ડિસેમ્બરની ઠંડીમાં મકાઈના પાકને સુરક્ષિત રાખવાનું સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન
શિયાળાની તીવ્ર ઠંડી, હિમ અને સતત ઘટતા તાપમાનને કારણે રવી મકાઈના પાક પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે. અચાનક ઠંડી વધી જાય તો વૃદ્ધિ સ્થગિત થવા લાગે છે અને આવતી કાલે દાણા ભરાવાનું પ્રમાણ પણ ઘટી જાય છે. આવા સમયગાળા દરમિયાન પાકને બચાવવા માટે વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ચોક્કસ પગલાંની ભલામણ કરવામાં આવી છે. ઠંડીના આઘાતથી પાકને બચાવવો એ ઉપજ સલામત રાખવાનું મુખ્ય સાધન છે. યોગ્ય કૃષિ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે તો કડકડતી ઋતુમાં પણ સારી ઉપજ મેળવી શકાય છે.
ખેતરમાં ભેજ જાળવી રાખવાથી મળે સુરક્ષા
શિયાળામાં માટીનું તાપમાન ઝડપથી ઘટવાથી છોડ પર ઠંડીનો પ્રભાવ વધુ દેખાય છે. જો ખેતરમાં ભેજ સંતુલિત રાખવામાં આવે તો મૂળ સુધી ઉષ્ણતા પહોંચે છે અને છોડને ઠંડીથી રાહત મળે છે. સામાન્ય રીતે દસથી બાર દિવસે હળવી સિંચાઈ કરવાથી પાકને યોગ્ય તાપમાન મળતું રહે છે. સિંચાઈ પછી ખેતરમાં પાણી એકઠું ન થાય તે માટે નિકાલ વ્યવસ્થા સાવધાનીપૂર્વક કરવી જોઈએ. પાણી ભરાઈ રહે તો ઠંડી અને રોગોનો ખતરો બંને વધી શકે છે.
બેન્ટોનાઇટ સલ્ફરનો પ્રયોગ ફાયદાકારક
શિયાળાની ઋતુમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ ઘટી જવાની શક્યતા રહે છે, જેને સંતુલિત રાખવા માટે ગુડાઈ સમયે બેન્ટોનાઇટ સલ્ફર ઉમેરવું ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. પ્રતિ એકર દસ કિલો બેન્ટોનાઇટ સલ્ફર નાખવાથી દાણા ભરાવાની પ્રક્રિયા સુધરે છે. જો વિકલ્પ રૂપે દ્રાવ્ય સલ્ફર ઉપલબ્ધ હોય તો તેને પાણીમાં ઓગાળી સ્પ્રે કરવાથી પણ સારૂ પરિણામ મળે છે. સલ્ફરની ઉણપ રહે તો મકાઈની પાંદડીનો રંગ ફિક્કો દેખાય છે અને વૃદ્ધિ ધીમી પડી જાય છે. તેથી સમયસર ખાતર પૂરૂં પાડવું અગત્યનું છે.
પોટાશ વધારવાથી ઠંડી સામે સહનશક્તિ
વાવણી સમયે પોટાશ ન નાખ્યું હોય તો પહેલી અથવા આગામી સિંચાઈ પહેલાં મ્યુરેટ ઓફ પોટાશ ઉમેરવું વધુ લાભદાયી રહે છે. પોટાશ છોડને મજબૂત બનાવે છે અને ઠંડી સામે લડવાની કુદરતી ક્ષમતા વધારે છે. પ્રતિ એકર ૨૫ કિલોના દરે પોટાશનો પ્રયોગ સામાન્ય રીતે ઉત્તમ ગણાય છે. ઠંડીની ઋતુમાં પોષક તત્ત્વો શોષવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે, પરંતુ પોટાશ ઉમેરવાથી છોડની એ ક્ષમતા જાળવી રહે છે. મજબૂત અને સ્વસ્થ પાંદડી માટે આ તત્વ અત્યંત જરૂરી છે.
દ્રાવ્ય ખાતરનો ઉપયોગ કરીને તાત્કાલિક પોષણ
ઠંડીની અસરથી છોડની વૃદ્ધિ અટકતી હોય ત્યારે દ્રાવ્ય ખાતરનો સ્પ્રે સૌથી ઝડપી અસર બતાવે છે. મોનો પોટેશિયમ ફોસ્ફેટ અથવા સલ્ફેટ ઓફ પોટાશ આધારિત ખાતર પાણીમાં ઓગાળી સ્પ્રે કરવાથી છોડને તાત્કાલિક પોષણ મળે છે. ઠંડી પવન અને ધુમ્મસ દરમિયાન આ પ્રયોગ વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે. આવા ખાતરોથી પાંદડા મજબૂત થાય છે અને રોગો સામે પ્રતિકાર શક્તિ પણ વધે છે. સ્પ્રે કરતી વખતે સવાર અથવા સાંજનો સમય પસંદ કરવો અનુકૂળ રહે છે.
