દેશમાં SC-ST વિરુદ્ધ અત્યાચાર વધ્યા: ઉત્તર પ્રદેશ સૌથી આગળ, ન્યાયમાં વિલંબથી પડતર કેસોનો પહાડ
ભારતના સામાજિક માળખા માટે એક ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષના (2019-2023) આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દેશમાં દલિતો અને આદિવાસીઓ પર થતા હુમલા અને અન્યાયના કિસ્સાઓમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે. ખાસ કરીને ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં આ આંકડાઓ વધુ ગંભીર ચિત્ર રજૂ કરે છે. 2019માં નોંધાયેલા 45,948 કેસની સરખામણીએ 2023 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 57,766 પર પહોંચી ગઈ છે.
ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં સ્થિતિ ગંભીર
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, SC-ST સમુદાય વિરુદ્ધના ગુનાઓમાં ઉત્તર પ્રદેશ સમગ્ર દેશમાં પ્રથમ ક્રમે છે. યુપીમાં વર્ષ 2022માં જ 15,368 કેસ નોંધાયા હતા, જે કુલ કેસોના લગભગ 23.78% હિસ્સો ધરાવે છે.
- ઉત્તર પ્રદેશ: અત્યાચારના મામલે પ્રથમ ક્રમે (15,000 થી વધુ કેસ).
- મધ્ય પ્રદેશ: અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) વિરુદ્ધના ગુનાઓમાં દેશમાં મોખરે.
- રાજસ્થાન: બીજા ક્રમે સૌથી વધુ ગુનાઓ નોંધાયા છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ધીમી ગતિ: પડતર કેસોની સંખ્યામાં વધારો
આંકડાઓ માત્ર ગુના વધ્યા હોવાનું જ નથી દર્શાવતા, પરંતુ ન્યાય મળવામાં થતા વિલંબને પણ ઉજાગર કરે છે. અહેવાલ મુજબ, અદાલતોમાં કેસોના નિકાલની ગતિ અત્યંત ધીમી છે.
- વધતા પેન્ડિંગ કેસ: વર્ષ 2019માં જે પડતર કેસોની સંખ્યા માત્ર 1,034 હતી, તે 2023ના અંત સુધીમાં વધીને 31,110 થઈ ગઈ છે.
- નીચો દોષિત દર: આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે અત્યાચાર વિરોધી કાયદા (PoA Act) હેઠળ સજા થવાનો દર 2020માં 39.2% હતો જે 2022માં ઘટીને 32.4% પર આવી ગયો છે.
શા માટે વધી રહ્યા છે ગુના?
નિષ્ણાતો અને વિપક્ષી નેતાઓનું માનવું છે કે કાયદાના અમલીકરણમાં શિથિલતા અને રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ આ માટે જવાબદાર છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં હાથરસ અને રામપુર જેવા કિસ્સાઓએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે આક્રોશ જન્માવ્યો હતો, છતાં જમીની સ્તરે સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં કોઈ ખાસ સુધારો જોવા મળ્યો નથી. ઘણી જગ્યાએ ખાસ અદાલતો (Special Courts) નો અભાવ પણ ન્યાયમાં વિલંબનું મુખ્ય કારણ છે.
SC-ST સમુદાયો સામે વધતી હિંસા એ માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થાનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ સામાજિક સમાનતા સામે પણ મોટો પડકાર છે. જો સરકારો આંકડાઓને ગંભીરતાથી લઈ કડક પગલાં નહીં ભરે, તો ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોમાં અસંતોષની લાગણી વધુ પ્રબળ બનશે.
