નવા વર્ષ પહેલા મોટો ઝટકો: ભારતીય પાસપોર્ટની તાકાત ઘટી, રેન્કિંગમાં 5 ક્રમનો ઘટાડો, અમેરિકા પણ ટોપ-10 માંથી બહાર
વર્ષ 2025ના અંત પહેલા ભારતીય પ્રવાસીઓ અને પાસપોર્ટ ધારકો માટે એક નિરાશાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વભરના પાસપોર્ટની શક્તિ માપતા પ્રતિષ્ઠિત ‘હેનલી પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ 2025’ (Henley Passport Index 2025) ની નવી યાદી જાહેર કરવામાં આવી છે. આ યાદી મુજબ ભારતીય પાસપોર્ટ ગત વર્ષની સરખામણીએ 5 ક્રમ નીચે સરકીને હવે 85મા સ્થાને પહોંચી ગયો છે.
ભારતીય પાસપોર્ટની સ્થિતિ: કેમ ઘટ્યું રેન્કિંગ?
ગત વર્ષે ભારત આ યાદીમાં 80મા ક્રમે હતું, પરંતુ આ વર્ષે તેમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. રેન્કિંગમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતીય પાસપોર્ટ પર વિઝા-ફ્રી મુસાફરી કરી શકાય તેવા દેશોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. હવે ભારતીય નાગરિકો પૂર્વ વિઝા વગર વિશ્વના માત્ર 57 થી 59 દેશોમાં જ મુસાફરી કરી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બદલાતી વિઝા પોલિસી અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં થયેલા ફેરફારોને કારણે આ રેન્કિંગ પ્રભાવિત થયું છે.
અમેરિકાને પણ લાગ્યો જોરદાર ઝટકો
આ વર્ષનો ઇન્ડેક્સ માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ મહાસત્તા ગણાતા અમેરિકા માટે પણ આઘાતજનક રહ્યો છે. છેલ્લા બે દાયકામાં પહેલીવાર અમેરિકાનો પાસપોર્ટ ટોપ-10 ની યાદીમાંથી બહાર થઈ ગયો છે.
- અમેરિકા હવે 12મા ક્રમે પહોંચી ગયું છે.
- બ્રાઝિલ જેવા દેશોએ અમેરિકા માટે વિઝા-ફ્રી એન્ટ્રી રદ કરી છે, અને ચીને ઘણા યુરોપિયન દેશોને વિઝામાં છૂટછાટ આપી છે પરંતુ અમેરિકાને તેમાંથી બાકાત રાખ્યું છે.
- અમેરિકા હાલમાં મલેશિયા સાથે આ સ્થાન શેર કરી રહ્યું છે.
સિંગાપોર ફરી એકવાર દુનિયામાં નંબર-1
જ્યારે ભારત અને અમેરિકાના રેન્કિંગમાં ઘટાડો થયો છે, ત્યારે એશિયન દેશ સિંગાપોર સતત વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી પાસપોર્ટ તરીકે પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. સિંગાપોરના પાસપોર્ટ ધારકો વિશ્વના 193 થી 195 દેશોમાં કોઈ પણ વિઝાની માથાકૂટ વગર મુસાફરી કરી શકે છે. સિંગાપોર પછી બીજા નંબરે દક્ષિણ કોરિયા અને ત્રીજા નંબરે જાપાન છે.
પાડોશી દેશોની હાલત
ભારતના પાડોશી દેશોની વાત કરીએ તો:
- ચીન: 58 થી 64મા ક્રમ વચ્ચે (મોટો સુધારો).
- ભૂતાન: 92મા ક્રમે.
- બાંગ્લાદેશ: 100મા ક્રમે.
- પાકિસ્તાન: 103મા ક્રમે (વિશ્વના સૌથી નબળા પાસપોર્ટ પૈકીનો એક).
- અફઘાનિસ્તાન: 106મા ક્રમે એટલે કે સૌથી છેલ્લા સ્થાને છે.
શું છે હેનલી પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સ?
આ ઇન્ડેક્સ ઇન્ટરનેશનલ એર ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશન (IATA) ના ડેટા પર આધારિત છે. તે વિશ્વના 199 પાસપોર્ટ અને 227 પ્રવાસ સ્થળોને આવરી લે છે. કોઈ દેશનો પાસપોર્ટ કેટલો મજબૂત છે તે તેના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે કે તેના નાગરિકોને કેટલા દેશોમાં ‘વિઝા ઓન અરાઈવલ’ અથવા ‘વિઝા-ફ્રી’ એન્ટ્રી મળે છે.
