દૂધાળું પશુ ખરીદતાં પહેલાં સાચી ઓળખ કેવી રીતે કરવી
દૂધ આપતું પશુ ખરીદવું સહેલું કામ નથી, કારણ કે ખોટુ પશુ આવી જાય તો ખેડૂતને વર્ષો સુધી નુકસાન સહન કરવું પડે છે. અનુભવી પશુપાલકો ઘણા માપદંડો આધારિત પશુ પસંદ કરે છે, જેના આધારે પશુની તંદુરસ્તી અને દૂધ આપવાની ક્ષમતા જાણી શકાય છે. કેટલાક સરળ પરંતુ મહત્વપૂર્ણ નિયમો ખેડૂતને યોગ્ય પસંદગી કરવામાં મદદ કરે છે. નીચે દર્શાવેલી વાતો ધ્યાનમાં રાખશો તો તમે યોગ્ય અને ફાયદાકારક પશુ મેળવી શકશો.
ચાર દાંતનો માપદંડ શા માટે મહત્વનો
અરરિયા જિલ્લાના ખેડૂત સહદેવ યાદવ જણાવે છે કે ગાય–ભેંસ ખરીદતી વખતે ખેડૂતોએ ચાર દાંત ધરાવતા પશુને વધારે પસંદગી આપવી જોઈએ. ચાર દાંતવાળું પશુ સામાન્ય રીતે 3 થી 3.5 વર્ષનું હોય છે, જે દૂધ ઉત્પાદન અને પ્રજનન માટે સૌથી યોગ્ય ઉંમર ગણાય છે. આ સમયે પશુ ન તો વધારે નાનું હોય છે અને ન તો ઉંમરદાર હોય છે, તેથી તેની ક્ષમતા સૌથી સારી રહે છે. આ ઉંમરે દાંત મજબૂત અને ન ઘસાયેલા હોય છે, જે તેની તંદુરસ્તીનો સંકેત આપે છે.
યુવાન પશુ ખેડૂત માટે કેમ ફાયદાકારક
ચાર દાંત ધરાવતું પશુ હજી યુવાન હોય છે અને આ અવસ્થા ભવિષ્યમાં ઉપજાશે તે નફાની દિશામાં સૌથી ફાયદાકારક ગણાય છે. આવા પશુઓમાં દૂધ આપવાની ક્ષમતા વધારે હોય છે અને લાંબા સમય સુધી આરોગ્ય સારું રહે છે. આજકાલ લોકો ગુણવત્તાવાળી જાત રાખીને વધુ દૂધ ઉત્પાદન મેળવતા થયા છે, જેને કારણે પશુપાલન એક નફાકારક વ્યવસાય બન્યો છે. યોગ્ય ઉંમર જાણીને પશુ ખરીદવામાં આવે તો તેની ઉપજ અને ફાયદો બંને વધે છે.
દાંત પરથી પશુની ઉંમર ઓળખવાની પદ્ધતિ
સામાન્ય રીતે પશુની ઉંમર જાણી લેવા માટે તેના દાંતનું નિરીક્ષણ સૌથી વિશ્વસનીય રીત છે. પશુ ચિકિત્સા અધિકારી જણાવે છે કે દાંત બે પ્રકારના હોય છે – દૂધના દાંત અને કાયમી દાંત. જન્મ સમયે પશુ પાસે વચ્ચેના બે દૂધના દાંત હોય છે, જે લગભગ એક મહિના જેટલા સમય સુધી રહે છે અને પછી ચાર દૂધના દાંત દેખાય છે. જ્યારે પશુ બે વર્ષનું થાય છે ત્યારે તેની પાસે વચ્ચેના બે કાયમી દાંત જોવા મળે છે, જે તેની ઉંમરની સાચી ઓળખ આપે છે.
ઉંમર ચકાસવું કેમ જરૂરી
પશુ ચિકિત્સા અધિકારી ડૉ. વિપુલભાઈ ભંડારી જણાવે છે કે પશુ ખરીદતા પહેલાં તેની ઉંમર ચોક્કસ રીતે તપાસવી અનિવાર્ય છે. દાંતનું યોગ્ય નિરીક્ષણ ન કરવાથી ખોટી ઉંમરનું પશુ ખરીદી શકાય છે, જે બાદમાં દૂધ ઓછું આપે છે અને ખેડૂતને સતત નુકસાન કરે છે. ઉંમર જાણવાથી દૂધ આપવાની ક્ષમતા, સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્યની પ્રજનન ક્ષમતા અંગે ચોક્કસ અંદાજ મળે છે.
દાંત પ્રમાણે પશુની ઉંમર કેવી રીતે બદલાય
જ્યારે પશુ 3.5 વર્ષનું થાય છે ત્યારે તેની પાસે કુલ ચાર કાયમી દાંત જોવા મળે છે. 4.5 વર્ષની ઉંમરે તેનાં મોઢામાં ત્રણ જોડી કાયમી દાંત થઈ જાય છે. પછી પાંચથી સાડા પાંચ વર્ષની વચ્ચે ચાર જોડી એટલે કુલ આઠ કાયમી દાંત બની જાય છે. છ વર્ષની ઉંમરે વચ્ચેના બે દાંત ઘસાવા લાગે છે અને આઠ વર્ષ સુધી તમામ દાંત ઘસાઈ જવાના કારણે પશુની ઉંમર ચોક્કસ ઓળખી શકાય છે. આ જ જાણકારીથી ખેડૂત યોગ્ય પશુ પસંદ કરી શકે છે.
