૧૩ સપ્ટેમ્બરથી બદલાઈ જશે નિયમો! જો તમાકુ કે પાન મસાલા વેચ્યા તો સીધા જશો જેલ!
રાજ્યના નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યની રક્ષા કરવાના ઉદ્દેશ્યથી ગુજરાત સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાજ્યભરમાં તમાકુ કે નિકોટીન ધરાવતા ગુટખા અને પાન મસાલાના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, વિતરણ અને વેચાણ પરનો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ વધુ એક વર્ષ માટે લંબાવી દેવામાં આવ્યો છે.
કમિશનર ઓફ ફૂડ સેફ્ટીની સત્તાવાર યાદીમાં જણાવ્યા અનુસાર, આ નવો આદેશ તા. ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬થી અમલમાં આવશે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૧૨થી આ પ્રતિબંધ સતત લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે અને આ વર્ષે પણ તેને વધુ એક વર્ષ સુધી ચાલુ રાખવાનો મક્કમ નિર્ણય લેવાયો છે.
કેન્સરનું મુખ્ય કારણ: વિવિધ રિસર્ચ અને સર્વેક્ષણના ચોંકાવનારા આંકડા
ગુટખા અને નિકોટીનયુક્ત પાન મસાલાના સેવનથી માનવ શરીર પર થતી ગંભીર અસરો અંગે ફૂડ સેફ્ટી વિભાગે સંશોધન અહેવાલો ટાંક્યા છે.
ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલ, ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફન્ડામેન્ટલ રિસર્ચ અને ‘હેમર’ (HEAL) ના સંશોધનો મુજબ, ગુટખા તેમજ પાન મસાલાનું સેવન અત્યંત કેન્સરકારક છે. તેના સતત સેવનથી મોઢાના કેન્સર (Oral Cancer) નું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે.
આ ઉપરાંત, ‘ગ્લોબલ એડલ્ટ ટોબેકો સર્વે’ (GATS) ના અહેવાલ મુજબ:
દેશમાં આશરે ૩૫% પુખ્ત વયના લોકો કોઈને કોઈ સ્વરૂપે તમાકુનું સેવન કરે છે.
તેમાંથી ૨૧% લોકો ધુમાડા વગરની (સ્મોકલેસ) તમાકુ એટલે કે ગુટખા, ઝરદા કે પાન મસાલાનો ઉપયોગ કરે છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ધુમાડારહિત તમાકુનું સેવન સમાજમાં કેટલું વ્યાપક છે અને તે લોકોના આરોગ્ય માટે કેટલું મોટું જોખમ ઊભું કરી રહ્યું છે.
પ્રતિબંધના કડક નિયમો અને કાયદાકીય કાર્યવાહી
સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રતિબંધ કોઈ ચોક્કસ બ્રાન્ડ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ કોઈપણ નામે ઓળખાતા અથવા વેચાતા તમાકુ અને નિકોટીનયુક્ત ગુટખા તથા પાન મસાલા પર સંપૂર્ણપણે લાગુ પડશે.
ઘણી વખત વેપારીઓ પ્રતિબંધથી બચવા માટે તમાકુ અને મસાલાને અલગ-અલગ પેકિંગમાં વેચતા હોય છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે:
અલગ-અલગ પાઉચ કે પેકિંગમાં વેચાતા એવા ઘટકો, જેના મિશ્રણથી અંતિમ પ્રોડક્ટ તરીકે ગુટખા કે પાન મસાલા તૈયાર થતા હોય, તેના પર પણ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે.
જો કોઈ ઉત્પાદક, વિક્રેતા કે સંગ્રહખોર આ આદેશનો અનાદર કરશે અથવા ભંગ કરતો અટકાયતમાં આવશે, તો તેની સામે કાયદાકીય કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
વર્ષ ૨૦૧૨થી ચાલતી મુહિમ: ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૭ સુધી લંબાવાયો પ્રતિબંધ
ઉલ્લેખનીય છે કે, ગુજરાત સરકાર વર્ષ ૨૦૧૨થી ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ હેઠળ આ પ્રતિબંધનો અમલ કરી રહી છે.
નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા અને વિવિધ સોશિયલ ઓર્ગેનાઈઝેશન તથા બિન-સરકારી સંસ્થાઓ (NGOs) ની સતત રજૂઆતોને ધ્યાને રાખીને, સરકારે આ પ્રતિબંધને તા. ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬થી ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૭ સુધીના વધુ એક વર્ષના સમયગાળા માટે લંબાવવાની મંજૂરી આપી છે.
