વંદે માતરમ્ માત્ર અંગ્રેજો વિરુદ્ધ નહીં, પણ મુસ્લિમો વિરુદ્ધ પણ હતું: DMK સાંસદ એ. રાજાએ લોકસભામાં આ વિસ્ફોટક નિવેદન શા માટે આપ્યું?
તાજેતરમાં લોકસભામાં વંદે માતરમની 150મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે યોજાયેલી ચર્ચા દરમિયાન, DMK સાંસદ એ. રાજાએ આ રાષ્ટ્રગીત અંગે એક ગંભીર અને ઐતિહાસિક દાવો રજૂ કર્યો છે. તેમણે દલીલ કરી કે વંદે માતરમ ગીત માત્ર અંગ્રેજો વિરુદ્ધ જ નહોતું, પરંતુ તેના પ્રારંભિક ઉપયોગમાં મુસ્લિમો પ્રત્યે વિરોધનો ભાવ પણ જોવા મળતો હતો. આ દાવાએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નવી રાજકીય અને ઐતિહાસિક ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે.
મુસ્લિમો વિરુદ્ધ હોવાની દલીલ
સાંસદ એ. રાજાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, 20મી સદીની શરૂઆતમાં ઐતિહાસિક રીતે નોંધાયેલી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે વંદે માતરમને એ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું જે મુસ્લિમોને બાકાત રાખે. તેમણે દલીલ કરી કે આ ગીતને લઈને વિવાદ મુસ્લિમ સમુદાય દ્વારા નહીં, પરંતુ એવા લોકો દ્વારા ઊભો કરવામાં આવ્યો હતો જેમણે તેને “માત્ર હિંદુઓનું ગીત” ગણાવીને પ્રચારિત કર્યું હતું.
રાજાએ પોતાના દાવાને સમર્થન આપવા માટે ઇતિહાસકાર આર.સી. મજુમદારને ટાંકીને કહ્યું કે, બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયે દેશભક્તિને ધર્મમાં અને ધર્મને દેશભક્તિમાં બદલી નાખ્યું હતું.
- તેમણે 1907ની એક ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં ગુપ્ત પત્રિકાઓ વહેંચવામાં આવી હતી, જેમાં મુસ્લિમોને વંદે માતરમ ન ગાવા અને સ્વદેશી આંદોલનમાં ન જોડાવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.
- તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે 1907માં બ્રિટિશ સંસદના હાઉસ ઑફ કોમન્સમાં આ મુદ્દે ચર્ચા થઈ હતી કે વંદે માતરમ સાંપ્રદાયિક સંઘર્ષ કેમ પેદા કરી રહ્યું છે. તે ચર્ચાઓ અનુસાર, ગીતમાં નહીં, પરંતુ તેને ‘ફક્ત હિંદુઓ માટે’ કહેનારા લોકોમાં ખામી હતી, જેના કારણે મુસ્લિમોને સંઘર્ષમાંથી બાકાત રખાયા.
‘આનંદ મઠ’ અને ગાંધીજીનો સંદર્ભ
રાજાએ બંકિમચંદ્રના વિવાદાસ્પદ નવલકથા ‘આનંદ મઠ’ના સંદર્ભો પણ આપ્યા, જેમાંથી આ ગીત લેવામાં આવ્યું છે. તેમણે ઇતિહાસકાર તનિકા સરકારને ટાંકીને કહ્યું કે ‘આનંદ મઠ’માં એવા શબ્દો છે જે મુસ્લિમ વિરોધી ભાવના દર્શાવે છે. આનાથી વંદે માતરમની સાંપ્રદાયિક પ્રકૃતિ પર ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે.
તેમણે મહાત્મા ગાંધીના વિચારોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. રાજાએ કહ્યું કે ગાંધીજીએ 1915માં આ ગીતની પ્રશંસા કરી હતી, પરંતુ 1940માં તેમણે કહ્યું હતું કે તે મુસ્લિમોને નારાજ કરવાના ઇરાદાથી ગાવું જોઈએ નહીં. રાજાએ સવાલ ઉઠાવ્યો કે 1915 અને 1940 વચ્ચે શું થયું, જેના કારણે ગાંધીજીના વલણમાં પરિવર્તન આવ્યું.
રાજકીય પ્રતિભાવ અને નિષ્કર્ષ
એ. રાજાએ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે, વડાપ્રધાને પૂછ્યું કે વંદે માતરમનું વિભાજન કોણે કર્યું? તો હું કહું છું કે તે વિભાજન તમારા પૂર્વજોએ કર્યું હતું, મુસ્લિમોએ નહીં. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે જેમણે આ ગીતને ‘હિંદુ-માત્ર’ તરીકે રજૂ કર્યું, તેમણે જ વિભાજનના બીજ વાવ્યા.
બીજી તરફ, મુસ્લિમ ધર્મગુરુઓ અને વિદ્વાનો પણ આ ગીતનો વિરોધ કરતા આવ્યા છે, પરંતુ તે ધાર્મિક કારણોસર છે. તેમનો મુખ્ય વાંધો એ છે કે ગીતમાં ભારતને ‘માતા’ અથવા ‘દેવી’ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે (જેમ કે દુર્ગાની સ્તુતિ), જે ઇસ્લામના એકેશ્વરવાદ (તૌહીદ)ના સિદ્ધાંતની વિરુદ્ધ છે. ઇસ્લામમાં અલ્લાહ સિવાય કોઈની પૂજા કે વંદન કરવું એ ‘શિર્ક’ (સૌથી મોટો અક્ષમ્ય અપરાધ) ગણાય છે.
DMK સાંસદ એ. રાજાના આ ઐતિહાસિક દાવાએ માત્ર મુસ્લિમ ધાર્મિક વાંધાઓને જ નહીં, પરંતુ સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન આ ગીતના રાજકીય અને સાંપ્રદાયિક ઉપયોગના પાસાને પણ ઉજાગર કર્યો છે, જે દર્શાવે છે કે આ વિવાદના મૂળ ઊંડા અને બહુ-સ્તરીય છે.
