સ્કૂલોના નામ પર લગામ: ‘ઇન્ટરનેશનલ’ અને ‘ગ્લોબલ’ શબ્દોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ, મહારાષ્ટ્ર સરકારનો કડક નિર્ણય
મહારાષ્ટ્રમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે ચાલી રહેલી ‘બ્રાન્ડિંગ’ ની હોડ પર લગામ લગાવતા રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે એક અત્યંત મહત્વનો અને કડક નિર્ણય લીધો છે. હવે રાજ્યની કોઈપણ શાળા પોતાની યોગ્યતા વગર નામમાં ‘ઇન્ટરનેશનલ’ (International) અથવા ‘ગ્લોબલ’ (Global) જેવા આકર્ષક શબ્દોનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. મહારાષ્ટ્ર સરકારના આ આદેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શાળાઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ખોટી જાહેરાતોને રોકવાનો અને વાલીઓને ગેરમાર્ગે દોરાતા બચાવવાનો છે.
કેમ લેવો પડ્યો આ નિર્ણય?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એવું જોવા મળ્યું છે કે અનેક ખાનગી શાળાઓ માત્ર વાલીઓને આકર્ષવા અને શિક્ષણની ઊંચી ફી વસૂલવા માટે પોતાના નામની આગળ ‘ઇન્ટરનેશનલ’ કે ‘ગ્લોબલ’ શબ્દ લગાવી દે છે. વાસ્તવમાં આ શાળાઓ પાસે આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાનું કોઈ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વિદેશી બોર્ડનું જોડાણ કે તે સ્તરના શિક્ષકો હોતા નથી. વાલીઓ ‘ઇન્ટરનેશનલ’ નામ જોઈને પોતાના બાળકોના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની આશામાં મોટી ફી ભરે છે, પરંતુ બદલામાં તેમને સામાન્ય શિક્ષણ જ મળે છે. આ પ્રકારની છેતરામણીને રોકવા શિક્ષણ વિભાગે હવે નિયમો કડક કર્યા છે.
શિક્ષણ વિભાગની નવી શરતો
નવા પરિપત્ર મુજબ, હવે કોઈપણ શાળાએ તેના નામમાં આ શબ્દો ઉમેરવા માટે શિક્ષણ વિભાગ પાસેથી પૂર્વ મંજૂરી લેવી પડશે. આ માટે સરકારે કેટલાક કડક માપદંડો નક્કી કર્યા છે:
- બોર્ડ એફિલિએશન: શાળાએ સાબિત કરવું પડશે કે તેઓ IB (ઇન્ટરનેશનલ બેકલેરિયેટ), IGCSE (કેમ્બ્રિજ) અથવા અન્ય કોઈ માન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષણ બોર્ડ સાથે જોડાયેલી છે.
- ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: શાળાનું મકાન, લેબોરેટરી, રમતગમતનું મેદાન અને અન્ય સુવિધાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબની હોવી જોઈએ.
- શિક્ષકોની લાયકાત: શાળામાં ભણાવતા શિક્ષકો પાસે આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ શીખવવાની યોગ્ય તાલીમ અને ડિગ્રી હોવી અનિવાર્ય છે.
- ચકાસણી: સ્થાનિક શિક્ષણ અધિકારીઓ દ્વારા આ શરતોની ચકાસણી કર્યા બાદ જ નામ બદલવા કે રાખવાની પરવાનગી આપવામાં આવશે.
જુની શાળાઓ પર શું થશે અસર?
જે શાળાઓ હાલમાં યોગ્યતા વગર આ શબ્દોનો ઉપયોગ કરી રહી છે, તેમને સરકાર તરફથી નિર્ધારિત સમય મર્યાદા આપવામાં આવશે. આ સમયગાળા દરમિયાન કાં તો તેમણે નક્કી કરેલા ધોરણો પૂરા કરવા પડશે અથવા તો પોતાના નામમાંથી આ શબ્દો હટાવવા પડશે. જો કોઈ શાળા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરશે, તો તેમની માન્યતા રદ કરવા સુધીના કડક પગલાં લેવાની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે.
વાલીઓ માટે રાહતના સમાચાર
શિક્ષણ નિષ્ણાતો અને વાલી મંડળોએ આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. વાલીઓનું કહેવું છે કે, નામ જોઈને ફી નક્કી થતી હોય છે, પરંતુ હવે ગુણવત્તાના આધારે નામ નક્કી થશે. આનાથી શિક્ષણના વેપારીકરણ પર અંકુશ આવશે અને વાલીઓને સાચી માહિતી મળશે કે તેઓ જે ફી ચૂકવી રહ્યા છે, તેની સામે કયા સ્તરનું શિક્ષણ મળી રહ્યું છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકારનો આ નિર્ણય શિક્ષણ પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટેનું એક મોટું સીમાચિહ્ન સાબિત થશે. ‘ઇન્ટરનેશનલ’ અને ‘ગ્લોબલ’ જેવા શબ્દો હવે માત્ર દેખાડા માટે નહીં, પરંતુ ગુણવત્તાના પ્રતીક તરીકે ઓળખાશે. આ પગલાથી શિક્ષણના નામે ચાલતી લૂંટ બંધ થશે અને જે શાળાઓ ખરેખર મહેનત કરી રહી છે તેમને સાચી ઓળખ મળશે.
