પશ્ચિમ બંગાળ: 1.65 કરોડથી વધુ મતદારોના ‘SIR’ ફોર્મમાં ગંભીર ગરબડ, ચૂંટણી પંચે લીધા કડક પગલાં
પશ્ચિમ બંગાળમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં, મતદાર યાદી સુધારણા માટે હાથ ધરવામાં આવેલા ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) અભિયાનમાં એક મોટો અને ગંભીર મામલો સામે આવ્યો છે. રાજ્યના 1.65 કરોડથી વધુ મતદારોના SIR ફોર્મ્સમાં વ્યાપક ગેરરીતિઓ અને વિસંગતતાઓ મળી આવી છે. આમાંના કેટલાક કેસમાં તો માતા-પિતાના નામ સમાન છે, જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં પિતાની ઉંમર તેમના પુત્ર કે પુત્રી કરતાં પણ ઓછી દર્શાવવામાં આવી છે.
ચૂંટણી પંચ (EC) એ આ મામલાને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધો છે. 16 ડિસેમ્બરના રોજ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીનું પ્રકાશન થવાનું છે, પરંતુ તે પહેલાં જ આ આંકડાઓ સામે આવતાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. ECIના અધિકારીઓ દ્વારા આ વિસંગતતાઓની વિગતવાર તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. એક અહેવાલ મુજબ, આ વિસંગતતાઓ માત્ર 1.65 કરોડ જ નહીં, પરંતુ 85 લાખથી વધુ મતદારોના પિતાના નામમાં વિસંગતતાઓ, 24 લાખથી વધુ મતદારોના પિતાને છથી વધુ બાળકો હોવા અને લગભગ 13 લાખ કેસોમાં મતદાર અને તેમના માતા-પિતા વચ્ચે 15 વર્ષથી ઓછો ઉંમરનો તફાવત જેવી અવાસ્તવિક ભૂલો જોવા મળી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
‘SIR’ એ ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતું એક વ્યાપક અભિયાન છે, જેનો મુખ્ય હેતુ મતદાર યાદીની ચોકસાઈ, સમાવેશીતા અને ભૂલમુક્તતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ પ્રક્રિયામાં, બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) દ્વારા ઘરે-ઘરે જઈને મતદારોની વિગતો એકત્ર કરવામાં આવે છે. પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ભરેલા SIR ફોર્મ્સમાં ડેટા એન્ટ્રીમાં ભારે ભૂલો જોવા મળી છે, જે મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા પર સવાલો ઉભા કરે છે.
સૌથી વધુ વિસંગતતાઓ પારિવારિક સંબંધોની મેપિંગ (Family Mapping) અને ઉંમરના તફાવતને લઈને છે. ઉદાહરણ તરીકે:
- માતા-પિતાના નામમાં વિસંગતતા: 85 લાખથી વધુ કેસમાં પિતાનું નામ ખોટું કે મેળ ન ખાતું હોવાનું જણાયું છે.
- ઉંમરનો અવાસ્તવિક તફાવત: 13 લાખ જેટલા કેસોમાં મતદાર અને તેમના માતા-પિતા વચ્ચે ઉંમરનો તફાવત 15 વર્ષથી ઓછો છે, જે તાર્કિક રીતે અશક્ય છે.
- બહુવિધ બાળકોની નોંધણી: 24 લાખથી વધુ મતદારો એવા છે જેમના ફોર્મમાં પિતાને છથી વધુ બાળકો હોવાનું દર્શાવે છે.બહુવિધ નોંધણી: 1,37,475 મતદારોના નામ એકથી વધુ સ્થળોએ નોંધાયેલા છે.
- મૃત અને સ્થળાંતરિત મતદારો: આ ઉપરાંત, 24.2 લાખથી વધુ મૃત મતદારો અને 19.93 લાખથી વધુ સ્થળાંતરિત મતદારોના નામ હટાવવાની પ્રક્રિયા પણ ચાલી રહી છે.
ચૂંટણી પંચની કડક કાર્યવાહી
આ ગંભીર ભૂલો સામે આવતાં, ચૂંટણી પંચે યુદ્ધના ધોરણે કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. ECI એ તમામ વિસંગતતાવાળા SIR ફોર્મ્સની યાદી તૈયાર કરી છે અને આ મતદારોને સુનાવણી (Hearing) માટે બોલાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ આ મતદારોને યોગ્ય દસ્તાવેજો સાથે હાજર થવા માટે નોટિસ મોકલશે. સુનાવણી દરમિયાન, મતદારોના દાવા અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવામાં આવશે. જે મતદારો તેમના દાવાને સમર્થન આપતા યોગ્ય પુરાવા રજૂ કરી શકશે નહીં અથવા જેમના ફોર્મમાં ગંભીર વિસંગતતાઓ હશે, તેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવી શકે છે.
ચૂંટણી પંચે રાજ્યના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને પારદર્શિતા અને તટસ્થતા જાળવવા અને આ પ્રક્રિયામાં કોઈપણ પ્રકારની હેરાફેરી ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિશેષ નિર્દેશો આપ્યા છે.
હવે પછી શું?
ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીનું પ્રકાશન 16 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ થશે. આ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં જે મતદારોના નામ નહીં હોય અથવા ભૂલો હશે, તેઓ 16 ડિસેમ્બર, 2025 થી 15 જાન્યુઆરી, 2026 સુધીના ‘દાવા અને વાંધા’ (Claims & Objections)ના સમયગાળા દરમિયાન ફોર્મ 6, 7 અથવા 8 ભરીને સુધારો કે નામ ઉમેરવા માટે અરજી કરી શકશે.
ચૂંટણી પંચનો આ કડક નિર્ણય સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે તે મતદાર યાદીને સંપૂર્ણપણે ભૂલમુક્ત અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આ સુનાવણી પ્રક્રિયા પશ્ચિમ બંગાળની આગામી ચૂંટણીઓમાં એક સ્વચ્છ અને ન્યાયી મતદાર યાદી પ્રદાન કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે, પરંતુ તેની સાથે જ રાજકીય ગરમાવો પણ વધારશે.
