રશિયાએ ભારતને ઓફર કરી અપગ્રેડેડ ‘અકુલા ક્લાસ’ સબમરીન, ડીલ પર સૌની નજર
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના ભારત પ્રવાસ પહેલાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે એક મોટા ખુશખબર આવ્યા છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે ન્યુક્લિયર સબમરીન (પરમાણુ પનડુબ્બી) ને લઈને કરાર થયો છે. રશિયા ભારતને પરમાણુ સંયંત્રથી ચાલનારી SSN (ચક્ર ક્લાસ) સબમરીન લીઝ પર આપશે. રશિયાએ આ ન્યુક્લિયર સબમરીનને ૨૦૨૮ સુધીમાં રિફિટ કરીને તૈયાર કરી દેવાનો ભરોસો આપ્યો છે. જોકે, નૌસેના પ્રમુખે જણાવ્યું કે ભારત ઇચ્છે છે કે આ ન્યુક્લિયર સબમરીન તેને સાલ ૨૦૨૭ સુધીમાં મળી જાય.
આ બીજી પરમાણુ સબમરીન છે જે ભારતને રશિયા તરફથી લીઝ પર મળવા જઈ રહી છે.
સમુદ્રી શક્તિમાં વધારો: પરમાણુ સબમરીનની વિશેષતા
ન્યુક્લિયર સબમરીન કોઈપણ દેશની સમુદ્રી તાકાત અને વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાને અનેકગણી વધારી દે છે.
- જળમાં રહેવાની ક્ષમતા: આ સબમરીન ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક સબમરીનથી વિપરીત, લાંબા સમય સુધી – અનેક અઠવાડિયાઓ સુધી – પાણીની અંદર રહી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે આ સબમરીન પરમાણુ રિએક્ટર દ્વારા સંચાલિત હોય છે, જેને વારંવાર સપાટી પર આવીને બેટરી ચાર્જ કરવાની જરૂર પડતી નથી.
- ગુપ્તતા અને ગતિ: પરમાણુ સબમરીન અવાજ કર્યા વિના ઊંડા પાણીમાં વધુ ઝડપે મુસાફરી કરી શકે છે, જેનાથી દુશ્મન માટે તેને શોધવી અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે.
- વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ: સમુદ્રમાં લાંબા સમય સુધી છુપાઈ રહેવાની ક્ષમતા તેને લાંબા અંતરના પેટ્રોલિંગ અને વ્યૂહાત્મક નિરીક્ષણ માટે આદર્શ બનાવે છે.
આ ન્યુક્લિયર સબમરીન ૧૦ વર્ષના સમયગાળા માટે ભારતને લીઝ પર આપવામાં આવશે. આનાથી ભારતીય નૌસેનાને તેની ક્ષમતાઓને જાળવી રાખવા અને ભવિષ્યની સ્વદેશી પરમાણુ સબમરીન માટેના તાલીમ કાર્યક્રમને મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળશે.
આ પહેલાં, ભારતે ૨૦૧૨માં રશિયા પાસેથી આઈએનએસ ચક્ર (INS Chakra) નામની સબમરીન ૧૦ વર્ષ માટે લીઝ પર લીધી હતી, જે ૨૦૨૨માં રશિયાને પાછી સોંપી દેવામાં આવી હતી.
પુતિનની ભારત મુલાકાત: મુખ્ય એજન્ડા
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન ૪-૫ ડિસેમ્બરના રોજ રાજકીય પ્રવાસ પર ભારત આવશે. આ દરમિયાન તેઓ ૨૩મા ભારત-રશિયા વાર્ષિક સંમેલનમાં ભાગ લેશે. આ મુલાકાત દરમિયાન પુતિન ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત કરશે.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે મંગળવારે (૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫) જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ પુતિનની યાત્રા દરમિયાન એસ-૪૦૦ ડિફેન્સ સિસ્ટમ ભારતને આપવાનો એજન્ડામાં સામેલ થઈ શકે છે.
પુતિનનો આ રાજકીય પ્રવાસ અનેક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે:
- દ્વિપક્ષીય સંબંધોની સમીક્ષા: આ મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોના વિકાસની સમીક્ષા કરશે.
- વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી: તે ‘સ્પેશિયલ એન્ડ પ્રિવિલેજ્ડ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’ ને મજબૂત કરવા માટે એક વિઝન નક્કી કરશે.
- વેપાર ભાગીદારી: ભારત અને રશિયા હવે તેમની મિત્રતાને વેપાર ભાગીદારીમાં પણ વધારવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે વેપારને લઈને પણ બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત થઈ રહી છે, જે બંને રાષ્ટ્રોની આર્થિક સ્થિરતા માટે મહત્ત્વની છે.
આ પરમાણુ સબમરીન ડીલ ભારત અને રશિયા વચ્ચેના મજબૂત અને લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ સહયોગનો પુરાવો છે.
