અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય? ઈરાન, સાઉદી અને તુર્કી ફરી એકસાથે, શું બનશે નવું ક્ષેત્રીય સંગઠન?
ઈરાન, તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયા વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી મુસ્લિમ દેશો છે. ત્રણેય દેશોએ એક સમયે ‘મુસ્લિમ નાટો’ દેશોનું સંગઠન બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. હવે તહેરાનમાં ફરી એકવાર આ ત્રણેય દેશોના નેતાઓએ મુલાકાત કરી છે. સવાલ એ ઊઠી રહ્યો છે કે આ વખતે આખરે શું થવાનું છે?
ઈરાનની રાજધાની તહેરાનમાં તુર્કીના વિદેશ મંત્રી અને સાઉદી અરેબિયાના વિદેશ સચિવની હાજરીએ મધ્ય પૂર્વ (મિડિલ ઈસ્ટ) માં રાજકીય હલચલ તેજ કરી દીધી છે. આ ત્રણેય દેશોની મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે, જ્યારે ઈઝરાયેલે સીરિયા અને લેબનાન પર હુમલા વધાર્યા છે અને ઈઝરાયેલી મીડિયાએ ફરીથી ઈરાન પર હુમલો કરવાની સંભાવનાઓ વ્યક્ત કરી છે.
અનુસાર, તુર્કીના વિદેશ મંત્રી હકીમ ફિદાને સોમવારે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયન અને ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી સાથે મુલાકાત કરી હતી. મુલાકાત પછી બંનેએ અનેક ડીલ (કરાર) પર પણ હસ્તાક્ષર કર્યા. આ મુલાકાતની થોડી જ વાર પછી અબ્બાસ અરાઘચીએ સાઉદીના વિદેશ સચિવ સાથે તહેરાનમાં મુલાકાત કરી.
મધ્ય પૂર્વમાં ત્રણેય દેશોનું મહત્વ
ઈરાન, તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયાને મધ્ય પૂર્વમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઈઝરાયેલ પછી આ ત્રણ દેશો પાસે મધ્ય પૂર્વમાં સૌથી વધુ સૈન્ય શક્તિ છે. તાજેતરમાં પાકિસ્તાન સાથે સંરક્ષણ કરાર કરીને સાઉદી અણુ શક્તિ સંપન્ન દેશ પણ બની ગયો છે.
તુર્કી પણ નાટો (NATO) કન્ટ્રી છે, જેના કારણે તેની પાસે મજબૂત સુરક્ષા કવચ છે. નાટોમાં અમેરિકા, બ્રિટન અને ફ્રાન્સ જેવા 28 દેશો સામેલ છે. જો નાટોના કોઈ દેશ પર કોઈ હુમલો કરે છે, તો તે હુમલો તમામ 28 દેશો પર માનવામાં આવે છે.
ઈરાન પાસે મિસાઇલોનો મોટો જથ્થો છે. એક અનુમાન મુજબ ઈરાન પાસે લગભગ 3000 બેલેસ્ટિક મિસાઇલો છે. ઈરાનને ચીન અને રશિયા જેવા દેશોનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે.
સવાલ: તહેરાનમાં શું થઈ રહ્યું છે?
તહેરાનમાં અત્યાર સુધી ઈરાને સાઉદી અને તુર્કી સાથે અલગ-અલગ બેઠક યોજી છે. આ બેઠકોનું જે વિવરણ જારી કરવામાં આવ્યું છે, તે મુજબ તુર્કી સાથે ઈરાને રેલવે નેટવર્ક બનાવવાનો એક કરાર કર્યો છે. ઈરાની મીડિયા મુજબ, તહેરાનમાં તુર્કીએ ઈઝરાયેલી શાસનની નિંદા કરી.
આ બેઠકમાં તુર્કીએ ઈરાનની રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ , પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને એકતાનું સન્માન કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તુર્કીના વિદેશ મંત્રી ફિદાનનું કહેવું છે કે “અમે લોકો વહેંચાઈ ગયા છીએ. તેનો સીધો ફાયદો ઈઝરાયેલ ઉઠાવી રહ્યું છે. જો આપણે લોકો એક થઈ જઈએ તો ઈઝરાયેલને તેનું નુકસાન થશે.”
ઈરાન અને સાઉદી વચ્ચે જે વાતચીત થઈ, તેની વિગતો આપવામાં આવી નથી, પરંતુ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ઈરાનની આંતરિક સુરક્ષાને લઈને સાઉદીએ બેઠક કરી છે. સાઉદીનો પ્રયાસ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે અણુ વાર્તાલાપ કરાવવાનો છે. બંને વચ્ચે આને લઈને લાંબા સમયથી ટકરાવની સ્થિતિ છે.
