હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટીમાં રિઝર્વેશનના લાભ: સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા
હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટી (University of Hyderabad – UoH) દેશની મુખ્ય કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે, જે કેન્દ્ર સરકારના નિયમોના આધારે વિવિધ શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને અનામત (Reservation) પ્રદાન કરે છે. આનો હેતુ તમામ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાની સમાન તક આપવાનો છે.
અહીં SC, ST, OBC, EWS, PWD અને ડિફેન્સ ક્વોટા હેઠળ મળતી અનામતની સંપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી છે:
શ્રેણી-અનુસાર અનામત અને લાભો (Category-Wise Reservation and Benefits)
શ્રેણી-અનુસાર અનામત અને લાભો (Category-Wise Reservation and Benefits)| શ્રેણી (Category) | બેઠકોની ટકાવારી (Reservation %) | પાત્રતા અને વિશેષ લાભો |
| અનુસૂચિત જાતિ (SC) | 15% | પ્રમાણપત્ર: તહસીલદાર/મંડલ રેવન્યુ ઓફિસર દ્વારા જારી કરાયેલ જાતિ પ્રમાણપત્ર આવશ્યક છે. |
| અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) | 7.5% | બેઠકોની અદલાબદલી: જરૂર પડ્યે SC અને ST બેઠકોની પરસ્પર ફેરબદલી કરવામાં આવે છે જેથી કોઈ બેઠક ખાલી ન રહે. |
| અન્ય પછાત વર્ગ (OBC-NCL) | 27% | પ્રમાણપત્ર: માત્ર કેન્દ્ર સરકારના ફોર્મેટમાં જારી કરાયેલ OBC (Non-Creamy Layer) પ્રમાણપત્ર જ માન્ય ગણાય છે. રાજ્ય સરકારનું પ્રમાણપત્ર સ્વીકાર્ય નથી. |
| આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (EWS) | 10% | પ્રમાણપત્ર: સરકારી ફોર્મેટમાં બનાવેલું EWS પ્રમાણપત્ર જમા કરાવવું ફરજિયાત છે. આ અનામત 2019-20 થી લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. |
| દિવ્યાંગજન (PWD) | 5% | સુપરન્યુમરી/વધારાની બેઠકો: આ બેઠકો 40% કે તેથી વધુ વિકલાંગતા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે હોય છે (જેમ કે દૃષ્ટિ, શ્રવણ અથવા અસ્થિ વિષયક દિવ્યાંગતા). |
| ડિફેન્સ પર્સનલના બાળકો | 5% | સુપરન્યુમરી બેઠકો: સેના, વાયુસેના, નૌસેના અને કોસ્ટ ગાર્ડના બાળકો માટે. આ સુવિધા પેરામિલિટરી ફોર્સ માટે નથી. |
વિશેષ છૂટ અને વધારાની રાહતો
હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટી કેટલીક શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને બેઠકોના અનામત સિવાય પણ ઘણી મહત્વપૂર્ણ રાહતો આપે છે:
1. SC/ST વિદ્યાર્થીઓ માટે PG અને Integrated કોર્સમાં વધારાની રાહત
-
ન્યૂનતમ માર્ક્સમાં ઘટાડો: PG કોર્સ (MA, MSc, MCA, MBA, MFA) અને 5-વર્ષીય સંકલિત કાર્યક્રમોમાં SC/ST ઉમેદવારો માટે ન્યૂનતમ પાત્રતા માર્ક્સની જરૂરિયાત 5% ઓછી હોય છે.
-
માત્ર પાસ થવું પૂરતું: જો બેઠકો ખાલી રહે તો, SC/ST વિદ્યાર્થીઓ માટે સંબંધિત પરીક્ષામાં માત્ર પાસ થવું પણ પૂરતું માનવામાં આવે છે, જેનાથી તેમના પ્રવેશની સંભાવના વધી જાય છે.
-
રેમેડિયલ ક્લાસ: જે વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસમાં મુશ્કેલી પડે છે, તેમના માટે યુનિવર્સિટી રેમેડિયલ ક્લાસ પણ ચલાવે છે.
2. M.Phil અને PhD માં પાત્રતા છૂટ
-
M.Phil અને PhD કાર્યક્રમો માટે, SC, ST, OBC અને PH (દિવ્યાંગ) ઉમેદવારોને પાત્રતા પૂરી કરવા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ માર્ક્સમાં 5% ની છૂટ આપવામાં આવે છે.
3. PWD વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રવેશ લાભ
-
દિવ્યાંગ (PWD) વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ પરીક્ષામાં જરૂર પડ્યે વધારાનો સમય (Extra Time) અને લેખક (Scribe) ની સુવિધા પણ આપવામાં આવે છે.
-
M.Tech, M.Phil અને PhD જેવા કોર્સમાં PWD બેઠકો કોર્સની કુલ બેઠકોમાં સામેલ કરવામાં આવે છે.
4. અન્ય વિશેષ ક્વોટા
-
કાશ્મીરી માઈગ્રન્ટ્સ: Integrated અને PG કોર્સમાં કાશ્મીરી માઈગ્રન્ટ્સ માટે અલગથી સુપરન્યુમરી બેઠકો ઉપલબ્ધ છે.
-
જમ્મુ-કાશ્મીરના વિદ્યાર્થીઓ: J&K સ્પેશિયલ સ્કોલરશીપ સ્કીમ હેઠળ AICTE દ્વારા 2 વધારાની બેઠકો આપવામાં આવે છે.
સંક્ષિપ્તમાં, હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટીનું અનામત માળખું કેન્દ્ર સરકારના નિયમો પર આધારિત છે, જેનો હેતુ વંચિત અને નબળા વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને દેશની ટોચની યુનિવર્સિટીમાં ગુણવત્તાયુક્ત ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવામાં મદદ કરવાનો છે.
