શું ભારતમાં બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધિત થશે? મદ્રાસ હાઈકોર્ટની કેન્દ્ર સરકારને મોટી સલાહ
ડિજિટલ યુગમાં બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષાને લઈને મદ્રાસ હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં તાજેતરમાં અમલમાં આવેલા કાયદાની તર્જ પર, મદ્રાસ હાઈકોર્ટની મદુરાઈ બેંચે કેન્દ્ર સરકારને ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની શક્યતાઓ તપાસવા અને કાયદો બનાવવાની સલાહ આપી છે.
કોર્ટે કેમ વ્યક્ત કરી ચિંતા?
જસ્ટિસ કે.કે. રામકૃષ્ણન અને જસ્ટિસ જી. જયચંદ્રનની ડિવિઝન બેંચે એક જનહિત અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરતા જણાવ્યું હતું કે, ઇન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયા પર પીરસવામાં આવતું અશ્લીલ અને હિંસક કન્ટેન્ટ બાળકો માટે અત્યંત હાનિકારક છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે:
- સોશિયલ મીડિયાના કારણે બાળકોમાં સાયબર બુલિંગ (Cyber Bullying) ના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે.
- અયોગ્ય કન્ટેન્ટના કારણે બાળકોના સામાજિક, નૈતિક અને વર્તણૂકીય વિકાસ પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે.
- માતા-પિતાની સાથે હવે સરકારની પણ જવાબદારી છે કે તે બાળકોને આ જોખમોથી બચાવે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના મોડેલ પર ભાર
તાજેતરમાં ઓસ્ટ્રેલિયાએ વિશ્વનો સૌથી કડક કાયદો બનાવ્યો છે, જે હેઠળ ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ (જેમ કે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ટિકટોક, ફેસબુક) વાપરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સૂચવ્યું કે ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં પણ આ પ્રકારના કાયદાની તાતી જરૂરિયાત છે, કારણ કે સેક્સ્યુઅલ એબ્યુઝ કન્ટેન્ટ અને હિંસા બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહી છે.
જ્યાં સુધી કાયદો ન બને ત્યાં સુધી શું?
કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે જ્યાં સુધી કેન્દ્ર સરકાર આ અંગે કોઈ ચોક્કસ કાયદો ન લાવે, ત્યાં સુધી સત્તાવાળાઓએ નીચે મુજબના પગલાં લેવા જોઈએ:
- જાગૃતિ અભિયાન: દેશભરમાં માતા-પિતાને સોશિયલ મીડિયાના જોખમો વિશે માહિતગાર કરવા જોઈએ.
- પેરન્ટલ કંટ્રોલ: ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (ISP) ને ‘પેરન્ટલ વિન્ડો’ અથવા ફિલ્ટરિંગ સુવિધાઓ આપવા માટે આદેશ આપવો જોઈએ.
- નિરીક્ષણ આયોગ: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે એવા આયોગની રચના કરવી જે બાળકોના ઓનલાઇન વર્તન અને તેમના પર થતી અસરો પર નજર રાખે.
૨૦૧૮ થી ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈ
આ કેસની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૧૮ માં થઈ હતી, જ્યારે મદુરાઈના એસ. વિજયકુમારે જનહિત અરજી દાખલ કરીને ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ વાંધાજનક સામગ્રી સામે રક્ષણ માંગ્યું હતું. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે બાળકો સરળતાથી પોર્નોગ્રાફી અને હિંસક કન્ટેન્ટ સુધી પહોંચી રહ્યા છે, જે તેમના ભાવનાત્મક વિકાસને રૂંધે છે.
મદ્રાસ હાઈકોર્ટની આ સલાહ બાદ હવે બોલ કેન્દ્ર સરકારના કોર્ટમાં છે. જો ભારત પણ ઓસ્ટ્રેલિયાની જેમ કડક વલણ અપનાવશે, તો તે દેશની આવતી પેઢીને ડિજિટલ દુનિયાના જોખમોથી બચાવવા માટે એક ક્રાંતિકારી પગલું સાબિત થશે.
