‘કેટલાક ચિત્તાઓના ઘર’ હોવાનો ગર્વ: પીએમ મોદીએ દેશને આંતરરાષ્ટ્રીય ચિત્તા દિવસની શુભેચ્છા પાઠવી
આજે, આંતરરાષ્ટ્રીય ચિત્તા દિવસના શુભ અવસર પર, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશને અભિનંદન પાઠવ્યા અને ભારતને ફરી એકવાર ‘કેટલાક ચિત્તાઓના ઘર’ હોવા પર ઊંડો ગર્વ વ્યક્ત કર્યો. આ દિવસ ભારત માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે દેશે તાજેતરમાં વિશ્વના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી વન્યજીવ સ્થળાંતર પ્રોજેક્ટ્સમાંથી એક દ્વારા પોતાની ધરતી પર આ શાનદાર બિલાડીને સફળતાપૂર્વક પુનર્સ્થાપિત કરી છે. પ્રધાનમંત્રીએ તેમના શુભેચ્છા સંદેશમાં આ અસાધારણ સિદ્ધિને શક્ય બનાવવામાં સહયોગ આપનારા દરેક નાગરિક, ખાસ કરીને ‘ચિત્તા મિત્ર’ કહેવાતા સમર્પિત સ્થાનિક સ્વયંસેવકોના સામૂહિક યોગદાનની સરાહના કરી હતી.
પીએમ મોદીએ તેમના સંદેશમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ચિત્તા સંરક્ષણનો આ પ્રયાસ માત્ર કોઈ એક સરકારી વિભાગનું કામ નથી, પરંતુ એક સહિયારા રાષ્ટ્રીય સંકલ્પનું પરિણામ છે. તેમણે કહ્યું, “ચિત્તાને બચાવવાના અમારા પ્રયાસો ફક્ત અમારા લોકો, ખાસ કરીને અમારા સમર્પિત ચિત્તા મિત્રોના સંયુક્ત સહકારને કારણે જ શક્ય બન્યા છે.” આ નિવેદન ‘ચિત્તા મિત્રો’ના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. આ એવા સ્થાનિક લોકો છે, જેમને મધ્યપ્રદેશના શ્યોપુર જિલ્લામાં સ્થિત કૂનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (કેએનપી) અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ચિત્તાઓના અનુકૂલન, દેખરેખ અને સુરક્ષા માટે વિશેષરૂપે તાલીમ આપવામાં આવી છે. તેઓ માત્ર વન્યજીવ અને માનવ વસ્તી વચ્ચે એક આવશ્યક કડી તરીકે જ કામ નથી કરતા, પરંતુ આ પ્રોજેક્ટની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ સામુદાયિક ભાગીદારી દર્શાવે છે કે સંરક્ષણ હવે માત્ર સરકારી એજન્ડા નથી, પરંતુ એક જન આંદોલન બની ગયું છે.
વન્યજીવ સંરક્ષણ ભારતની સભ્યતાનું અભિન્ન અંગ
પ્રધાનમંત્રીએ જંગલી પ્રાણીઓના સંરક્ષણના પ્રયાસને ભારતની સદીઓ જૂની સંસ્કૃતિ અને દર્શન સાથે જોડ્યો. તેમણે આ વાત પર ભાર મૂક્યો કે આ માત્ર એક સમકાલીન પહેલ નથી, પરંતુ એક ઊંડા મૂળ ધરાવતા સભ્યતાગત નૈતિકતાનું વિસ્તરણ છે. પીએમ મોદીએ કહ્યું, “જંગલી પ્રાણીઓની રક્ષા કરવી અને પ્રકૃતિ સાથે તાલમેલ જાળવીને રહેવું એ ભારતની સભ્યતાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યું છે.” આ કથન એ વાત પર પ્રકાશ પાડે છે કે ભારતીય પરંપરામાં, પ્રકૃતિ અને તેના જીવોને હંમેશા આદર આપવામાં આવ્યો છે. ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’ના સિદ્ધાંત પર આધારિત આ વિચાર ભારતના બંધારણની મૂળભૂત ફરજોમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે, જેમાં વન્યજીવોની રક્ષા કરવી અને પ્રાકૃતિક પર્યાવરણનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન સામેલ છે. પ્રધાનમંત્રીના આ કથને વૈશ્વિક મંચ પર પણ ભારતની એક એવી સભ્યતા તરીકેની છબીને મજબૂત કરી છે, જે પરિસ્થિતિકીય સંતુલન અને જૈવવિવિધતાના મહત્વને સમજે છે.
