સપ્ટેમ્બરમાં પણ વરસાદની ઘટ રહેવાની શક્યતા, ખેડૂતોની ચિંતા વધી; અલ નીનોને લઈને પણ ચેતવણી
ગુજરાતમાં ચોમાસાની સિઝન અંતિમ તબક્કા તરફ આગળ વધી રહી છે, પરંતુ રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદની અસમાન સ્થિતિને કારણે ખેડૂતોની ચિંતા હજુ દૂર થઈ નથી. રાજ્યના કેટલાક જિલ્લાઓમાં સારો વરસાદ થયો છે, જ્યારે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ અને ખાસ કરીને દેવભૂમિ દ્વારકા તથા કચ્છના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત જોવા મળી રહી છે.
હવે ખેડૂતો માટે વધુ એક ચિંતાજનક આગાહી સામે આવી છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પણ ગુજરાતમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ આગામી દિવસોમાં રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં હળવાથી મધ્યમ વરસાદી ઝાપટાં પડી શકે છે, પરંતુ વ્યાપક અને ભારે વરસાદની શક્યતા હાલમાં ઓછી જણાઈ રહી છે.
આ સ્થિતિમાં ખેડૂતો માટે આગામી દિવસો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખાસ કરીને જ્યાં પાકને હાલમાં વરસાદની જરૂર છે તેવા વિસ્તારોમાં જો વરસાદ ખેંચાય તો ખેતીના ઉત્પાદન અને સિંચાઈના પાણી બંને પર તેની અસર થઈ શકે છે.
આગામી સાત દિવસમાં ક્યાં વરસાદની શક્યતા?
હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ આગામી સાત દિવસ દરમિયાન ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદી માહોલ જોવા મળી શકે છે. કેટલાક સ્થળોએ હળવો વરસાદ અથવા ઝાપટાં પડી શકે છે. જોકે હાલની હવામાન પરિસ્થિતિને જોતા ભારે અને સતત વરસાદની શક્યતા ખૂબ ઓછી હોવાનું અનુમાન છે.
રાજ્યમાં એકસાથે ત્રણ જેટલી વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય હોવા છતાં તેની અસર વ્યાપક વરસાદના સ્વરૂપમાં જોવા મળે તેવી શક્યતા ઓછી છે. એટલે વાદળછાયું વાતાવરણ જોવા મળે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ થાય છતાં સમગ્ર રાજ્યમાં સારો વરસાદ પડે તેવી સ્થિતિ હાલમાં દેખાતી નથી.
અમદાવાદ સહિતના શહેરોમાં પણ વાદળછાયું વાતાવરણ રહેવાની સાથે છૂટોછવાયો હળવો વરસાદ થઈ શકે છે. જોકે શહેરમાં લાંબા સમય સુધી ભારે વરસાદની હાલ તાત્કાલિક શક્યતા દેખાતી નથી.
ગુજરાતમાં વરસાદની કેટલી ઘટ?
રાજ્યમાં અત્યાર સુધીના વરસાદના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ગુજરાતમાં કુલ મળીને આશરે 14 ટકાની વરસાદની ઘટ જોવા મળી રહી છે. જોકે રાજ્યના તમામ વિસ્તારોમાં સ્થિતિ એકસરખી નથી.
સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ વિસ્તારમાં વરસાદની ખાધ વધુ ગંભીર છે. આ વિસ્તારમાં આશરે 35 ટકા જેટલી વરસાદની ઘટ નોંધાઈ હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. વરસાદની આ અસમાનતાને કારણે એક તરફ દક્ષિણ ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણીની સ્થિતિ સારી છે, તો બીજી તરફ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના કેટલાક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
ચોમાસું સામાન્ય રીતે સમગ્ર રાજ્યમાં સમાન પ્રમાણમાં વરસાદ આપતું નથી, પરંતુ આ વર્ષે કેટલાક વિસ્તારો વચ્ચેનો તફાવત વધુ સ્પષ્ટ જોવા મળી રહ્યો છે.
