સફેદ ચાદર વગરની કેદારપુરી: પહાડો કેમ કોરા રહી ગયા? હિમાલય પર મંડરાતું મોટું પર્યાવરણીય સંકટ
ઉત્તરાખંડના હિમાલયી વિસ્તારોમાંથી ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. જે કેદારપુરી ડિસેમ્બર મહિનામાં 5 થી 7 ફૂટ ઊંડા બરફની સફેદ ચાદરમાં લપેટાયેલી રહેતી હતી, ત્યાં આ વખતે પહાડો સાવ કોરા અને સૂકા નજરે પડી રહ્યા છે. ડિસેમ્બર મહિનો હવે પૂર્ણતાને આરે છે, તેમ છતાં બાબા કેદારના ધામમાં સીઝનની પ્રથમ ભારે હિમવર્ષાની રાહ જોવાઈ રહી છે. પર્યાવરણશાસ્ત્રીઓ અને શ્રદ્ધાળુઓ માટે આ સ્થિતિ આશ્ચર્ય અને ચિંતાનો વિષય બની છે.
કેદારપુરીનું બદલાયેલું સ્વરૂપ
સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બરના શરૂઆતના અઠવાડિયામાં જ કેદારનાથ ધામ અને તેની આસપાસની ચોટીઓ ચાંદી જેવી સફેદ બરફથી ઢંકાઈ જતી હતી. પાછલા વર્ષોના આંકડા જોઈએ તો, આ દિવસોમાં ધામમાં પગપાળા ચાલવું પણ મુશ્કેલ બની જતું હતું, કારણ કે ચારેબાજુ અનેક ફૂટ બરફ જામી જતો હતો. પરંતુ આ વર્ષે નજારો સાવ ઉલટો છે. પહાડો પર બરફનું નામોનિશાન ન હોવાથી કેદારપુરીનું ભવ્ય સ્વરૂપ આ વખતે બદલાયેલું દેખાય છે. સ્થાનિકો તેને ‘સૂકો ડિસેમ્બર’ કહી રહ્યા છે.
હાડથીજવતી ઠંડી પણ બરફ ગાયબ
ભલે આ વર્ષે હિમવર્ષા નથી થઈ, પરંતુ ઠંડીએ તેનું રૌદ્ર સ્વરૂપ બતાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. કેદારનાથમાં તાપમાન એટલું નીચે ગયું છે કે ત્યાં આવેલા નાના-નાના તળાવો અને પાણીના સ્ત્રોત સંપૂર્ણપણે થીજી ગયા છે. જે પહાડો પર કાલે ધોધ વહેતા હતા, તે હવે શાંત અને સૂકા છે. ‘સૂકી ઠંડી’ (Dry Cold) ને કારણે જનજીવન ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. હિમવર્ષા વગરની આ કડકડતી ઠંડી સ્વાસ્થ્ય માટે પણ વધુ જોખમી માનવામાં આવે છે.
પુનઃનિર્માણ કાર્ય ઠપ્પ: મજૂરોએ શરૂ કરી ઘરવાપસી
કેદારનાથ ધામમાં માસ્ટર પ્લાન હેઠળ પુનઃનિર્માણના કાર્યો યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યા હતા. પરંતુ ઠંડીના જીવલેણ પ્રકોપ અને હવામાનના અનિશ્ચિત મિજાજને કારણે હવે ત્યાં કામ કરવું અશક્ય બની ગયું છે. કડકડતી ઠંડી અને બરફ ન પડવાને કારણે વધેલા વાતાવરણના દબાણને જોતા નિર્માણ કાર્ય હાલ પૂરતું બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે. અહીં કામ કરતા સેંકડો મજૂરો હવે નીચેના મેદાની વિસ્તારો તરફ પરત ફરી રહ્યા છે.
આગામી દિવસોમાં પાણીનું સંકટ તોળાયું
પર્યાવરણવાદીઓના મતે, જો ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં પૂરતો બરફ નહીં પડે, તો તેની સીધી અસર ઉનાળામાં જોવા મળશે. હિમાલયના ગ્લેશિયર્સ આ બરફથી જ રિચાર્જ થાય છે. જો બરફનો આ ‘દુષ્કાળ’ લાંબો ચાલશે, તો આવનારા દિવસોમાં મંદાકિની અને અલકનંદા જેવી નદીઓમાં પાણીનું સ્તર ઘટી શકે છે અને પીવાના પાણીના સ્ત્રોતો સુકાઈ શકે છે.
કેદારનાથમાં કુદરતનો આ બદલાયેલો મિજાજ ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જની ગંભીર ચેતવણી સમાન છે. ભક્તો હવે પ્રાર્થના કરી રહ્યા છે કે વહેલી તકે બાબાના ધામમાં હિમવર્ષા થાય અને પ્રકૃતિનું સંતુલન જળવાઈ રહે.
