યોગ્ય વેરાયટી સાથે વટાણાની ખેતી: ખેડૂતો માટે કમાણીનો નવો મોકો
વટાણા રવી સીઝનનો એક લોકપ્રિય અને નફાકારક પાક ગણાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે ખેડૂત યોગ્ય જાતની પસંદગી કરે તો ઉપજ અને આવક બંનેમાં વધારો થઈ શકે છે. ભારતમાં અનેક પ્રદેશોમાં વટાણાના પાકને સારી માર્કેટ ડિમાન્ડ મળે છે, તેથી સમયસર વાવણી અને યોગ્ય સંભાળ રાખી શકાય તો આવક બમણી થવાની શક્યતા વધી જાય છે. કેટલીક સંશોધિત વેરાયટી એવી છે જે ઝડપથી તૈયાર થાય છે, રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે અને વધુ ઉપજ આપે છે. ખેડૂતોએ ખેતી શરૂ કરતા પહેલાં જાતોની ગુણવત્તા અને જમીન વિશેની માંગ જાણવી જરૂરી છે.
1. PSM-3
પંતનગરમાં વિકસાવાયેલી PSM-3 જાત ઝડપથી તૈયાર થતી વેરાયટી તરીકે જાણીતી છે અને તેની શીંગો લાંબી તેમજ ઉપર વળાંકવાળી દેખાય છે. દરેક શીંગમાં સામાન્ય રીતે આઠથી નવ દાણા હોય છે, જેના કારણે કુલ ઉપજ સારો મળે છે. વાવણી કર્યા પછી લગભગ ૬૦ થી ૭૫ દિવસમાં લણણી શક્ય બને છે, એટલે માર્કેટમાં વહેલી એન્ટ્રી મળી શકે છે. આ જાત પાઉડરી મિલ્ડ્યુ સામે સારી પ્રતિરોધકતા ધરાવે છે અને પ્રતિ હેક્ટર લગભગ નવ ટન સુધી ઉત્પાદન મળી શકે છે. વહેલો પાક ઇચ્છતા ખેડૂત માટે આ વેરાયટી ખૂબ અનુકૂળ ગણાય છે.
2. VL Matar 42
વિવેકાનંદ પર્વતીય કૃષિ સંશોધન સંસ્થાન દ્વારા વિકસિત VL Matar 42 મુખ્યત્વે ચૂર્ણી ફૂગ સામે મજબૂત પ્રતિરોધક શક્તિ ધરાવે છે. આ જાત ખાસ કરીને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામ જેવા ભેજવાળા વિસ્તારોમાં સારી પેદાવાર આપે છે. પાકનો પરિપક્વ થવાનો સમયગાળો લગભગ ૧૦૮ થી ૧૫૦ દિવસ સુધી રહે છે, એટલે લાંબા ગાળાની ખેતી ઇચ્છતા ખેડૂતો માટે ઉત્તમ વિકલ્પ છે. આ વેરાયટીની ઉપજ સરેરાશ વીસ ક્વિન્ટલ પ્રતિ હેક્ટર સુધી નોંધાય છે, જેના કારણે બજારમાં સારા ભાવે વેચાણ કરી શકાય છે. તાપમાનમાં ફેરફાર સહન કરવાની ક્ષમતા પણ તેને અન્ય જાતોથી અલગ બનાવે છે.
3. PB-89
પંજાબ વિસ્તારમાં લોકપ્રિય PB-89 જાતને ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને મધ્યપ્રદેશમાં પણ સફળતા સાથે ઉગાડવામાં આવે છે. આ જાતની શીંગો સામાન્ય રીતે જોડીમાં ઊગે છે અને દાણા સ્વાદમાં મીઠા હોય છે, જેથી તેની બજાર માગ સતત સ્થિર રહે છે. પાક વાવણી બાદ લગભગ ૯૦ દિવસમાં પ્રથમ લણણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે, એટલે વેચાણની ગતિ પણ વધે છે. બનાવેલી શીંગો અંદાજે ૫૫ ટકા બીજ મળવાનું પ્રમાણ ધરાવે છે, જે વધુ ઉત્પાદન માટે મદદરૂપ બને છે. સારી સિંચાઈ અને ખાતર વ્યવસ્થાપન સાથે પ્રતિ એકર ૬૦ ક્વિન્ટલ સુધી ઉપજ મળી શકે છે.
વટાણાની ખેતી લગભગ તમામ પ્રકારની માટીમાં થઈ શકે છે, પરંતુ ઊંડી દોમટ જમીન આ પાક માટે સૌથી અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. વાવણી માટે બીજનો ઉપયોગ થાય છે અને ડ્રિલ પદ્ધતિ સૌથી અસરકારક ગણાય છે, કારણ કે તેમાં સરખો નકશો મળી રહે છે. પંક્તિઓ વચ્ચે પાંચથી સાત સેન્ટીમીટરનું અંતર રાખવાથી છોડને ઉગવા જગ્યા મળે છે અને શ્વસન સુનિશ્ચિત થાય છે. પાકને સમયસર સિંચાઈ અને સંતુલિત ખાતર આપવાથી વૃદ્ધિ ઝડપી બને છે અને શીંગોની સંખ્યા વધારે મળે છે. યોગ્ય તબક્કા પર નિરીક્ષણ અને રોગ નિયંત્રણથી ગુણવત્તાવાળી ઉપજ મેળવી શકાય છે.