India is proud to be home to several cheetahs, and a significant number of them are born on Indian soil. Many of them now thrive in the Kuno National Park and the Gandhi Sagar Sanctuary. It is heartening to see cheetah tourism growing in popularity as well. I encourage more… pic.twitter.com/xPj5z6LWVM
— Narendra Modi (@narendramodi) December 4, 2025
આ ગૌરવશાળી ક્ષણ ભારતની ઐતિહાસિક ‘પ્રોજેક્ટ ચિત્તા’ની પૃષ્ઠભૂમિમાં આવી છે, જેની શરૂઆત સપ્ટેમ્બર 2022માં થઈ હતી. ચિત્તા, જેને 1952માં સત્તાવાર રીતે દેશમાંથી લુપ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો, તેને પાછો લાવવા માટે આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ભારતે નામીબિયા અને બાદમાં દક્ષિણ આફ્રિકાથી ચિત્તાઓને કૂનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં સફળતાપૂર્વક સ્થાનાંતરિત કર્યા. કૂનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનને તેના યોગ્ય વિશાળ ઘાસના મેદાનો, પૂરતા શિકાર આધાર અને માનવીય હસ્તક્ષેપથી પ્રમાણમાં ઓછા જોખમને કારણે નવા ઘર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું.
‘પ્રોજેક્ટ ચિત્તા’ને વિશ્વના સૌથી જટિલ ટ્રાન્સકોન્ટિનેન્ટલ વન્યજીવ સ્થળાંતર પ્રયાસોમાંથી એક માનવામાં આવે છે, જેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં એક વ્યવહારુ અને આત્મ-ટકાઉ ચિત્તા વસ્તી સ્થાપિત કરવાનો છે. પ્રારંભિક પડકારો, નવા વાતાવરણમાં અનુકૂલનની સમસ્યાઓ અને કેટલાક દુર્ભાગ્યપૂર્ણ નુકસાન છતાં, આ પ્રોજેક્ટે ઘણી નોંધપાત્ર સફળતાઓ પણ નોંધાવી છે. જેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે કૂનોમાં ચિત્તાના બચ્ચાંનો જન્મ. ચિત્તાના બચ્ચાંનો જન્મ એ વાતનો પુરાવો છે કે ચિત્તા માત્ર ભારતીય વાતાવરણમાં જીવી જ નથી રહ્યા, પરંતુ તેઓ પ્રજનન પણ કરી રહ્યા છે, જે તેમની સફળ પુનર્સ્થાપનાની દિશામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.
‘પ્રોજેક્ટ ચિત્તા’ની દેખરેખ
આ પ્રોજેક્ટની દેખરેખ અને સંચાલનમાં ભારતીય વન્યજીવ સંસ્થાન (ડબ્લ્યુઆઇઆઇ) અને રાષ્ટ્રીય વાઘ સંરક્ષણ પ્રાધિકરણ (એનટીસીએ) સહિત અનેક વૈજ્ઞાનિક અને સંરક્ષણ સંગઠનો સક્રિયપણે સામેલ છે. તેમણે એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કડક વૈજ્ઞાનિક પ્રોટોકોલ લાગુ કર્યા છે કે ચિત્તા નવા વાતાવરણમાં અનુકૂળ થાય અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષને ઘટાડી શકાય. ‘ચિત્તા મિત્રો’ની પહેલ આ વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો એક અભિન્ન અંગ છે, જે સ્થાનિક સમુદાયોને સંરક્ષણ પ્રયાસોના હિતધારકો તરીકે સશક્ત બનાવે છે, જેથી પ્રોજેક્ટની લાંબા ગાળાની સફળતા સુનિશ્ચિત થાય.
આંતરરાષ્ટ્રીય ચિત્તા દિવસના આ અવસર પર, પ્રધાનમંત્રીનો સંદેશ માત્ર એક શુભેચ્છા નથી, પરંતુ તે દેશના સંરક્ષણ પ્રયાસો પ્રત્યેના તેના દ્રઢ સંકલ્પની પુષ્ટિ પણ કરે છે. તે યાદ અપાવે છે કે ભારત માત્ર વાઘ, સિંહ અને હાથીઓનું જ નહીં, પરંતુ હવે વિશ્વના સૌથી ઝડપી જમીની પ્રાણી, ચિત્તાનું પણ ગર્વથી ઘર છે. આ સફળતા વૈશ્વિક સંરક્ષણ સમુદાય માટે એક પ્રેરણા છે, જે દર્શાવે છે કે દ્રઢ ઇચ્છાશક્તિ, વૈજ્ઞાનિક યોજના અને જનભાગીદારી સાથે, લુપ્ત થઈ ગયેલી પ્રજાતિઓને પણ તેમના મૂળ નિવાસસ્થાન પર સફળતાપૂર્વક પાછી લાવી શકાય છે. ભારતનો આ સંકલ્પ આવનારી પેઢીઓ માટે પ્રકૃતિ અને વન્યજીવોને સુરક્ષિત રાખવાની તેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે, અને દેશ ભવિષ્યમાં આ ગૌરવશાળી સિદ્ધિને જાળવી રાખવા માટે સંપૂર્ણપણે સમર્પિત છે.