દક્ષિણ ગુજરાતમાં સારો વરસાદ, તો સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં મુશ્કેલી
ગુજરાતના દક્ષિણ ભાગમાં અત્યાર સુધીમાં સિઝનનો 100 ટકાથી વધુ વરસાદ થઈ ચૂક્યો છે. દક્ષિણ ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં સારા વરસાદને કારણે નદી-નાળાઓ અને જળાશયોમાં પણ પાણીની આવક થઈ છે.
પરંતુ બીજી તરફ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના કેટલાક વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ અલગ છે. રાજ્યના આશરે 10 તાલુકા એવા છે જ્યાં હજુ સુધી સરેરાશ 10 ઈંચથી વધુ વરસાદ પણ નોંધાયો નથી.
આ સ્થિતિ બતાવે છે કે ગુજરાતમાં ચોમાસું કેટલું અસમાન રહ્યું છે. જ્યાં વધુ વરસાદ પડ્યો છે ત્યાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે ઓછા વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં ખેતી અને પીવાના પાણીની ચિંતા વધી રહી છે.
દેવભૂમિ દ્વારકા અને કચ્છમાં સ્થિતિ ચિંતાજનક
દેવભૂમિ દ્વારકા અને કચ્છ જિલ્લામાં ઓછા વરસાદની અસર ખાસ કરીને જોવા મળી રહી છે. વરસાદની અછતના કારણે ખેતી ઉપરાંત ભૂગર્ભ જળસ્તર અને સ્થાનિક જળસ્ત્રોતો પર પણ દબાણ વધ્યું છે.
દ્વારકા જિલ્લાના કેટલાક તાલુકાઓમાં વરસાદનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછું રહ્યું છે. જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે જિલ્લામાં ચાર તાલુકા એવા છે જ્યાં વરસાદ સામાન્ય પ્રમાણના 10 ટકા જેટલા સ્તરથી પણ નીચે રહ્યો છે.
દ્વારકા તાલુકાની સ્થિતિ તો વધુ ચિંતાજનક હોવાનું સામે આવ્યું છે, જ્યાં સરેરાશ એક ઈંચ જેટલો પણ વરસાદ નોંધાયો નથી. જો ચોમાસાના અંતિમ તબક્કામાં પણ નોંધપાત્ર વરસાદ ન થાય તો આગામી મહિનાઓમાં પાણીની સમસ્યા વધુ ગંભીર બની શકે છે.
ઓછા વરસાદની ખેતી પર સીધી અસર
વરસાદ ખેંચાવાની સીધી અસર ખેડૂતોના પાક પર જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને મગફળી, કપાસ અને બાજરી જેવા પાકોના વાવેતર અને ઉત્પાદન પર વરસાદની સ્થિતિનો મોટો પ્રભાવ પડે છે.
ઓછા વરસાદના કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં આ પાકોના વાવેતરમાં ગત વર્ષની સરખામણીએ ઘટાડો નોંધાયો છે. ખેડૂત માટે માત્ર વાવેતર કરવું પૂરતું નથી. પાકને યોગ્ય સમયે પાણી મળે તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે.
જો વરસાદનો અંતર વધે તો જમીનમાં ભેજ ઘટી શકે છે. પરિણામે પાકના વિકાસ પર અસર થાય છે અને ખેડૂતને સિંચાઈ માટે વધારાનો ખર્ચ કરવો પડી શકે છે. નાના અને મધ્યમ ખેડૂતો માટે આ વધારાનો ખર્ચ મોટો બોજ બની શકે છે.
વરસાદ ખેંચાતા ખેડૂતોની સરકાર પાસે મદદની માંગ
વરસાદની અછતને લઈને ખેડૂતો અને સ્થાનિક રાજકીય નેતાઓ તરફથી સરકાર સમક્ષ વિવિધ માગણીઓ કરવામાં આવી રહી છે.
ધોરાજીના ધારાસભ્ય ડૉ. મહેન્દ્ર પાડલીયાએ સિંચાઈ મંત્રીને પત્ર લખીને ખેડૂતો માટે સિંચાઈનું પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગ કરી છે. તેમની માંગ છે કે કાલાવડ વિસ્તારમાંથી પસાર થતી સૌની યોજના હેઠળની લિંક-3માંથી પાણી છોડવામાં આવે અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી ડેમોમાં પાણી ભરવામાં આવે.
