ઇઝરાયેલનું ટેન્શન વધ્યું! અમેરિકાએ સાઉદી અરેબિયાને F-35 ફાઇટર જેટ આપવા માટે સંમતિ દર્શાવી, જાણો શું કરાર થયા.
સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) હાલમાં અમેરિકાના પ્રવાસે છે. વોશિંગ્ટન પોસ્ટના પત્રકાર જમાલ ખશોગીની વર્ષ 2018માં સાઉદી એજન્ટો દ્વારા કરવામાં આવેલી હત્યા બાદ આ તેમનો પહેલો યુએસ પ્રવાસ છે. ટ્રમ્પ સાથેની તેમની મુલાકાતમાં અનેક મહત્ત્વના કરારો થયા છે, ચાલો તેના પર એક નજર કરીએ.
અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયાના સંબંધોમાં નવી ઉષ્મા સ્પષ્ટ દેખાઈ જ્યારે ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન 7 વર્ષ પછી વોશિંગ્ટન પહોંચ્યા. તેઓ છેલ્લે 2018માં અમેરિકા ગયા હતા. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમનું એવું શાહી સ્વાગત કર્યું કે આખું વ્હાઇટ હાઉસ ઝળહળી ઉઠ્યું. MBSના સ્વાગત માટે રેડ કાર્પેટ બિછાવવામાં આવ્યું, મિલિટરી બેન્ડ વાગ્યું, ફાઇટર જેટ્સે આકાશમાં ફ્લાયપાસ્ટ કર્યું અને ઈસ્ટ રૂમમાં ભવ્ય ડિનરનું આયોજન થયું.
ટ્રમ્પ તો એટલા આગળ વધી ગયા કે વોશિંગ્ટન પોસ્ટના પત્રકાર જમાલ ખશોગી હત્યાકાંડમાં પણ તેમણે પ્રિન્સ સલમાનને ક્લીન ચિટ આપી દીધી. ટ્રમ્પે કહ્યું કે ક્રાઉન પ્રિન્સને આ વિશે કંઈ ખબર નહોતી, અને આવા મુદ્દાઓ ઉઠાવીને મહેમાનને શરમાવવાનું શા માટે? પણ સૌથી મહત્ત્વની વાત- આ હાઇ-પ્રોફાઇલ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોએ અનેક મોટા સંરક્ષણ અને આર્થિક કરારો પર મહોર મારી. ચાલો જાણીએ કઈ-કઈ ડીલો થઈ? કયા મોટા નિર્ણયો લેવાયા?
1. F-35 ફાઇટર જેટ ડીલ પર લાગી મહોર
આ મુલાકાતનું સૌથી મોટું આકર્ષણ રહ્યું F-35 ફાઇટર જેટ્સનું સંભવિત વેચાણ. ટ્રમ્પે પહેલાથી જ ઈશારો કરી દીધો હતો, અને હવે તેમણે બેઠક દરમિયાન ઔપચારિક મંજૂરી આપી. F-35 અમેરિકાનું સૌથી એડવાન્સ્ડ 5મી પેઢીનું લડાકૂ વિમાન છે. આ પેન્ટાગોનના ઇતિહાસનું સૌથી મોંઘું અને હાઇ-ટેક જેટ પણ છે.
પરંતુ આ ડીલ પર દરેક જગ્યાએ ખુશી નથી. પેન્ટાગોન અને ઘણી અમેરિકન એજન્સીઓએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કારણ કે સાઉદી અરેબિયાના ચીન સાથે ગાઢ સંબંધો છે, અને ડર છે કે ક્યાંક તેની ગુપ્ત ટેકનોલોજી ત્યાં ન પહોંચી જાય.
બીજી તરફ, ઇઝરાયેલ, જે અત્યાર સુધી મધ્ય પૂર્વમાં F-35 રાખનાર એકમાત્ર દેશ હતો, તેના માટે પણ આ નિર્ણય મોટો બદલાવ છે. ઇઝરાયેલ સ્પષ્ટપણે ઇચ્છે છે કે જો સાઉદી અરેબિયાને F-35 આપવામાં આવે તો બદલામાં તે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ (Abraham Accords)માં શામેલ થઈને ઔપચારિક રીતે ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કરે. અને લગભગ આવું જ થયું.
2. સાઉદી અબ્રાહમ એકોર્ડમાં જોડાવા તૈયાર, પરંતુ…
પ્રિન્સ સલમાને ટ્રમ્પ સાથેની મુલાકાત દરમિયાન સ્પષ્ટ કહ્યું કે સાઉદી અરેબિયા અબ્રાહમ એકોર્ડમાં જોડાવા માટે તૈયાર છે, પરંતુ એક મોટી શરત સાથે. શરત એ કે પેલેસ્ટાઈન માટે સ્પષ્ટ અને ભરોસાપાત્ર દ્વિ-રાષ્ટ્ર સમાધાનનો રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવે. મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં પ્રિન્સ સલમાને જણાવ્યું કે આ મુદ્દા પર તેમની અને ટ્રમ્પની ચર્ચા ઘણી સકારાત્મક રહી. બંને દેશો મળીને એવું વાતાવરણ બનાવવાનો પ્રયાસ કરશે જેમાં આ દિશામાં આગળ વધવું સરળ બની શકે. જોકે, તેમણે એ જણાવ્યું નહીં કે સાઉદી અરેબિયા ક્યારે અબ્રાહમ એકોર્ડમાં જોડાશે.
3. ટેન્ક, ન્યુક્લિયર અને સુરક્ષા કરારો
બંને દેશોએ આગળ આ મોટા પગલાં પણ લીધા:
-
અમેરિકા પાસેથી લગભગ 300 ટેન્ક ખરીદવાનો કરાર.
-
સિવિલિયન ન્યુક્લિયર ડીલ પર સહમતિ, જેના પર ઇઝરાયેલની પણ નજર છે.
-
વ્યાપક સુરક્ષા અને સૈન્ય સહયોગ કરાર.
ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે સાઉદી અરેબિયાને અમેરિકા તરફથી મેજર નોન-નાટો એલાય (Major Non-NATO Ally – MNNA) નો દરજ્જો આપવામાં આવી રહ્યો છે. અમેરિકા આ હેઠળ સાઉદી અરેબિયા સાથે સૈન્ય સહયોગ વધારશે, ગુપ્ત માહિતી શેર કરશે અને સંરક્ષણ ટેકનોલોજી અને હથિયારો સુધી સરળ પહોંચ આપશે. આ કોઈ ઔપચારિક સંધિ નથી અને જરૂર પડ્યે તેને પાછી પણ ખેંચી શકાય છે. દુનિયામાં હજી માત્ર 19 દેશોને જ આ માન્યતા મળી છે.
4. 1 ટ્રિલિયન ડોલરનો રોકાણ પ્લાન
પ્રિન્સ સલમાને ટ્રમ્પને જણાવ્યું કે સાઉદી અરેબિયા અમેરિકામાં પોતાનું રોકાણ $600 બિલિયનથી વધારીને $1 ટ્રિલિયન ડોલર (લગભગ ₹86 લાખ કરોડ) કરશે. આમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં મોટા રોકાણો, અમેરિકન કંપનીઓમાં હિસ્સેદારી, જેટ એન્જિન અને અન્ય હાઇ-ટેક ઉપકરણોની ખરીદી શામેલ હોઈ શકે છે. આ સોદાઓની વિગતો ટૂંક સમયમાં સામે આવે તેવી અપેક્ષા છે.
