દુનિયાભરની હોસ્પિટલોમાં જોવા મળશે આયુષની અસર: સરકાર અને WHO નું સંયુક્ત મિશન
ભારતનો પ્રાચીન ચિકિત્સા વારસો હવે માત્ર પ્રાદેશિક સ્તર સુધી મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ તેણે વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય પ્રણાલીમાં પોતાનું સ્થાન મક્કમ કરી લીધું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય રોગોના વર્ગીકરણ (ICD-11) ના 2025 અપડેટમાં પરંપરાગત ચિકિત્સા (આયુર્વેદ, સિદ્ધ અને યુનાની) માટે એક વિશેષ મોડ્યુલ બહાર પાડવું એ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ સાબિત થઈ છે.
વૈશ્વિક માન્યતાનો નવો અધ્યાય: ICD-11 અને ICHI
આ ઐતિહાસિક ફેરફાર પછી, હવે આયુર્વેદ, સિદ્ધ અને યુનાની ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય ડેટા અને સંશોધનનો સત્તાવાર હિસ્સો બની ગઈ છે. WHO ના ICD-11 બ્લુ બ્રાઉઝરમાં આ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થવાથી હવે ડોક્ટરો માટે ‘ડ્યુઅલ કોડિંગ’ (Dual Coding) શક્ય બનશે, જેનાથી પરંપરાગત અને આધુનિક ચિકિત્સા બંનેના આધારે નિદાન કરી શકાશે.
આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાના જણાવ્યા અનુસાર, આ પગલું પુરાવા-આધારિત નીતિ નિર્માણને વેગ આપશે અને વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય રિપોર્ટિંગમાં આ પદ્ધતિઓના સ્તરને ઊંચું લાવશે.
WHO ગ્લોબલ સમિટ અને ‘દિલ્હી ઘોષણાપત્ર’
તાજેતરમાં નવી દિલ્હીમાં આયોજિત બીજી WHO ગ્લોબલ સમિટે આ દિશામાં નક્કર કાર્યવાહીનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે. આ સમિટમાં 100 થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો અને ‘દિલ્હી ઘોષણાપત્ર’ (Delhi Declaration) ને સમર્થન આપ્યું હતું, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત ચિકિત્સાને પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ (Primary Health Care) માં એકીકૃત કરવાનો છે.
સમિટની મુખ્ય સિદ્ધિઓ નીચે મુજબ રહી:
- ટ્રેડિશનલ મેડિસિન ગ્લોબલ લાયબ્રેરી: 16 લાખ સંસાધનો ધરાવતી આ ડિજિટલ લાયબ્રેરી અને AI-સંચાલિત ‘TMGL GPT’ ટૂલનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું.
- આરોગ્ય અને વારસો નવીનતાઓ (H2I): પરંપરાગત પદ્ધતિઓને AI અને જીનોમિક્સ જેવી આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે જોડવા માટે આ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી.
- STAG-TM: સંશોધન અગ્રતા અને ધોરણો નક્કી કરવા માટે 19 નિષ્ણાતોનું એક સલાહકાર જૂથ રચવામાં આવ્યું.
સુરક્ષા અને ગુણવત્તા પર ભારતનો ભાર
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘વિશ્વ ગુરુ’ બનવાના સંકલ્પ મુજબ, ભારત પોતાની ચિકિત્સા પદ્ધતિઓને વૈજ્ઞાનિક રીતે સ્થાપિત કરવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ‘આયુષ માર્ક સર્ટિફિકેશન સ્કીમ’ 2009 થી કાર્યરત છે, જેમાં ‘આયુષ સ્ટાન્ડર્ડ માર્ક’ અને ‘આયુષ પ્રીમિયમ માર્ક’ (WHO-GMP ધોરણો પર આધારિત) સામેલ છે.
વધારામાં, CCRAS દ્વારા આયુર્વેદ માટે વિગતવાર ક્લિનિકલ મૂલ્યાંકન માર્ગદર્શિકા (Clinical Evaluation Guidelines) વિકસાવવામાં આવી છે. આ માર્ગદર્શિકા વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે એક કડક માળખું પૂરું પાડે છે, જેથી વૈશ્વિક સ્તરે આ દવાઓની વિશ્વસનીયતા જળવાઈ રહે.
પડકારો અને ભવિષ્યની રાહ
વૈશ્વિક વિસ્તરણની સાથે વૈજ્ઞાનિક માન્યતા (Scientific Validation) અને વિવિધ દેશોના અલગ-અલગ નિયમનકારી માળખા સાથે તાલમેલ બેસાડવો એ એક મોટો પડકાર છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પરંપરાગત જ્ઞાન અને આધુનિક વિજ્ઞાન વચ્ચેના અંતરને પૂરવા માટે સંશોધન અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં રોકાણ અનિવાર્ય છે.
ભારતની પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ હવે વૈશ્વિક મંચ પર માત્ર એક વિકલ્પ નથી, પરંતુ આધુનિક સ્વાસ્થ્ય પડકારો (જેમ કે બિન-ચેપી રોગો અને આબોહવા પરિવર્તન) નો એક અસરકારક ઉકેલ બનીને ઉભરી રહી છે.