આ ઉપરાંત ધોરાજી અને ઉપલેટા વિસ્તારના ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે જરૂરી પાણી પહોંચાડવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. જો વરસાદ નહીં પડે તો ડેમ અને સિંચાઈ યોજનાઓમાંથી પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવું ખેડૂતો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતને અસરગ્રસ્ત જાહેર કરવાની માંગ
પાટણના કોંગ્રેસ ધારાસભ્ય ડૉ. કિરીટ પટેલે પણ વરસાદની અછત અંગે સરકારનું ધ્યાન દોર્યું છે. તેમણે સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓને યોગ્ય રીતે ચિહ્નિત કરીને જરૂરી રાહત આપવા માંગ કરી છે.
વિધાનસભાના ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન આ મુદ્દે ચર્ચા કરવામાં આવે તેવી માંગ પણ કરવામાં આવી છે. ખેડૂતોને આર્થિક સહાય આપવા અને વરસાદની અછતના કારણે થયેલા નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સર્વે કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
આ પ્રકારની માંગણીઓ પાછળ મુખ્ય કારણ એ છે કે વરસાદની અછત માત્ર વર્તમાન પાકને જ અસર કરતી નથી. જો જમીનમાં ભેજ અને જળસ્તર ઘટે તો આગામી રવિ સિઝનની ખેતી પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
પશુપાલકો માટે પણ મુશ્કેલી વધી શકે
વરસાદની અછતનો પ્રભાવ માત્ર ખેડૂતો સુધી મર્યાદિત રહેતો નથી. સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો પશુપાલન સાથે જોડાયેલા છે. ઓછા વરસાદના કારણે ચારો અને પાણીની ઉપલબ્ધતા પર પણ દબાણ વધી શકે છે.
સોમનાથના ધારાસભ્ય વિમલ ચુડાસમાએ સરકારને પત્ર લખીને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોનો સર્વે કરાવવા અને યોગ્ય સહાય ચૂકવવાની માંગ કરી છે. સાથે જ પશુપાલકો માટે વિનામૂલ્યે ઘાસચારા ડેપો શરૂ કરવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે.
જો વરસાદ લાંબા સમય સુધી ખેંચાય તો પશુઓ માટે લીલો ચારો મળવો મુશ્કેલ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ઘાસચારાના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા પણ રહે છે. તેથી સમયસર વ્યવસ્થા કરવામાં આવે તો પશુપાલકો પરનો આર્થિક બોજ ઘટાડી શકાય.
અલ નીનોને લઈને નવી ચિંતા
ગુજરાતના વરસાદી માહોલ વચ્ચે હવે અલ નીનોને લઈને પણ ચર્ચા વધી રહી છે. હવામાન સંબંધિત કેટલાક અનુમાનો અનુસાર અલ નીનોની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની રહી છે.
ક્લાઈમેટ પ્રિડિક્શન સેન્ટરના અપડેટમાં ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં અલ નીનો વધુ મજબૂત થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. કેટલાક અનુમાન પ્રમાણે આ સંભાવના 90 ટકાથી પણ વધુ હોવાનું કહેવામાં આવે છે.
અલ નીનો અને ભારતીય ચોમાસા વચ્ચેનો સંબંધ જટિલ છે અને તેની અસર દર વર્ષે એકસરખી રહેતી નથી. તેમ છતાં, તેની સ્થિતિને કારણે આગામી હવામાન પરિસ્થિતિઓ અંગે હવામાન નિષ્ણાતો સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
શિયાળામાં પણ ગરમી વધારે રહેવાની શક્યતા?
અલ નીનોની મજબૂત સ્થિતિ આગામી શિયાળાની હવામાન પરિસ્થિતિ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. અનુમાન મુજબ ગુજરાત સહિત સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં શિયાળાના અંત સુધી સામાન્ય કરતાં વધુ તાપમાન રહેવાની શક્યતા વધી શકે છે.
