ઓછા પાણી-ઓછા ખર્ચે વધારે ઉત્પાદન આપતી જીરાની જાત
તાજેતરના વર્ષોમાં જીરા-4 તરીકે ઓળખાતી RC-4 જાત ખેડૂતો વચ્ચે ઝડપથી લોકપ્રિય બની છે. આ જાત ઓછા સમયમાં પાક પૂરો કરી વધુ ઉપજ આપવાની કાર્યક્ષમતા માટે જાણીતી છે. મસાલા ઉદ્યોગ સહિત અનેક ખાદ્ય ક્ષેત્રોમાં વધતી માંગે જીરાના ભાવ સતત મજબૂત રાખ્યા છે. ગુણવત્તાસભર ઉપજ અને તીવ્ર સુગંધને કારણે આ જાત આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ માર્કેટમાં પણ ખાસ માંગ ધરાવે છે. ગુજરાત-રાજસ્થાન જેવા મુખ્ય ઉત્પાદન વિસ્તારોમાં તેનો વિસ્તાર સતત વધી રહ્યો છે.
ઓછા સમયમાં પાક તૈયાર થવાની વિશેષતા
કૃષિ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ જીરા-4 જાત 100 થી 120 દિવસમાં લણણી માટે તૈયાર થાય છે. તેની વૃદ્ધિ ઝડપથી થાય છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધુ હોવાથી નુકસાનની શક્યતા ઓછી રહે છે. સામાન્ય જીરા પ્રતિ હેક્ટર સરેરાશ 6 થી 7 ક્વિન્ટલ ઉત્પાદન આપે છે, જ્યારે જીરા-4 8 થી 10 ક્વિન્ટલ સુધી ઉપજ આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. નવા વિકલ્પો શોધતા અને ઓછી અવધિમાં નફો મેળવવા ઈચ્છતા ખેડૂતો માટે આ જાત ખૂબ ઉપયોગી છે.
ઓછા પાણી-ઓછા ખર્ચે વધુ નફો
ખેડૂતો માટે ખર્ચ અને જોખમ બંને ઘટે તેવા પાકો હંમેશા પસંદગીમાં રહે છે. જીરા-4 જાતને સિંચાઈ બહુ ઓછી જરૂરી પડે છે અને દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિમાં પણ તે ટકી રહે છે. પ્રતિ હેક્ટર ખેતીનો દર 25,000 થી 35,000 રૂ. વચ્ચે માનવામાં આવે છે, જ્યારે ઉપજ અને બજાર ભાવને આધારે 1 થી 1.50 લાખ સુધીની આવક શક્ય બને છે. રવિ સિઝનમાં ભાવ સામાન્ય કરતાં વધુ રહેતા નફાકારકતા વધે છે.
રોગપ્રતિકારક અને અનુરૂપ જમીનમાં વૃદ્ધિશીલ
જીરા-4 ઠંડકવાળા અને સૂકા હવામાનમાં ઉત્તમ વિકાસ દર્શાવે છે. લોમ અને રેતાળ લોમ ધરાવતી જમીન તેમજ પાણી જાળવી ન રાખતી માટી તેને વધુ અનુકૂળ છે. સંતુલિત ખાતર વ્યવસ્થાપન અને નિયંત્રિત સિંચાઈથી ઉત્પાદન ગુણવત્તાસભર મળે છે. ફૂગ અને અન્ય જીવાણુજન્ય રોગો સામે સ્વાભાવિક પ્રતિરોધકતા હોવાથી ઉપજમાં ઘટાડો ઓછો જોવા મળે છે અને જાળવણી ખર્ચ પણ ઓછો રહે છે.
સીડ ટ્રીટમેન્ટથી વધે પાકની શક્તિ
ખાતરીપૂર્વક ઉગતુ અને તંદુરસ્ત પાક મેળવવા માટે વાવણી પૂર્વે બીજ માવજત અગત્યનું છે. ફૂગનાશક જેવા થાયરમ અથવા કાર્બેન્ડાઝીમના 2-3 ગ્રામ પ્રતિ કિલો બીજ ઉપાયો પાકને રોગકાળમાંથી બચાવે છે. ટ્રાઇકોડર્મા જેવી જૈવિક ટ્રીટમેન્ટ જમીનમાંથી ફૂગજન્ય હુમલાને ઓછો કરે છે, જેના કારણે અંકુરણ મજબૂત તથા એકસરખું થાય છે. બીજ માવજતથી છોડની પ્રારંભિક વૃદ્ધિ સશક્ત બની આખરી ઉપજ પર સકારાત્મક અસર કરે છે.
પ્રતિ હેક્ટર યોગ્ય બીજની માત્રા
એક હેક્ટર જમીનમાં જીરા-4 વાવણી માટે 10 થી 12 કિલો બીજ આદર્શ ગણાય છે. જો જમીન નરમ હોય અથવા લાઇન-ડ્રિલ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે તો 8-10 કિલો બીજથી પણ ઉત્તમ ઉત્પાદન શક્ય બને છે. સમાન અંતરે વાવણી કરવાથી છોડ વચ્ચે પોષક સ્પર્ધા ઘટે છે અને વિકાસ તેજ બને છે. યોગ્ય ઘનત્વ અને સંતુલિત રોપણી ઊપજમાં સતત વધારો લાવવામાં મદદરૂપ બને છે.
