનમાં એ પ્રશ્ન થવો સ્વાભાવિક છે કે આખરે આ ‘પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ’ (PRS) શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે? સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, PRS એ ભારતીય રેલવેની એક કમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ સિસ્ટમ છે, જેનો ઉપયોગ રિઝર્વ્ડ ટ્રેન ટિકિટોના સંચાલન માટે થાય છે. જ્યારે પણ કોઈ મુસાફર ટ્રેનમાં પોતાની સીટ બુક કરાવે છે, ત્યારે તેની પાછળ આ જ સિસ્ટમ કામ કરતી હોય છે.
આ સિસ્ટમ મુસાફરોને ટિકિટ બુક કરવા, ટિકિટમાં ફેરફાર કરવા અને ટિકિટ કેન્સલ કરવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત, ટ્રેનમાં સીટોની ફાળવણી (Seat Allocation), વેઈટિંગ લિસ્ટ (Waitlists), આરએસી (RAC) સ્ટેટસ, મુસાફરી પહેલા તૈયાર થતા રિઝર્વેશન ચાર્ટ અને મુસાફરોની પૂછપરછ જેવી તમામ મહત્વપૂર્ણ કામગીરી આ જ PRS દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે. ટૂંકમાં, ભારતીય રેલવેની સમગ્ર ટિકિટિંગ વ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ આ સિસ્ટમ છે.
૧૯૮૬થી શરૂ થયેલી સફર અને ચાર દાયકાના બદલાવ
ભારતીય રેલવેમાં કમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમની શરૂઆત વર્ષ ૧૯૮૬માં કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ટિકિટ બુકિંગ માટે આ એક ક્રાંતિકારી પગલું હતું. છેલ્લા ચાર દાયકામાં સમય અને ટેકનોલોજીની સાથે આ સિસ્ટમમાં અનેક નાના-મોટા સુધારા અને અપગ્રેડેશન કરવામાં આવ્યા છે. પરંતુ, વધતી જતી વસ્તી અને મુસાફરોની સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને હવે જૂની સિસ્ટમની મર્યાદાઓ સામે આવી રહી હતી.
આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે રાષ્ટ્રીય ટ્રાન્સપોર્ટરે હવે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સિસ્ટમની ક્ષમતામાં મોટો વધારો કર્યો છે. નવી સિસ્ટમ વધુ ઝડપી છે, વધુ ડેટા પ્રોસેસ કરી શકે છે અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે.

ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગનો વધતો વ્યાપ: ૮૯ ટકા ડિમાન્ડ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર
ટેકનોલોજીના વિકાસ સાથે લોકોની ટિકિટ બુક કરવાની રીતમાં પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે. ભારતીય રેલવે દ્વારા વર્ષ ૨૦૦૨માં ઈન્ટરનેટ ટિકિટ બુકિંગ સેવાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતના વર્ષોમાં બહુ ઓછા લોકો ઓનલાઈન ટિકિટ બુક કરાવતા હતા, પરંતુ આજે પરિસ્થિતિ સાવ બદલાઈ ગઈ છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, હાલમાં દેશની કુલ ટ્રેન ટિકિટિંગ માંગના લગભગ ૮૯ ટકા હિસ્સો ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ દ્વારા પૂરો કરવામાં આવે છે. એટલે કે, રેલવે સ્ટેશનની બારી પર લાઈનમાં ઊભા રહેવાને બદલે મોટાભાગના લોકો ઘરે બેઠા મોબાઈલ કે કમ્પ્યુટર પરથી જ પોતાની ટિકિટ બુક કરાવી રહ્યા છે.
પીક અવર્સમાં વેબસાઈટ ક્રેશ થવાની સમસ્યાનો આવશે અંત
ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગનું પ્રમાણ ૮૯ ટકા સુધી પહોંચી ગયું હોવાથી સર્વર પર ભારણ વધવું સ્વાભાવિક છે. ખાસ કરીને તત્કાલ ટિકિટ બુકિંગના સમયે અથવા તહેવારોની સિઝનમાં જ્યારે લાખો લોકો એકસાથે ટિકિટ બુક કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે વેબસાઈટ ધીમી પડી જવાની કે ક્રેશ થવાની ફરિયાદો અવારનવાર ઉઠતી હતી.
આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે તાજેતરમાં જ IRCTC (ઈન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કોર્પોરેશન) દ્વારા પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે તેઓ પોતાની ટિકિટ બુકિંગ સિસ્ટમને અપગ્રેડ કરી રહ્યા છે. આ અપગ્રેડેશનનો મુખ્ય હેતુ પીક અવર્સ દરમિયાન વેબસાઈટમાં આવતી ટેકનિકલ ખામીઓ અને વિક્ષેપોને ઘટાડવાનો તેમજ મુસાફરોના ઓનલાઈન બુકિંગના અનુભવને વધુ સુખદ અને સરળ બનાવવાનો છે.
મુસાફરો માટે આગામી સમયમાં શું બદલાશે?
રેલવે મંત્રાલય અને IRCTC ના આ સંયુક્ત પ્રયાસોથી ભારતીય રેલવેની ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનશે. નવી PRS સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થયા બાદ ટિકિટ બુકિંગની ગતિમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. પેમેન્ટ ફેલ થવાના કે ટિકિટ અટકી જવાના કિસ્સાઓમાં ઘટાડો થશે. આ ઉપરાંત, વેઈટિંગ લિસ્ટ ક્લિયર થવાની પ્રક્રિયા અને ચાર્ટ તૈયાર થવાની કામગીરી પણ વધુ પારદર્શક અને ઝડપી બનશે. ટૂંકમાં કહીએ તો, ૪૦ વર્ષ જૂની સિસ્ટમનું આ આધુનિકીકરણ ભારતીય રેલવેને ૨૧મી સદીની વૈશ્વિક કક્ષાની સુવિધાઓની હરોળમાં લાવીને મૂકી દેશે.