હાલ સપ્ટેમ્બર શરૂ થયો છે, છતાં સૌરાષ્ટ્રના કેટલાક વિસ્તારોમાં તાપમાન 34 ડિગ્રીની આસપાસ નોંધાઈ રહ્યું છે. રાજકોટ, અમરેલી, સુરેન્દ્રનગર, મહુવા અને કેશોદ જેવા વિસ્તારોમાં પણ ગરમીનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે.
ભાવનગરમાં મહત્તમ તાપમાન 36 ડિગ્રી સુધી પહોંચ્યું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. અમદાવાદ, કંડલા અને વડોદરા જેવા શહેરોમાં પણ તાપમાન 35 ડિગ્રીની આસપાસ નોંધાયું છે.
વાદળછાયું વાતાવરણ હોવા છતાં જો તાપમાન ઊંચું રહે તો ભેજ અને ગરમીના કારણે લોકો માટે અસ્વસ્થતા વધી શકે છે.
શિયાળાની ઠંડી પર પણ અસર થઈ શકે
જો અલ નીનોની અસર ચાલુ રહે અને શિયાળાની શરૂઆત તથા અંતિમ તબક્કામાં પણ તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધારે રહે, તો ગુજરાતમાં ઠંડીની સિઝન ટૂંકી અથવા પ્રમાણમાં નબળી રહેવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં હાલ વરસાદની ઘટ અને આગામી મહિનાઓના હવામાનને લઈને બેવડી ચિંતા જોવા મળી રહી છે. એક તરફ ખેડૂતો વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે અને બીજી તરફ આગામી સિઝનમાં જળસંગ્રહ કેટલો રહેશે તે અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
ખેડૂતો માટે આગામી દિવસો મહત્વપૂર્ણ
ગુજરાતમાં ચોમાસાની સિઝન હવે અંતિમ તબક્કામાં પ્રવેશી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં સપ્ટેમ્બર દરમિયાન પડનારો વરસાદ ખેડૂતો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જ્યાં અત્યાર સુધીમાં સારો વરસાદ થયો છે ત્યાં પરિસ્થિતિ પ્રમાણમાં રાહતભરી છે, પરંતુ જ્યાં વરસાદની મોટી ઘટ છે ત્યાં આગામી વરસાદ પાક અને પાણી બંને માટે નિર્ણાયક બની શકે છે.
જો સપ્ટેમ્બરમાં પણ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહે તો સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ, દેવભૂમિ દ્વારકા અને અન્ય અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સરકાર માટે પાણી, સિંચાઈ, પશુચારો અને ખેડૂતોની આર્થિક સહાય જેવા મુદ્દા વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે.
અંતિમ ચિત્ર સપ્ટેમ્બરના વરસાદ બાદ સ્પષ્ટ થશે
હાલની આગાહી મુજબ આગામી દિવસોમાં ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં હળવો વરસાદ થવાની શક્યતા છે, પરંતુ ભારે અને વ્યાપક વરસાદના સંકેતો મર્યાદિત છે. બીજી તરફ રાજ્યમાં વરસાદની કુલ ઘટ, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છની વધુ ગંભીર સ્થિતિ અને દેવભૂમિ દ્વારકાના કેટલાક તાલુકાઓમાં અત્યંત ઓછો વરસાદ ચિંતાનું કારણ છે.
આગામી દિવસોમાં હવામાનમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થાય છે કે નહીં અને સપ્ટેમ્બર દરમિયાન વરસાદી સિસ્ટમો કેટલી સક્રિય બને છે તેના પર ખેડૂતોની નજર રહેશે.
હાલની સ્થિતિમાં સૌથી મોટી જરૂરિયાત એ છે કે ઓછા વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં પાણી અને સિંચાઈની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવે અને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો તથા પશુપાલકો સુધી જરૂરી સહાય સમયસર પહોંચે. કારણ કે વરસાદની અછતનો સામનો માત્ર એક પાક પૂરતો નથી કરતો—તેની અસર પાણી, ખેતી, પશુપાલન અને આગામી સિઝન સુધી પહોંચી શકે છે.