યુરિયાના વધારાના ઉપયોગથી દૂર રહેવું
શિયાળામાં યુરિયાનો વધારે ઉપયોગ મકાઈના પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, એટલે સંતુલિત પોષણ આપવું જરૂરી છે. જો નાઇટ્રોજનની કમી જણાય તો NPK 19:19:19 અથવા 20:20:20 નો પ્રયોગ ઉત્તમ વિકલ્પ છે. સાથે મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટનો સમાવેશ કરવાથી પાંદડાનું પીળાશ ઘટે છે અને વૃદ્ધિ સામાન્ય બની રહે છે. સંતુલિત પોષણ આપવાથી પાકનું આરોગ્ય જળવાઈ રહે છે.
સાંજના ધુમાડાથી ઠંડી હવાને અટકાવો
શિયાળામાં ઉત્તર અને પશ્ચિમ દિશાથી ઠંડી હવા વધારે પ્રવેશતી હોય છે જેના કારણે પાકને હિમનો ખતરો રહે છે. સાંજના સમયે ખેતરની આ બાજુઓમાં ધુમાડો કરવાથી હવાના તાપમાનમાં થોડો વધારો થાય છે. ધુમાડાથી હિમ પડવાની શક્યતા ઓછી થાય છે અને છોડને રાત્રે સુરક્ષા મળે છે. ખાસ કરીને ખુલ્લી જમીન ધરાવતા ખેતરોમાં આ પદ્ધતિ વધુ પ્રભાવશાળી છે. ખેડૂતો સ્થાનિક ઉપલબ્ધ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને ધુમાડો સરળતાથી કરી શકે છે.
મલ્ચિંગથી મળે લાંબી સુરક્ષા
મકાઈની લાઇનો વચ્ચે મલ્ચિંગ કરવાથી માટીમાં રહેલી ભેજ લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે અને ઠંડીના આંચકાથી મૂળોને બચાવે છે. મલ્ચિંગ માટીનું તાપમાન ઝડપથી ઘટતું અટકાવે છે અને નીંદણનો પ્રકોપ પણ ઓછો થઈ જાય છે. ભૂસું, સૂકા પાંદડાં અથવા અન્ય જૈવિક પદાર્થો મલ્ચિંગ માટે સરળતાથી ઉપયોગ કરી શકાય છે. મલ્ચિંગનો લાભ માત્ર શિયાળામાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૃદ્ધિ કાળ દરમિયાન મળે છે. આ પદ્ધતિ જમીનને પોષક તત્ત્વોથી પણ સમૃદ્ધ બનાવે છે.
હવા અવરોધક લગાવી પાકને બચાવો
જોરદાર ઠંડી પવન મકાઈના નરમ છોડને ઝડપથી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશામાં કોથળીઓ, ચાદર અથવા પ્લાસ્ટિક લગાવી હવા અવરોધક તૈયાર કરવામાં આવે તો પવનનો સીધો પ્રભાવ ઓછો થાય છે. આ પદ્ધતિ ખાસ કરીને નીચા તાપમાનવાળા પ્રદેશોમાં ખૂબ અસરકારક સાબિત થાય છે. હવા અવરોધક લગાવવાથી ખેતરમાં ઉષ્ણતા જળવાઈ રહે છે અને રાત્રે પણ છોડ સુરક્ષિત રહે છે. પવનથી થતી ભેજની બરફીલી અસર પણ ઘટી જાય છે.
જીવાતો સામે સમયસર પગલાં જરૂરી
શિયાળામાં ફોલ આર્મી વર્મ અને સ્ટૉક બોરર જેવી જીવાતો મકાઈને મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે. સમયસર નિયંત્રણ માટે લીમડાનું તેલ અથવા યોગ્ય જંતુનાશકનો ઉપયોગ કરવો અનિવાર્ય છે. જીવાતો પાંદડા અને મધ્ય ભાગને નુકસાન પહોંચાડે છે તેથી દેખાતાં જ ઉપચાર કરવો વધુ અસરકારક રહે છે. ભારણ વધી જાય તો દાણા ભરાવા પર સીધી અસર પડે છે. જીવાતોની ગતિ ચોક્કસ જોવા રોજિંદી દેખરેખ રાખવી જરૂરી છે.
ગ્રે લીફ સ્પૉટ રોગથી સુરક્ષા
ગ્રે લીફ સ્પૉટ રોગ સામાન્ય રીતે ઠંડીમાં ઝડપથી ફેલાય છે અને પાંદડાં સુકાઈ જવાની શરૂઆત કરે છે. છોડ વચ્ચે યોગ્ય અંતર જાળવવાથી રોગના ફેલાવાને રોકવામાં મદદ મળે છે. મેન્કોઝેબ અથવા મેન્કોઝેબ સાથે કાર્બેન્ડાઝિમના મિશ્રણનો સ્પ્રે આ રોગ સામે અસરકારક માનવામાં આવે છે. સમયસર સ્પ્રે કરવાથી પાંદડાં ફરી તાજગી મેળવી શકે છે. રોગ વધતા પહેલાં નિયંત્રણ કરવું પાક માટે વધુ લાભદાયી રહે છે.
