સ્વિગી-ઝોમેટોથી ઉબર-ઓલા સુધીના તમામ ગીગ કામદારો માટે ફરજિયાત નોંધણી અને યુનિક કાર્ડની વ્યવસ્થા
ગુજરાતમાં સ્વિગી, ઝોમેટો, ઈન્સ્ટામાર્ટ, રેપિડો, ઉબર, ઓલા જેવી કંપનીઓમાં કામ કરતા ડ્રાઇવરો અને ડિલિવરી કામદારો માટે સરકાર ટૂંક સમયમાં નવી નિયમન વ્યવસ્થા લાવવાની તૈયારીમાં છે. ગીગ વર્કફોર્સને કાયદાકીય સુરક્ષા મળે તે માટે ભારત સરકાર દ્વારા ઘડાતા નવા કાયદાના આધારે રાજ્ય સરકાર પોતાનું માળખું નિશ્ચિત કરશે. ગીગ કામદારોને વિવિધ સેવાઓ સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર આવરી લેવામાં આવતા ન હતા, તે બાબતને ધ્યાનમાં લઈ આ નવો પ્રયત્ન શરૂ થયો છે. આવતા સમયમાં આ ક્ષેત્રને નિયંત્રિત બનાવવા માટે જરૂરી તમામ ફેરફારો અમલમાં આવશે.
ગીગ કામદારોની વ્યાખ્યા
ફૂડ ડિલિવરી, કેબ સર્વિસ, ફ્રીલાન્સ કામ તથા પાર્ટ-ટાઇમ સેવાઓ પૂરી પાડતા લોકો ગીગ વર્કફોર્સમાં આવે છે. આ નવો કાયદો મુખ્યત્વે ઉબર, ઓલા, રેપિડો અને ઝોમેટો, સ્વિગી, ઝેપટો જેવી કંપનીઓ સાથે જોડાયેલા હજારો કામદારોને લાગુ પડશે. આ કામદારો પોતાનાં સાધનોથી સેવા આપે છે, પરંતુ પરંપરાગત કર્મચારી તરીકે તેમને કોઈ સુરક્ષા મળતી નથી. આ કારણસર સરકાર આ વર્ગને એક સ્વતંત્ર અને સુઘડ ઓળખ આપવાની તૈયારીમાં છે, જેથી તેઓને લાંબા ગાળે સ્થિરતા મળે.
ફરજિયાત નોંધણી અને યુનિક આઈડી
નિયમો અમલમાં આવ્યા બાદ તમામ ગીગ કામદારો તેમજ તેમને સેવા લેતી કંપનીઓ માટે નોંધણી ફરજિયાત બનશે. નોંધણી આધારમાં જોડાશે અને દરેક કામદારને એક યુનિક ઓળખપત્ર અપાશે, જેના આધારે તેમની કામગીરી અને લાભોની માહિતી સરકાર પાસે સચવાઈ શકશે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા યોજાયેલી તાજેતરની ચિંતન શિબિરમાં પણ આ મુદ્દે વિગતવાર ચર્ચા થઈ હતી, જેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રાજ્ય હવે આ ક્ષેત્રને સુવ્યવસ્થિત બનાવવા પ્રતિબદ્ધ છે. નોંધણી બાદ કામદારોને વિવિધ યોજનાઓ સાથે જોડી શકાશે.
સામાજિક સુરક્ષા ફંડની રચના
નવા નિયમોના અંતર્ગત એક વિશેષ સામાજિક સુરક્ષા ફંડ ઊભું થશે, જેમાં રાજ્ય-કેન્દ્ર બંનેની સાથે કંપનીઓ પાસેથી મહત્તમ પાંચ ટકા સુધીનો ફાળો લેવામાં આવશે. આ ફંડમાંથી અકસ્માત અને જીવન વીમો, વિકલાંગતા સહાય, આરોગ્ય અને માતૃત્વ સંબંધિત લાભો, પેન્શન અને પ્રોવિડન્ટ ફંડ જેવી સુવિધાઓ આપવામાં આવશે. કુશળતા વધારવા માટે તાલીમ કાર્યક્રમો પણ આ ફંડમાંથી ચલાવવામાં આવશે. ગીગ કામદારો માટે આ પ્રથમવાર એક સંકલિત સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઉભી થશે.
દૈનિક વેતન અને કુશળતા વિકાસ
સરકાર આવનારા સમયમાં ગીગ વર્કર્સ માટે લઘુતમ દૈનિક વેતનનું માળખું નક્કી કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, કંપનીઓને તેમના કામદારોને કુશળ બનાવવા માટે જરૂરી તાલીમ આપવાની ફરજ રહેશે, જેથી સેવા ગુણવત્તા સાથે આવકમાં પણ વધારો થાય. નિયમો લાગુ થયા બાદ કામદારોને લાંબા ગાળે સંતુલિત આવક અને કામની સુરક્ષા મળશે. નવી વ્યવસ્થા ભારતીય ગીગ ઇકોસિસ્ટમમાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવશે.
ઈ-શ્રમ રજિસ્ટ્રેશનની હાલની પરિસ્થિતિ
છેલ્લા છ મહિનાથી ઈ-શ્રમ પોર્ટલ પર ગીગ કામદારોની નોંધણી શરૂ થઈ છે, પરંતુ ગુજરાતમાંથી હજુ માત્ર 25 હજાર જેટલી જ નોંધણી થઈ છે. કાયદાકીય નિયમો સ્પષ્ટ ન હોવાથી ઘણા કામદારો રજિસ્ટ્રેશન વિશે અજાણ હતા. હવે જ્યારે નવું માળખું જાહેર થશે, ત્યારે આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા હજારો લોકો નોંધણી કરાવવા આગળ આવશે. આ નવી પ્રક્રિયા તેમને નીતિગત સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા આપશે.
